Yangın dolabı ve hidrant, sabit söndürme sistemlerinden bir noktada ayrılır: kendiliğinden çalışmazlar, birinin kullanması gerekir. Bu yüzden bu sistemlerin tasarımı hidrolik hesap kadar insan davranışıyla ilgilidir — dolabın nerede durduğu, hortumun tek başına çekilip çekilemediği ve nozuldaki basıncın kişiyi geri itip itmediği, kâğıttaki debi değerinden daha belirleyicidir.
Dolap tipleri ve hangisinin nerede kullanılacağı
| Tip | Standart | Karakter | Kime uygun |
|---|---|---|---|
| Makaralı, sabit çıkışlı hortum | TS EN 671-1 | Yarı sert hortum tambura sarılıdır; çekildiği kadarıyla su verir | Eğitimsiz kullanıcı, otel, AVM, ofis, konut, hastane |
| Yassı hortumlu dolap | TS EN 671-2 | Daha yüksek debi verir; kullanılabilmesi için hortumun tamamen serilmesi gerekir | Eğitimli ekip bulunan endüstriyel tesis, itfaiye müdahale noktaları |
Sahada gördüğümüz yaygın yanlış, ofis katlarına yassı hortumlu dolap konmasıdır. Teknik olarak daha yüksek debi verir; pratikte binadaki hiç kimse yangın anında yirmi metrelik yassı hortumu baştan sona serip kullanamaz. Kullanıcı profili belirlenmeden yapılan dolap seçimi, sistemi ilk kullanımda işlevsiz bırakır.
Basınç ve debi
Yangın dolabı sisteminde iki sınır birlikte sağlanmalıdır:
- Alt sınır. En elverişsiz noktadaki dolapta, öngörülen sayıda dolap aynı anda açıkken gerekli debi ve basınç sağlanmalıdır. Hidrolik hesap bu noktadan yapılır.
- Üst sınır. En elverişli noktadaki (genellikle en alt kattaki) dolapta basınç, hortumun ve nozulun güvenle kullanılabileceği değeri aşmamalıdır.
Çok katlı binalarda bu iki sınırın aynı anda sağlanması, alt katlarda basınç düşürücü kullanılmasını gerektirir. Basınç düşürücüsüz projelerde alt kat dolapları, ölçüm yapıldığında "fazlasıyla yeterli" görünür; gerçek kullanımda hortum kontrolden çıkar. Değerler binanın kullanım sınıfına ve ilgili mevzuata göre belirlenir, proje aşamasında hesaplanır.
Yerleşim
- Erişim mesafesi. BYKHY’ye göre her katta ve yangın duvarlarıyla ayrılmış her bölümde dolaplar arası uzaklık 30 m’yi geçmez; bina yağmurlama sistemiyle korunuyor ve katlara itfaiye su alma ağzı bırakılmışsa 45 m’ye kadar çıkabilir (Madde 94). Bu sınır içinde korunan alanın her noktasına hortumla ulaşılabilmelidir; hortum boyu ve etkili su jeti mesafesi birlikte değerlendirilir.
- Kaçış yolu üzerinde. Dolaplar, kullanıcının kaçış yönünde ilerlerken karşılaşacağı noktalara — merdiven sahanlığı, koridor birleşimi, çıkış yakını — yerleştirilir. Yangından kaçarken ters yöne dönmeyi gerektiren dolap, kullanılmayan dolaptır.
- Önü açık kalmalıdır. Depoda palet, otoparkta araç, koridorda dolap önüne konan malzeme, sistemin en sık karşılaşılan fiili arızasıdır. Zemin işaretlemesi basit ve etkili bir çözümdür.
- Görünürlük ve işaretleme. Dolabın konumu, aydınlatma kesildiğinde de bulunabilecek şekilde işaretlenmelidir.
Hidrant sistemi
Hidrantlar, itfaiye ekibinin bina dışından müdahale etmesini sağlar ve genellikle bina içi dolap sisteminden ayrı bir hat ile beslenir.
- Yer üstü hidrant. Bulunması ve bağlanması kolaydır; araç çarpmasına karşı korunmalı ve kırılabilir gövdeli tip tercih edilmelidir.
- Yer altı hidrant. BYKHY Madde 95/6 hidrant sisteminde ilgili Türk Standartlarına uygun yer üstü yangın hidrantı ister; yer altı hidrant bu sistemin hidrantı sayılmaz. Mevcut tesislerde bulunan yer altı hidrantlarında kapak erişiminin sürekli açık tutulması ve konumunun işaretlenmesi gerekir. Kar, toprak veya asfalt altında kalan yer altı hidrantı yok hükmündedir.
- Yerleşim. Hidrantlar arası mesafe ve binaya uzaklık, yapının kullanım sınıfına ve risk durumuna göre mevzuatla belirlenir; riskli tesislerde aralık daha kısa tutulur.
- Bağlantı ağzı uyumu. Rakor tipi, bölgedeki itfaiye teşkilatının kullandığı bağlantıyla uyumlu olmalıdır. Uyumsuz rakor, sahada adaptör aranmasıyla geçen dakikalar demektir.
İtfaiye bağlantı ağzı (siyam bağlantısı)
İtfaiye aracının kendi pompasıyla bina içindeki sprinkler veya hidrant hattını besleyebilmesi için dışarıda bir bağlantı ağzı bulunur. Bu ağzın erişilebilir, işaretli, çek valfli ve doğru rakorlu olması gerekir. Uygunluk denetimlerinde en sık tespit edilen eksiklerden biri, park alanı veya peyzaj düzenlemesiyle önü kapatılmış itfaiye bağlantı ağzıdır.
Su kaynağı ile ilişki
Dolap ve hidrant sistemi, deponun ve yangın pompasının kapasitesine bağlıdır. Depo hacmi, sistemin öngörülen süre boyunca çalışabilmesine göre hesaplanır; aynı depodan beslenen sprinkler sistemi varsa ihtiyaçlar birlikte değerlendirilir. Şehir şebekesinden doğrudan beslenen sistemlerde şebeke basıncının ve debisinin yangın anında da sağlanacağının doğrulanması gerekir — gündüz ölçülen bir şebeke değeri, gece veya yaz zirvesinde geçerli olmayabilir.
Periyodik test ve bakım
Yıllık kontrolde her dolapta hortum tamamen açılarak su verilir, nozul çalışması denenir, hortumda çatlak ve yaşlanma aranır, vana sızdırmazlığı kontrol edilir ve en elverişsiz noktada basınç-debi ölçümü yapılarak kayda geçirilir. Hidrantlarda kapak ve gövde erişimi, drenaj ve rakor durumu kontrol edilir. TS EN 671-3, dolap ve hortum makaralarının bakımına ilişkin esasları tanımlar; hortumların belirli periyotlarda basınç testine tabi tutulması bu kapsamdadır.
Bakım kapsamımızın ayrıntısı için yangın dolabı ve hidrant bakımı sayfamıza, montaj ve bağlantı ayrıntıları için yangın dolabı montajı yazımıza bakabilirsiniz.
Yeraltı besleme hattı
Hidrantları besleyen hat çoğu projede toprak altında ve PE (polietilen) borudur. Bu hatta ek yerleri contalı değil füzyon kaynağıyla yapılır: ısıtılan boru uçları basınç altında birleşir ve bağlantı boru malzemesiyle aynı yapıya gelir. Gömülü bir hatta kaçağın ancak basınç düştüğünde fark edildiği düşünülürse, ek yerinin borunun kendisi kadar sağlam olması tasarımın sessiz ama belirleyici parçasıdır.
Proje ve ürün
Yangın dolapları, hortum makaraları, hidrantlar, vanalar ve itfaiye bağlantı ağızları için yangın dolabı ve hidrant ürün grubuna bakabilir, binanız için yerleşim ve hidrolik hesap desteği için bize yazabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Makaralı yangın dolabı ile yassı hortumlu dolap arasındaki fark nedir?
Makaralı dolapta (TS EN 671-1) yarı sert hortum tambura sarılıdır ve çekildiği kadarıyla su verir; tek kişiyle, eğitim gerektirmeden kullanılabilir. Yassı hortumlu dolapta (TS EN 671-2) daha yüksek debi elde edilir ancak hortumun tamamen serilmesi gerekir. Eğitimsiz kullanıcının bulunduğu binalarda makaralı tip tercih edilir.
Yangın dolabında basınç ne kadar olmalı?
İki sınır birlikte sağlanmalıdır: en elverişsiz noktadaki dolapta gerekli debi ve basıncın karşılanması, en elverişli noktadaki dolapta ise basıncın güvenli kullanım değerini aşmaması. Çok katlı binalarda bu, alt katlarda basınç düşürücü kullanılmasını gerektirir. Değerler binanın kullanım sınıfına ve mevzuata göre proje aşamasında hesaplanır.
Yangın dolapları arası mesafe nasıl belirlenir?
BYKHY’ye göre her katta ve her yangın bölümünde dolaplar arası uzaklık 30 m’yi geçmez; sprinklerli ve katlarında itfaiye su alma ağzı olan binada 45 m’ye kadar çıkabilir. Bu sınır içinde korunan alanın her noktasına hortumla ulaşılabilmesi esas alınır; hortum boyu ile etkili su jeti mesafesi birlikte değerlendirilerek aralık bulunur. Dolapların kaçış yolu üzerinde, kullanıcının kaçış yönünde karşılaşacağı noktalara yerleştirilmesi ve önlerinin sürekli açık tutulması gerekir.
İtfaiye bağlantı ağzı ne işe yarar?
İtfaiye aracının kendi pompasıyla bina içindeki sprinkler veya hidrant hattını beslemesini sağlar. Erişilebilir, işaretli, çek valfli ve bölgedeki itfaiye teşkilatının kullandığı rakorla uyumlu olması gerekir. Önü park alanı veya peyzajla kapatılmış bağlantı ağzı, uygunluk denetimlerinde sık tespit edilen bir eksiktir.
Yangın dolabı bakımında ne yapılır?
Hortum tamamen açılarak su verilir, nozul çalışması denenir, hortumda çatlak ve yaşlanma aranır, vana sızdırmazlığı kontrol edilir ve en elverişsiz noktada basınç-debi ölçümü yapılıp kayda geçirilir. Hidrantlarda kapak erişimi, drenaj ve rakor durumu kontrol edilir; hortumlar belirli periyotlarda basınç testine tabi tutulur.