Yangın Pompası Testi Nasıl Yapılır? Haftalık Çalıştırma ve Yıllık Debi Testi

Haftalık Otomatik Kalkış Testi

TS EN 12845’in rutin programında yangın pompalarının haftalık denemesi iki adımdan oluşur. İlki bütün pompalar için geçerlidir:

1. Ön kontrol: dizel pompada yakıt ve motor yağı seviyesine bakılır; panoların otomatik konumda olduğu görülür.
2. Basıncı düşür: başlatma düzeneğinin test vanası açılarak pompanın basınç anahtarının gördüğü basınç yavaşça düşürülür. Her pompada iki basınç anahtarı varsa ikisi ayrı ayrı denenir.
3. Kalkışı kaydet: pompanın hangi basınçta kalktığı manometreden okunur ve deftere yazılır. Değerin, pano kapağında yazan ayar değeriyle uyuşması beklenir.
4. Dizelde çalışma değerleri: motor çalışırken yağ basıncı ve soğutma suyunun aktığı kontrol edilir.

İkinci adım yalnız dizel pompalar içindir: motor yaklaşık 20 dakika (ya da üreticinin önerdiği süre) çalıştırılır, durdurulur ve hemen ardından panodaki elle marş test düğmesiyle yeniden çalıştırılır. Bu, sıcak motorun yeniden kalkabildiğini ve marş devresinin çalıştığını gösterir. Sigorta pratiğinde dizel için 30, elektrikli pompa için 10 dakikalık çalıştırma da yaygındır.

NFPA 25’e göre yapılan tesislerde dizel pompa her hafta en az 30 dakika, elektrikli pompa ise tesisin durumuna göre haftalık ya da aylık, en az 10 dakika akışsız çalıştırılır. Pompa bu sırada kapalı vanaya karşı çalıştığı için sirkülasyon rahatlama valfinden az miktarda su gelmesi normaldir.

Yıllık Performans (Debi) Testi

Haftalık test pompanın kalktığını, yıllık test ise yeterince su verdiğini kanıtlar. TS EN 12845 her pompanın yılda bir tam yükte denenmesini ister. Test şöyle yürür:

1. Hazırlık: tesis yönetimi ve yangın paneli izleme noktası haberdar edilir; test suyunun döneceği depo ya da tahliye kontrol edilir.
2. Kapalı vana noktası: test hattı kapalıyken pompa çalıştırılır; emiş ve basma basınçları okunur. Pompa bu noktada kısa süre tutulur.
3. Debi noktaları: test hattının vanası kademeli açılarak en az üç, tercihen beş noktada ölçüm alınır; tipik noktalar anma debisinin %100’ü ve %150’sidir.
4. Her noktada ölçülenler: debimetreden debi, emiş ve basma manometrelerinden basınç, elektrikli pompada motor akımı, dizel pompada devir.
5. Eğriyi çiz: her noktada net basma yüksekliği (basma basıncı − emiş basıncı) hesaplanır ve debiye karşı işaretlenir.
6. Karşılaştır: ölçülen eğri, üreticinin eğrisi ve devreye almada ölçülen ilk eğriyle üst üste konur.

TS EN 12845’e göre pompa tam yük testinde etiketinde yazan basınç ve debi değerlerini vermelidir. NFPA 25’e göre kurulan tesislerde ölçüt, her debi noktasındaki net basıncın üreticinin eğrisinin, ilk saha testi eğrisinin ya da etiketten çıkarılan eğrinin en az %95’i olmasıdır. BYKHY’nin pompa eğrisi için koyduğu sınırlar da test sonucunda doğrulanır: kapalı vana basma yüksekliği anma değerinin %140’ını aşmamalı, anma debisinin %150’sinde anma basma yüksekliğinin %65’inin altına düşülmemelidir.

Test Hattı ve Debimetre

Yıllık testin yapılabilmesi için pompa dairesinde bir test düzeni bulunmalıdır; TS EN 12845 pompa dairesinde test ve ölçüm düzeneklerini ayrıca ister. En yaygın çözüm, basma kollektöründen çıkıp bir debimetre ve ayar vanası üzerinden depoya dönen kapalı devre test hattıdır:

• Debimetre, en yüksek test debisini (%150) ölçebilecek aralıkta seçilir ve önünde-arkasında üreticinin istediği düz boru boyları bırakılır.
• Depoya dönüş, emiş ağzından uzak bir noktaya yapılır; dönen suyun köpürerek emişe hava taşıması önlenir.
• Kapalı devre kurulamıyorsa su, hidrant ya da test başlıkları üzerinden ölçülerek tahliye edilir; bunun için tahliyenin debiyi kaldırabilmesi gerekir.

Test hattı olmayan bir pompa dairesinde yıllık debi testi yapılamaz; pompa yalnızca “kalkıyor mu” düzeyinde kontrol edilir ve yıllar içindeki performans kaybı ancak gerçek bir yangında ortaya çıkar.

Sonuçlar Nasıl Yorumlanır?

• Bütün noktalar eğrinin altında: çark aşınması, emiş süzgecinde tıkanma, yarı kapalı bir vana ya da düşük motor devri akla gelir.
• Yalnız yüksek debide düşüş: emiş koşulları yetersizdir; kavitasyon başlamış olabilir. Emiş manometresindeki düşüş bunu doğrular.
• Kapalı vana basıncı beklenenden yüksek: dizel pompada devir ayarı kaymış olabilir; boru ve armatürlerin basınç sınıfı açısından kontrol edilmelidir.
• Motor akımı yüksek: mekanik sürtünme, rulman ya da kaplin sorunu, motorun zorlandığını gösterir.

Arızaların belirtilerini ve sebeplerini yangın pompası arızaları sayfasında tablo hâlinde topladık.

Diğer Periyodik Kontroller

Pompa testleri, TS EN 12845’in daha geniş rutin programının parçasıdır: dizel pompanın aküleri aylık kontrol edilir; su kaynağının debi testi ve akış anahtarları üç ayda bir denenir; vanalar üç yılda bir muayene edilir; depolar da üç yılda bir boşaltılıp içten korozyon yönünden incelenir, on yılda bir ayrıntılı iç temizlik ve muayene yapılır. Programın tamamını yangın pompası bakımı ve sprinkler bakımı sayfalarında bulabilirsiniz.

Kayıt Tutmak

Her testin tarihi, kalkma basınçları, çalışma süresi, dizelde yağ basıncı ve soğutma suyu, ölçülen debi-basınç değerleri ve görülen sorunlar bir test defterine yazılır. Bu kayıt hem bina sahibinin yönetmelik karşısındaki yükümlülüğünün belgesidir hem de sigorta denetimlerinde istenen ilk evraktır. Kayıt tutulmayan bir haftalık test, yapılmış sayılmaz.

Test Sırasında Güvenlik

• Test süresince sistemin hangi bölümünün devre dışı kaldığı yönetime ve izleme noktasına bildirilir.
• Pompa kapalı vanaya karşı gereğinden uzun çalıştırılmaz; içindeki su ısınır.
• Dizel testinde pompa dairesinin havalandırması ve egzoz hattı kontrol edilir; kapalı bir odada çalışan motor tehlikelidir.
• Test bitince her pompa elle durdurulur ve panolar otomatik konuma alınır; bu son adım kayda ayrıca yazılır.

ASPEK, yangın pompa gruplarının haftalık denemesini yapacak işletme personeline bu adımları sahada gösterir, yıllık performans testini ise test hattından ölçerek raporlar. Test hattı olmayan tesisler için uygun test düzenini de projelendiririz.