Yangın Pompası ve Jokey Pompa Basınç Ayarı Nasıl Yapılır?

Sıralama Mantığı

Bir yangın pompa grubunda her pompanın kendi basınç anahtarı ve kendi kalkma değeri vardır. Değerler yukarıdan aşağıya şöyle dizilir:

1. Jokey durma basıncı — hattın bekleme basıncı; en yüksek değerdir.
2. Jokey kalkma basıncı — küçük bir kaçakla ilk ulaşılan eşik.
3. Ana pompa kalkma basıncı — jokeyin yetişemediği bir su çekişinde ulaşılan eşik.
4. Yedek pompa kalkma basıncı — ana pompa kalkmadığında ya da yetmediğinde ulaşılan eşik; en düşük değerdir.

Kademeler arasındaki fark, bir önceki pompaya işini yapma fırsatı verir. Jokey ile ana pompa arasındaki boşluk çok dar olursa, basınç anahtarlarının doğal sapmaları ve borudaki dalgalanmalar yüzünden ana pompa jokeyin işine karışır. Boşluk çok geniş olursa gerçek bir başlık açılışında ana pompa gereğinden geç kalkar.

TS EN 12845 Kuralı: 0,8P ve 0,6P

Standart, kalkma değerlerini pompanın kendi özelliğine bağlar. P, pompanın kapalı vana basıncıdır: debi sıfırken, yani basma vanası kapalıyken pompanın çıkışında ölçülen basınç.

• İlk pompa, ana besleme hattındaki basınç 0,8 × P değerinin altına inmeden kalkacak şekilde ayarlanır.
• İkinci pompa, basınç 0,6 × P değerinin altına inmeden kalkacak şekilde ayarlanır.
• Otomatik olarak kalkan pompa, elle durdurulana kadar çalışmaya devam eder; kontrol panosunda otomatik durdurma değil, yalnızca elle durdurma bulunur.
• Her pompanın kalkışı iki ayrı basınç anahtarıyla izlenir: anahtarların kontakları seri bağlanır ve herhangi biri açıldığında pompa kalkar. Anahtarın bağlantısı en az 15 mm’dir ve her anahtar ayrı ayrı denenebilecek şekilde kurulur.

“0,8P’nin altına inmeden” ifadesi bir alt sınırdır: ana pompanın kalkma değeri 0,8P’ye eşit ya da ondan yüksek seçilir. Bu kural, pompanın ancak basınç iyice düştükten sonra, yani gecikerek devreye girmesini önler.

Örnek Değer Tablosu

Kapalı vana basıncı ölçülerek 10 bar bulunmuş bir grup için tutarlı bir ayar şöyle kurulabilir:

Bu tablo bir yöntem örneğidir, tesisinize kopyalanacak değerler değildir. Gerçek ayar; her pompanın ölçülen kapalı vana basıncına, depodan gelen emiş basıncına, binanın en üst noktasındaki statik basınca ve boru ile armatürlerin basınç sınıfına göre hesaplanır. TS EN 12845, test dışında ekipmandaki basıncın 12 barı aşmamasını ister; yüksek binalarda bu sınır ayarın kendisini de sınırlar.

NFPA 20 Yaklaşımı

NFPA 20’ye göre tasarlanan tesislerde sıralama benzer, çıkış noktası farklıdır. Jokeyin durma basıncı, ana pompanın kapalı vana basma yüksekliği ile en düşük statik emiş basıncının toplamı olarak alınır; diğer kademeler buradan aşağı doğru sabit aralıklarla dizilir:

Emiş basıncının en yüksek değeri ise sistemin göreceği en yüksek basıncı verir: bu örnekte 115 + 60 = 175 psi (yaklaşık 12,1 bar). Boru, vana ve armatürlerin basınç sınıfı bu değere göre kontrol edilir.

NFPA 20’de her pompa panosunun kendi basınç algılama hattı vardır. Hat, pompanın çek valfi ile basma vanası arasından alınır; üzerinde kesme vanası bulunmaz ve basınç dalgalanmalarını sönümlemek için aralarında mesafe bırakılmış, küçük delikli iki çek valf taşır.

Aşağıdaki araç, ölçtüğünüz kapalı vana basıncından bu yöntemle bir ayar dizilimi kurar ve 0,8P ile 0,6P sınırlarını denetler; NFPA 20 sekmesi, standardın örneğindeki psi aralıklarını uygular.

Yönetmelik Basınç Anahtarı İçin Ne Diyor?

BYKHY Madde 93, her pompanın ayrı bir basınç anahtarı olmasını ister. Anahtar pano içinde bulunur ve basıncı boru bağlantısıyla algılar; su darbesine karşı korunur; alt ve üst değerleri ayrı ayrı ayarlanabilir ve ayardan sonra kilitlenebilir. Kilit, ayarın yetkisiz ellerde kaymasını önlemek içindir: sahada karşılaştığımız ayar bozukluklarının bir kısmı, “basınç yetmiyor” diye birinin anahtarı çevirmesinden doğar.

Klasik mekanik basınç anahtarlarının yanında, günümüz panolarında basıncı sürekli ölçen transmitterler ve ekranlı kontrol üniteleri de kullanılır. Hangisi olursa olsun ayar değerleri pano kapağının iç yüzüne yazılır ve her değişiklik kayda geçer.

Basınç Tankı Ne İşe Yarar?

Jokey hattına bağlanan küçük membranlı basınç tankı, borudaki küçük hacim değişimlerini karşılayarak jokeyin her birkaç dakikada bir kalkıp durmasını önler. Tank, sıcaklık değişiminden ya da çok küçük sızıntılardan kaynaklanan basınç oynamalarını sönümler. Ön şarj basıncı genellikle jokeyin kalkma basıncının biraz altında tutulur; membranı delinmiş ya da ön şarjı boşalmış bir tank işe yaramaz ve jokeyin kısa aralıklarla çalışmasının en sık sebeplerinden biridir.

Ayar Nasıl Yapılır ve Doğrulanır?

1. Kapalı vana basıncını ölç. Her pompa için basma vanası kapalıyken kısa süre çalıştırılarak çıkış basıncı okunur; pompa bu durumda uzun süre bırakılmaz.
2. Statik basıncı kaydet. Pompalar dururken hattaki basınç ve depodan gelen emiş basıncı not edilir.
3. Değerleri hesapla. Standardın sınırları ve sistemin basınç sınıfı içinde, yukarıdaki sıralamaya uyan değerler belirlenir.
4. Anahtarları ayarla ve kilitle. Her pompanın anahtarı ayrı ayarlanır; değerler pano kapağına yazılır.
5. Test hattından dene. Basınç test vanasından yavaşça düşürülür; her pompanın hangi basınçta kalktığı manometreden okunur ve kaydedilir. Hesaplanan ile okunan değer arasındaki fark ayarın doğruluğunu gösterir.
6. Otomatiğe al. Deneme bitince her pompa elle durdurulur ve panolar otomatik konuma getirilir; bu son adım kayda ayrıca yazılır.

Sık Yapılan Ayar Hataları

• Jokey ile ana pompa arasında boşluk yok. Ana pompa her küçük düşüşte kalkar ve elle durdurulmayı bekler; kimse fark etmezse günlerce boşa çalışır.
• Jokeyin durma değeri ulaşamayacağı bir basınçta. Jokeyin kendi kapalı vana basıncı durma değerinin altındaysa jokey hiç durmaz.
• Yedek pompa ana pompadan yüksek ayarlı. Her basınç düşüşünde önce dizel kalkar; ana pompa hiç denenmemiş olur.
• Panoya otomatik durdurma eklenmiş. Pompa basınç yükselince kendiliğinden durur; yangın sürerken sistem susabilir.
• Algılama hattı tıkalı ya da kapalı. Anahtar gerçek hat basıncını görmez; pompa ya hiç kalkmaz ya da yanlış anda kalkar.

Grubun parçalarını ve çalışma mantığını yangın pompası, jokeyin debisini ve seçimini jokey pompa, ayar hatalarının sahada nasıl göründüğünü yangın pompası arızaları sayfasında anlattık. Ayarların yerinde ölçülüp kayda geçirilmesi, yangın pompası bakımımızın ilk adımlarından biridir.