Alev dedektörü seçimi: UV, UV/IR ya da IR3 — hangi sahada hangisi?
Solvent dolum hattında bir sızıntı tutuştuğunda alev saniyeler içinde büyür; dumanın tavana çıkıp bir nokta dedektörüne ulaşmasını beklemek bu sahada kayıp zamandır. Alev dedektörü bu yüzden dumanı değil, alevin yaydığı morötesi (UV) ya da kızılötesi (IR) ışımayı izler. Ürün standardı EN 54-10’dur; BYKHY Madde 75/4 de dumanla algılamanın uygun düşmediği mahaller için alev dedektörünü seçenek olarak gösterir. Doğru modeli dört soru belirler: yanabilecek madde ne (hidrokarbon mu, hidrojen ya da metal mi), sahada alevi taklit eden ne var (kaynak arkı, güneş, sıcak yüzey), cihazın konacağı nokta patlayıcı ortam sınıfında mı ve korunacak alan hangi açı ile mesafeden görülecek. Katalogdaki UV, UV/IR, çift ve üçlü kızılötesi (IR3) modeller Esser, Detnov, Asenware, Detectomat ve Bosch gibi farklı markalardan geliyor.
Seçim rehberi ve sık sorulanlar
UV, IR, IR3 ve UV/IR: güçlü ve zayıf yanları
Genel yön gösterir; kesin seçim saha keşfi ve üretici föyüyle yapılır.
| Teknoloji | Güçlü olduğu yer | Zayıf kaldığı yer |
|---|---|---|
| UV (morötesi) | Tepkisi çok hızlıdır; hidrojen, metal ve hızla alevlenen yakıtların bulunduğu proses alanları. | Kaynak ve elektrik arkının olduğu bakım alanlarında yanılabilir; lensi yağ buharı ya da isle kaplanan hatlarda körelir. |
| IR (tek ya da çift bant) | Duman arasından da alevi görebilir; hidrokarbon yangını için ekonomik seçenektir, kendinden emniyetli (Ex i) modelleri de var. | Güneş ışığı, sıcak yüzey ve titreşen ısı kaynakları özellikle tek bantlı cihazı yanıltabilir. |
| IR3 (üçlü kızılötesi) | Hidrokarbon yangını riski olan, güneş ve sıcak yüzey bulunan geniş alanlar: akaryakıt dolum sahası, hangar, türbin ve jeneratör hacmi. | Hidrokarbon alevine göre ayarlıdır; hidrojen ya da metal yangını riski varsa üreticinin bu yakıtlar için beyanı aranır. |
| UV/IR (bileşik) | Alarm için iki farklı ışımanın aynı anda doğrulanmasını ister; kaynak arkı ile sıcak yüzeyin bir arada bulunduğu kimya, boya ve metal işleme sahaları. Hidrojen ve inorganik alevleri de tanıyan modelleri var. | UV kanalı yoğun duman ve yağ filmiyle zayıflayabilir, bu da kararı geciktirebilir; birim fiyatı tek bantlı cihazlardan yüksektir. |
Gövde ve bağlantı: sahaya göre hangisi?
| Seçenek | Güçlü olduğu yer | Zayıf kaldığı yer |
|---|---|---|
| Standart endüstriyel gövde | Patlayıcı ortam sınıfında olmayan hangar, depo, atölye ve kazan dairesi; montajı ve bakımı daha kolaydır. | Tehlikeli alan sınıflandırması yapılmış bölgeye konamaz; açık sahada hava şapkası gerekebilir. |
| Alev sızdırmaz gövde (Ex d) | Rafineri, solvent deposu ve akaryakıt dolum sahası gibi patlayıcı ortam sınıfındaki alanlar; alüminyum gövdeli modeller açık sahaya da uyar. | Kablo girişinde Ex onaylı rakor şarttır, standart rakorla yapılan tesisat kabul görmez; bağlantı işleri Ex kurallarına göre yürür. |
| Kendinden emniyetli (Ex i) | Cihaza giden enerji sınırlandığı için katalogda, patlayıcı karışımın sürekli bulunabildiği bölgeler için sınıflandırılmış modeller var. | Tehlikeli alanın dışına bariyer ya da galvanik izolatör konur; cihaz, bariyer ve kablo birlikte uygun seçilmelidir. |
| Röle (kuru kontak) çıkışı | Konvansiyonel panele, adresli panelin giriş modülüne, PLC’ye ya da bağımsız bir uyarı devresine aynı yolla bağlanır. | Birçok model ayrı 24 V DC besleme ister; keşifte loop akımı değil, besleme hattı ve röle kablolaması hesaplanır. |
| 4–20 mA çıkışı | Proses kontrol sistemine normal, arıza ve alarm durumunu akım seviyesiyle bildirir. | Yangın panelinin bu sinyali okuması için uygun arayüz gerekir; her modelde bulunmaz. |
Siparişte sık unutulan kalemler
- Test lambası: çoğu zaman belirli bir dedektör ailesine özeldir; patlayıcı ortamda kullanılacaksa kendisi de Ex belgeli olmalıdır.
- Hava şapkası: açık sahada merceği yağmur, kar ve doğrudan güneşten korur.
- Hava perdesi ünitesi: basınçlı havayla yağ buharı, kum ve tozun merceğe tutunmasını azaltır.
- Açı ayarlı montaj ayağı ya da boru montaj kiti: görüş konisini risk noktasına yöneltir, direğe montajı sağlar.
Sık sorulanlar
Alev dedektörü güneşe tepki verir mi?
Güneş en çok tek bantlı kızılötesi cihazları zorlar: doğrudan ya da parlak bir yüzeyden yansıyan ışık yanlış alarm sebebi olabilir. IR3 ve UV/IR modeller alarm için birden çok ışıma bandının aynı anda doğrulamasını aradığından güneşe ve ısınmış yüzeylere karşı belirgin biçimde dayanıklıdır; katalogdaki birçok modelde bu, üreticinin açık beyanıdır. Cihazın yönü keşifte, günün farklı saatlerinde güneşin nereden vurduğu düşünülerek belirlenir.
Alev dedektörü kaç metreden ve hangi açıyla görür?
Modele ve seçilen hassasiyet kademesine göre değişir. Katalogdaki örneklerde bir çift kızılötesi model 90 derecelik görüş konisi içinde 45 metreye kadar, exproof bir UV/IR model 40 metreye kadar algılama mesafesi veriyor. Teklifleri karşılaştırırken mesafenin hangi test yangını ve hangi hassasiyet kademesi için verildiğine, EN 54-10 sınıfına bakın; aynı sayı farklı koşulda ölçülmüş olabilir.
Exproof alev dedektörü ne zaman gerekir?
Cihazın konacağı nokta, tesisin tehlikeli alan sınıflandırmasında patlayıcı gaz ya da toz bölgesi olarak işaretlenmişse. Akaryakıt dolum sahası, boya kabini, solvent deposu ve kimya üretim alanları tipik örneklerdir. Sınıflandırma tesisin patlamadan korunma dokümanında yer alır; cihazın Ex işaretlemesi ile ATEX ya da IECEx belgesi oradaki bölgeye, gaz ya da toz grubuna ve sıcaklık sınıfına uymalıdır. Koruma tipi (Ex d ya da Ex i), kablolama ve bariyer ihtiyacıyla birlikte seçilir.
Alev dedektörü adresli panele bağlanır mı?
Bağlanır, ama çoğu zaman doğrudan loop üzerinden değil. Katalogdaki alev dedektörlerinin büyük kısmı konvansiyonel hatta ya da röle çıkışıyla çalışır ve adresli panelde bir giriş modülü (EN 54-18) üzerinden adres alır. Ayrı besleme isteyen modellerde güç kaynağı ve akü hesabı bu tüketime göre yapılır. Proses kontrol sistemine de bilgi gidecekse 4–20 mA çıkışlı model seçilebilir.
Alev dedektörü teklifinde fiyatı hangi kalemler oluşturur?
Teknoloji (UV, IR, IR3, UV/IR), gövde tipi (standart, alev sızdırmaz ya da kendinden emniyetli), belgeler (EN 54-10 ve Ex belgeleri), çıkış seçenekleri ve aksesuarlar fiyatı belirler. Kaç cihaz gerektiği ise görüş açısına ve sahadaki engellere bağlıdır; sağlıklı bir teklif bu yüzden saha planı ve yakıt bilgisiyle hazırlanır. Birden çok markayla çalışıyoruz; sahayı anlatın ya da planı gönderin, keşiften sonra montaj ve devreye almayı da kapsayan teklif verelim.