Bakım şartnamesi yazan bir tesis yöneticisinin karşılaştığı asıl zorluk, hangi işlerin yapılması gerektiğini bilmemek değil; hangi işlerin yapılmadığını fark edememektir. Kapsamı belirsiz bir şartname, en düşük teklifi veren firmanın en dar işi yapmasıyla sonuçlanır ve fark ancak denetimde ya da yangında ortaya çıkar.
Bu sayfa, yangın güvenlik sistemleri için bakım şartnamesi veya periyodik kontrol formu hazırlayanlara yöneliktir. Aşağıdaki kapsam listeleri, ASPEK'in saha uygulamasında kullandığı kontrol başlıklarıdır; kendi şartnamenizi oluştururken çerçeve olarak kullanabilirsiniz.
Her Şartnamede Bulunması Gereken Beş Madde
- Periyodun dayanağı. "İlgili standardın ve üretici talimatının öngördüğü periyotlarda" ifadesi kullanılmalıdır. Sıklığı doğrudan yönetmeliğe dayandıran şartnameler dayanağı yanlış kurar; BYKHY Madde 84 ve Madde 100 zorunluluğu koyar, periyodu standarda bırakır.
- Cihaz bazlı izlenebilirlik. Hangi cihazın hangi tarihte test edildiğinin kayda geçmesi istenmelidir. "Örnekleme yapıldı" ifadesi denetimde savunulabilir değildir.
- Entegrasyon testi. Damper, fan, asansör, kapı tutucu, anons, gazlı söndürme tetiklemesi ve itfaiye bildirimi ayrı bir madde olarak yazılmalıdır. Cihaz testleri bunu kapsamaz.
- Uygunsuzluk raporlama biçimi. Bulunan eksikliklerin fotoğraflı, konum bilgili ve öncelik sıralı raporlanması istenmelidir. Yalnızca "bakım yapılmıştır" yazan rapor bilgi taşımaz.
- Yedek parça ve müdahale süresi. Arıza hâlinde müdahale süresi, kapsama dâhil sarf malzemeler (akü, dedektör odacığı, contalar) ve kapsam dışı kalemler açıkça ayrılmalıdır.
Sistem Sistem Kontrol Kapsamı
Yangın algılama ve alarm sistemi
Panel olay kaydının incelenmesi · devre dışı bırakılmış bölge ve cihazların raporlanması · şebeke kesilerek akü süre testi · akü gerilimi ve şarj devresi ölçümü · dedektörlerin gerçek tetikleme ile denenmesi · adresli sistemlerde kirlenme değerlerinin okunması · butonların test anahtarıyla çalıştırılması · siren ve flaşör kontrolü · çevrim direnci ve tekrarlayıcı panel haberleşmesi · entegrasyon zincirinin denenmesi. Ayrıntı
Yangın pompa grubu
Pompa dairesi mahal kontrolü · tüm vana konumları · emiş ve basma basınçları · su deposu seviyesi ve besleme · test hattından basınç düşürülerek otomatik devreye girme testi · her pompanın devreye girme basıncının ayrı ölçümü · dizel motorda akü, şarj devresi, yakıt, yağ ve soğutma kontrolü · her iki akü grubundan ilk çalıştırma denemesi · akış ölçümlü performans testi · pompa alarm sinyallerinin panele ulaşması. Ayrıntı
Sprinkler sistemi
Ana ve bölge vanalarının konum kontrolü ve kilitli olması · vana konum izleme anahtarlarının denenmesi · test-drenaj hattından gerçek akış verilerek alarm vanası, akış anahtarı ve gonk testi · basınç okumaları · kuru sistemlerde hava basıncı ve kompresör · başlıkların boya, korozyon ve hasar muayenesi · başlık altı serbest hacim kontrolü · yedek başlık dolabının uygunluğu · mahal kullanım değişikliği tespiti. Ayrıntı
Yangın dolabı ve hidrant
Erişim ve işaretleme kontrolü · kilitli dolaplarda anahtar düzeni · hortumun tamamen açılarak muayenesi ve basınçlandırılması · lans konumları ve rakor contaları · dolap vanasının çalışması · en elverişsiz noktada basınç ve debi ölçümü · hidrantın su verdirilerek denenmesi · yeraltı hidrantlarında drenaj kontrolü · itfaiye su verme bağlantısının rakor uyumu. Ayrıntı
Gazlı söndürme sistemi
Tüplerin tartılması ve etiket değeriyle karşılaştırılması · itici gaz basıncının sıcaklık düzeltmeli okunması · kollektör, hortum ve çek valf kontrolü · nozulların tıkanma ve hiza kontrolü · selenoid devresi ayrılmış hâlde tetikleme testi · çapraz bölge algılama mantığı · gecikme süresi ölçümü · manuel boşaltma ve durdurma butonları · sesli-ışıklı uyarılar · mahal bütünlüğü ve damperlerin gaz sinyaliyle kapanması · gerektiğinde mahal sızdırmazlık testi. Ayrıntı
Gazlı sistem tüpleri — dolum ve gövde testi
Tank muhteviyatının en az 6 ayda bir kontrolü · halokarbonda %5 ağırlık / %10 basınç, inert gazda %5 basınç kaybı eşiğinin uygulanması · basınç ve ağırlık göstergelerinin yılda bir kalibre cihazla karşılaştırılması · tüp damgası ve son gövde testi tarihinin okunması · hortumların yılda bir muayenesi · muayene tarihinin tüp etiketine işlenmesi · sökülen gazın geri kazanımı · dolum sonrası miktarın mahal hacmine göre doğrulanması · hidrostatik testin ayrı bir yükümlülük olarak kayda geçirilmesi. Ayrıntı
Köpüklü söndürme sistemi
Konsantre tank seviyesi ve görsel muayene · numune alınarak laboratuvar analizi · oranlayıcı karışım oranı ölçümü · bladder tank torba bütünlüğü · köpük jeneratörü ve lans kontrolü · deluge vanası tetikleme testi · test atık suyunun toplanması. Ayrıntı
Davlumbaz otomatik söndürme sistemi
Islak kimyasal tüp basınç ve ağırlık kontrolü · ergiyen bağlantı elemanlarının değiştirilmesi · nozul kapaklarının açılabilirliği ve ağız tıkanıklığı · nozul-cihaz hizası · otomatik gaz kesme vanasının fiilen denenmesi · elektrik beslemesinin kesilmesi · pişirme cihazı yerleşiminin projeyle karşılaştırılması · filtre ve egzoz kanalı yağ birikimi. Ayrıntı
Acil aydınlatma ve yönlendirme
Şebeke kesilerek fonksiyon testi · süre testi · test sonrası şarj davranışı · kaçış yolu kapsamının gözden geçirilmesi · yönlendirme oklarının kullanılabilir çıkışı göstermesi · armatür önünün kapatılmamış olması · otomatik test sistemlerinde raporun okunması · armatür bazında kayıt. Ayrıntı
Portatif yangın söndürücüler
Yıllık yerinde genel kontrol · dördüncü yılın sonunda söndürme maddesinin yenilenerek hidrostatik test · cihaz sayısının tehlike sınıfına göre doğrulanması (düşük tehlikede her 500 m², orta ve yüksekte her 250 m² için 1 adet 6 kg) · 25 m erişim mesafesi · montaj yüksekliği · görünürlük ve işaretleme · tip-mahal uygunluğu · servis firmasının TS 11827 kapsamında TSE Hizmet Yeterlilik Belgesi ve personelin eğitim kaydı · cihaz alınırken yerine geçici cihaz bırakılması. Ayrıntı
Bu kalemde satış bizden, bakım ve dolum ise bu iş için belgeli partner firmamızdan yürür.
Kayıt Tutma Yükümlülüğü
Bakanlığın yönetmelik kılavuzu bu konuda nettir: yapıda tahliye, yangın algılama ve söndürme sistemlerinin tümünün, yapı kullanıldığı sürece kurulum amacına uygun olarak aktif ve çalışır hâlde bulundurulması gerekir; bu amaçla bina yetkilisi tarafından belli periyotlarla kontrollerin ve testlerin yaptırılması gerekir. Söz konusu kontrol, bakım ve testlere ait bilgi, belge ve dokümanların herhangi bir acil durumda ilgili ve yetkili birimlere sunulmak üzere bina sahibi, yönetimi veya sorumlusu tarafından güvenli bir yerde tutulması gerekir.
Pratik sonuç şudur: bakım sözleşmesi imzalamak yükümlülüğü karşılamaz. Yükümlülüğü karşılayan şey, yapılan işin cihaz düzeyinde belgelenmiş kaydıdır.
Bu Bakımın Yasal Dayanağı
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) yangın güvenlik sistemlerinin bakımını isteğe bağlı bir iyileştirme değil, bina sahibinin ve yöneticisinin üzerinde duran bir yükümlülük olarak tanımlar:
- Madde 84 — Acil aydınlatma, yönlendirme ve yangın algılama ve uyarı sistemleri; bina sahibinin ve yöneticisinin veya bunların yazılı olarak sorumluluklarını devrettiği bina yetkilisinin sorumluluğu altında, ilgili standartlarda belirtilen sistemin gerektirdiği periyodik kontrole, teste ve bakıma tabi tutulur.
- Madde 100 — Yangın söndürme sistemlerinin, bina sahibi, yöneticisi veya bunların yazılı olarak sorumluluklarını devrettiği bina yetkilisinin sorumluluğu altında, ilgili standartlarda belirtilen sistemin gerektirdiği periyodik kontrole, teste ve bakıma tabi tutulması şarttır.
İki maddenin de ortak yanı şudur: yönetmelik periyodun kendisini yazmaz, sistemin tabi olduğu standarda havale eder. Yani bakım sıklığını belirleyen şey yönetmelik değil, sistemin tasarlandığı standart (sprinklerde TS EN 12845, algılamada TS EN 54 serisi, gazlı sistemlerde TS ISO 14520) ve üreticinin kendi kitabıdır. "Yönetmelik şu sıklıkta ister" diyen bir şartname, dayanağı yanlış kurmuş demektir.
Bakanlığın yönetmelik kılavuzu, bu kayıtların saklanmasını da açıkça ister: kontrol, bakım ve testlere ait bilgi, belge ve dokümanların herhangi bir acil durumda ilgili birimlere sunulmak üzere bina sahibi, yönetimi veya sorumlusu tarafından güvenli bir yerde tutulması gerekir. Bakımın yapılmış olması yetmez; yapıldığının belgelenmiş olması gerekir.
Bakım Programınızı Kurmak İçin
Mevcut sistemin markası, yaşı ve son bakım kaydı elinizde yoksa da sorun değil; ilk iş zaten envanter ve mevcut durum tespitidir. Sahada ne olduğunu görmeden yıllık program kurmak, olmayan bir sistemin bakımını satmak olur.
Sistem markanızın ürün karşılıklarını ürün kataloğumuzdan inceleyebilir, tesisinizin kullanım sınıfına özel gereklilikler için sektörel çözümler sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Bakım şartnamesinde periyot nasıl yazılmalı?
"İlgili standardın ve üretici talimatının öngördüğü periyotlarda" biçiminde yazılmalıdır. BYKHY Madde 84 ve Madde 100 bakımı zorunlu kılar ancak sıklığı kendisi belirlemez, sistemin tabi olduğu standarda havale eder. Sıklığı doğrudan yönetmeliğe dayandıran şartnameler dayanağı yanlış kurmuş olur.
Periyodik kontrol formunda neler bulunmalı?
Kontrol tarihi ve kontrolü yapan kişi, kontrol edilen cihazın kimliği (adres/konum), yapılan işlem, ölçülen değerler, tespit edilen uygunsuzluk ve alınacak aksiyon ile bir sonraki kontrol tarihi bulunmalıdır. Cihaz kimliği olmayan form, denetimde neyin test edildiğini kanıtlayamaz.
Bakım kayıtlarını ne kadar süre saklamalıyım?
Kılavuz, belgelerin acil durumda ilgili ve yetkili birimlere sunulmak üzere güvenli bir yerde tutulmasını ister ve bunu bina sahibi, yönetimi veya sorumlusuna yükler. Uygulamada sistemin ömrü boyunca geriye dönük izlenebilirlik sağlayacak biçimde saklanması, hem denetim hem de arıza geçmişi açısından doğru yaklaşımdır.
Bakım sözleşmem var, yükümlülüğüm karşılanmış sayılır mı?
Hayır. Yükümlülük, bakımın yaptırılmış olması ve bunun belgelenmesidir. Sözleşmesi olan ancak kayıt tutmayan ya da kayıtları cihaz düzeyinde ayrıntılandırmayan bir tesis, denetimde bakımın yapıldığını kanıtlayamaz.
Tüp dolumunu da yapıyor musunuz?
Sabit sisteme bağlı gazlı söndürme tüplerinde evet: FM-200, Novec 1230, CO₂ ve argon esaslı inert gaz tüplerinin dolumunu ve hidrostatik testini yapıyoruz. El tipi taşınabilir söndürme cihazlarının (portatif tüpler) bakımını ve dolumunu ise yapmıyoruz; bu cihazların yalnızca satışını yapıyoruz. Portatif tarafta bakım ve dolum BYKHY Madde 99 uyarınca dolum ve servis yeterlilik belgesi gerektirir ve o belgeye sahip bir firmayla yürütülmelidir.