Portatif yangın söndürücülerin bakımı ve dolumu, belgeye bağlı bir iştir. BYKHY Madde 99, bu cihazların bakımını yapan üretici veya servis firmalarının dolum ve servis yeterlilik belgesine sahip olmasını, "servis veren firmaların istenildiğinde müşterilerine belgelerini göstermek zorunda" olmasını hükme bağlar. Bu sayfa, hangi periyotların geçerli olduğunu ve servis firmanızdan hangi belgeleri istemeniz gerektiğini anlatır.
Portatif yangın söndürücülerin satışını biz yapıyoruz; bakım ve dolum işini ise bu iş için belgeli partner firmamız yürütüyor. Sebebi basit: portatif cihaz bakım ve dolumu, sistem bakımından farklı bir belgeye tabidir (aşağıda anlatıyoruz) ve bu belgeye sahip olmayan hiçbir firma bu işi yapamaz.
Sabit gazlı söndürme sistemlerinin tüpleri bundan ayrıdır ve bizim doğrudan kapsamımızdadır — bkz. tüp dolumu ve hidrostatik test.
Hangi Cihazlardan Söz Ediyoruz?
Elde veya araba ile taşınabilen söndürme cihazları. Türkiye'de en yaygın üç tip:
- ABC kuru kimyevi tozlu — çok maksatlı; katı, sıvı ve gaz yangınlarında kullanılır. Ofis, koridor, üretim alanı ve otoparkta en çok görülen tiptir.
- CO₂ (karbondioksitli) — kalıntı bırakmaz, elektrikli ekipman ve pano önlerinde tercih edilir. Yüksek basınçlı çelik tüptür.
- Halokarbon / temiz gazlı — hassas elektronik ekipmanın bulunduğu mahallerde, kuru tozun vereceği ikincil zararın istenmediği yerlerde kullanılır.
BYKHY Madde 99 cihaz tipini yangın sınıfına bağlar: A sınıfı yangın çıkması muhtemel yerlerde öncelikle çok maksatlı kuru kimyevi tozlu veya sulu, B sınıfında kuru kimyevi tozlu, karbondioksitli veya köpüklü, C sınıfında kuru kimyevi tozlu veya karbondioksitli, D sınıfında kuru metal tozlu cihazlar bulundurulur. Yönetmelik ayrıca hastane, huzurevi ve anaokullarında sulu veya temiz gazlı cihazların tercih edilmesi gerektiğini söyler.
Yasal Periyotlar
BYKHY Madde 99, taşınabilir söndürme cihazlarının periyodik kontrol ve bakımının TS ISO 11602-2 standardına göre yapılmasını ister ve iki ayrı yükümlülük tanımlar:
| Periyot | Yapılan iş |
|---|---|
| Yılda bir kez | Cihazın bulunduğu yerde genel kontrolü — basınç göstergesi, ağırlık, hortum ve lans, pim ve mühür, gövde korozyonu, etiket okunabilirliği, erişilebilirlik |
| Dördüncü yılın sonunda | İçindeki söndürme maddesi yenilenerek hidrostatik test yapılması |
Bu iki kalem birbirinin yerine geçmez. Yıllık kontrol yapılmış olması dördüncü yıl yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz; tersi de geçerlidir.
Yerleşim ve sayı kuralları
Bakım planı yapılırken cihazların doğru sayıda ve doğru yerde olup olmadığı da kontrol edilmelidir. Madde 99'un aradığı başlıca ölçütler:
- Sayı: düşük tehlike sınıfında her 500 m², orta ve yüksek tehlike sınıfında her 250 m² yapı inşaat alanı için 1 adet olmak üzere, uygun tipte 6 kg'lık kuru kimyevî tozlu veya eşdeğeri gazlı söndürme cihazı bulundurulması gerekir.
- Tekerlekli cihaz: otoparklarda, depolarda, tesisat dairelerinde ve benzeri yerlerde ayrıca tekerlekli tip söndürme cihazı bulundurulması mecburidir.
- Erişim mesafesi: söndürme cihazlarına ulaşma mesafesi en fazla 25 m olur.
- Montaj yüksekliği: 4 kg'dan ağır ve 12 kg'dan hafif cihazların zeminden olan yüksekliği yaklaşık 90 cm'yi aşmayacak şekilde monte edilir.
- Görünürlük: cihazlar dışarı doğru, geçiş boşluklarının yakınına ve dengeli dağıtılarak, görülebilecek şekilde işaretlenir; kapı arkasında, kapalı dolaplarda ve derin duvar girintilerinde bulundurulmaz, ısıtma cihazlarının üstüne veya yakınına konulmaz.
- Kalite belgesi: arabalı cihazların TS EN 1866, diğer taşınabilir cihazların TS 862 – EN 3 kalite belgeli olması şarttır.
Servis Firmasından İstenecek Belgeler
Bu sayfanın asıl amacı budur. Bir firmaya cihazlarınızı teslim etmeden önce aşağıdakileri isteyin:
1. TSE Hizmet Yeterlilik Belgesi — TS 11827 kapsamında
TS 11827 "İş yerleri – Yangın söndürme cihazlarına bakım ve dolum hizmeti veren yerler için kurallar" standardı, bu hizmeti veren iş yerlerinin yapısal özellik, işletmecilik, teknik donanım ve çalışan şartlarını belirler ve MSG-MS-2018/7 sayılı Tebliğ ile mecburi uygulamaya konulmuştur. Firmanın bu kapsamda alınmış geçerli bir TSE Hizmet Yeterlilik Belgesi olmalıdır.
Belgeyi alırken iki şeye bakın: geçerlilik tarihi ve kapsam. Hizmet yeterlilik belgeleri kapsam bazlıdır; başka bir hizmet için alınmış bir belge portatif cihaz bakım ve dolumunu kapsamaz.
2. Personelin eğitim ve sınav kaydı
TS 11827 kapsamında belge alan kuruluşların bakım ve dolum personelinin, standardın atıf yaptığı TS ISO 11602-2 gereği periyodik bakım, dolum, test, onarım ve muayene konularında en az 32 saatlik eğitim alması ve eğitim sonunda yapılan sınavı başarıyla geçmesi gerekir. Cihazınıza fiilen dokunacak kişinin bu kaydı bulunmalıdır.
Ayrıca "Seyyar ve Taşınabilir Yangın Söndürücüler Muayene, Test, Dolum, Bakım ve Montaj Operatörü" Mesleki Yeterlilik Kurumu tarafından tanınan bir meslektir; personelin MYK belgesi varsa bu da istenebilir.
3. Cihaz kalite belgeleri
Yeni cihaz alıyorsanız arabalı tiplerde TS EN 1866, elde taşınabilir tiplerde TS 862 – EN 3 kalite belgesi isteyin. Bu, cihazın kendisiyle ilgilidir ve servis belgesinden ayrıdır.
4. Bakım ve dolum kaydı
Her cihaz için yapılan işlem, tarih ve bir sonraki kontrol tarihi kayda geçmelidir. BYKHY'nin kayıt saklama yükümlülüğü bu cihazlar için de geçerlidir; denetimde sunulacak olan bu kayıttır.
Bilinmeyen Hak: Yerine Geçici Cihaz Bırakılması
Yönetmeliğin en çok atlanan hükümlerinden biridir ve doğrudan sizin lehinizedir. BYKHY Madde 99, cihazlar dolum için alındığında söndürme cihazlarının bulundukları yerleri tehlike altında bırakmamak için, servisi yapan firmaların bakıma aldıkları cihazların yerine aldıkları söndürücü cihazın özelliğinde ve aynı sayıda kullanıma hazır yangın söndürme cihazlarını geçici olarak bırakmak zorunda olduğunu hükme bağlar.
Yani "tüpleriniz iki hafta serviste" diye binanın korumasız kalması kabul edilebilir bir durum değildir. Sözleşme yaparken bu maddenin yazılı olmasını isteyin.
Sık Yapılan Hatalar
- Manometre yeşilde diye kontrolü atlamak. Gösterge basıncı gösterir, söndürme tozunun topaklanıp topaklanmadığını göstermez. Kuru kimyevi tozlu cihazlarda toz zamanla sıkışır ve cihaz basınçlı olmasına rağmen boşalmaz.
- Cihazı görünmez yere koymak. Kapı arkası, dolap içi ve derin duvar girintisi yönetmeliğe aykırıdır. Zorunlu bir sebeple görünmeyen yere konuyorsa yerinin fosforlu işaretlerle gösterilmesi şarttır.
- Yanlış tipi yanlış mahale koymak. Pano önüne kuru kimyevi tozlu cihaz konması, yangını söndürse bile panonun tamamen elden çıkmasına yol açabilir; bu mahallerde CO₂ veya temiz gazlı tercih edilir.
- Dördüncü yıl yükümlülüğünü unutmak. Yıllık kontrol etiketine bakıp "bakımı yapılmış" sanmak yaygındır; dördüncü yılın sonundaki dolum ve hidrostatik test ayrı bir kalemdir.
Bu Bakımın Yasal Dayanağı
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) yangın güvenlik sistemlerinin bakımını isteğe bağlı bir iyileştirme değil, bina sahibinin ve yöneticisinin üzerinde duran bir yükümlülük olarak tanımlar:
- Madde 84 — Acil aydınlatma, yönlendirme ve yangın algılama ve uyarı sistemleri; bina sahibinin ve yöneticisinin veya bunların yazılı olarak sorumluluklarını devrettiği bina yetkilisinin sorumluluğu altında, ilgili standartlarda belirtilen sistemin gerektirdiği periyodik kontrole, teste ve bakıma tabi tutulur.
- Madde 100 — Yangın söndürme sistemlerinin, bina sahibi, yöneticisi veya bunların yazılı olarak sorumluluklarını devrettiği bina yetkilisinin sorumluluğu altında, ilgili standartlarda belirtilen sistemin gerektirdiği periyodik kontrole, teste ve bakıma tabi tutulması şarttır.
İki maddenin de ortak yanı şudur: yönetmelik periyodun kendisini yazmaz, sistemin tabi olduğu standarda havale eder. Yani bakım sıklığını belirleyen şey yönetmelik değil, sistemin tasarlandığı standart (sprinklerde TS EN 12845, algılamada TS EN 54 serisi, gazlı sistemlerde TS ISO 14520) ve üreticinin kendi kitabıdır. "Yönetmelik şu sıklıkta ister" diyen bir şartname, dayanağı yanlış kurmuş demektir.
Bakanlığın yönetmelik kılavuzu, bu kayıtların saklanmasını da açıkça ister: kontrol, bakım ve testlere ait bilgi, belge ve dokümanların herhangi bir acil durumda ilgili birimlere sunulmak üzere bina sahibi, yönetimi veya sorumlusu tarafından güvenli bir yerde tutulması gerekir. Bakımın yapılmış olması yetmez; yapıldığının belgelenmiş olması gerekir.
İlgili Sayfalar
- Sabit sistem tüplerinde dolum ve hidrostatik test
- Periyodik kontrol formları ve şartname
- Portatif yangın söndürücü ürünleri
Bakım Programınızı Kurmak İçin
Mevcut sistemin markası, yaşı ve son bakım kaydı elinizde yoksa da sorun değil; ilk iş zaten envanter ve mevcut durum tespitidir. Sahada ne olduğunu görmeden yıllık program kurmak, olmayan bir sistemin bakımını satmak olur.
Sistem markanızın ürün karşılıklarını ürün kataloğumuzdan inceleyebilir, tesisinizin kullanım sınıfına özel gereklilikler için sektörel çözümler sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Yangın tüplerinin periyodik kontrolü kaç yılda bir yapılır?
İki ayrı periyot vardır. BYKHY Madde 99 uyarınca cihazların yılda bir kez bulundukları yerde genel kontrolleri yapılır; dördüncü yılın sonunda ise içindeki söndürme maddeleri yenilenerek hidrostatik testleri yapılır. Periyodik kontrol ve bakım TS ISO 11602-2 standardına göre yürütülür.
Bakım ve dolumu siz mi yapıyorsunuz?
Portatif cihazların satışını biz yapıyoruz; bakım ve dolum işini bu iş için belgeli partner firmamız yürütüyor. Portatif cihaz bakım ve dolumu, TS 11827 kapsamında ayrı bir TSE Hizmet Yeterlilik Belgesi gerektirir. Sabit gazlı söndürme sistemlerinin tüpleri ise bundan ayrıdır ve doğrudan bizim kapsamımızdadır.
Servis firmasından hangi belgeleri istemeliyim?
TS 11827 kapsamında alınmış geçerli TSE Hizmet Yeterlilik Belgesi (kapsamının portatif cihaz bakım ve dolumunu içerdiğini kontrol edin), bakım ve dolum personelinin en az 32 saatlik eğitim ve sınav kaydı, cihaz alıyorsanız TS EN 1866 veya TS 862–EN 3 kalite belgesi ve cihaz bazında bakım/dolum kaydı. BYKHY Madde 99, servis veren firmaların istenildiğinde müşterilerine belgelerini göstermek zorunda olduğunu yazar.
Tüplerim serviste iken binam korumasız mı kalacak?
Kalmamalı. BYKHY Madde 99, cihazlar dolum için alındığında bulundukları yerleri tehlike altında bırakmamak için servisi yapan firmanın, aldığı cihazın özelliğinde ve aynı sayıda kullanıma hazır cihazı geçici olarak bırakmak zorunda olduğunu hükme bağlar. Sözleşmenizde bu maddenin bulunmasını isteyin.
Manometresi yeşil gösteren tüpün bakıma ihtiyacı var mı?
Evet. Manometre yalnızca iç basıncı gösterir. Kuru kimyevi tozlu cihazlarda toz zamanla topaklanabilir ve cihaz basınçlı olmasına rağmen düzgün boşalmayabilir; bu ancak periyodik bakımda anlaşılır. Ayrıca gövde korozyonu, hortum yaşlanması ve mühür durumu göstergeye yansımaz.
Hangi mahale hangi tip cihaz konmalı?
BYKHY Madde 99 cihaz tipini yangın sınıfına bağlar: A sınıfında öncelikle çok maksatlı kuru kimyevi tozlu veya sulu, B sınıfında kuru kimyevi tozlu, karbondioksitli veya köpüklü, C sınıfında kuru kimyevi tozlu veya karbondioksitli, D sınıfında kuru metal tozlu. Hastane, huzurevi ve anaokullarında sulu veya temiz gazlı cihazların tercih edilmesi gerekir. Elektrik panosu önlerinde kalıntı bırakmayan tipler tercih edilir.