Yangında insanları öldüren şey çoğunlukla alev değil dumandır. Duman kontrol sistemlerinin işi söndürmek değil, dumanı insanların bulunduğu yerden uzak tutarak tahliye ve müdahale için süre kazandırmaktır. Bunu iki yoldan yapar: dumanı korunmuş hacimlere sokmamak (basınçlandırma) ya da bulunduğu hacimden dışarı atmak (duman tahliyesi).
İki temel yaklaşım
| Basınçlandırma | Duman tahliyesi | |
|---|---|---|
| Ne yapar | Korunacak hacme temiz hava basarak dumanın girmesini engeller | Dumanın biriktiği hacimden dumanı dışarı atar |
| Nerede | Kaçış merdiveni, yangın güvenlik holü, asansör kuyusu | Kapalı otopark, atriyum, büyük hacimli depo ve üretim holü, alışveriş merkezi |
| Başarı ölçüsü | Kapı kapalıyken basınç farkı, kapı açıkken hava hızı, kapı açma kuvveti | Egzoz debisi, duman tabakası yüksekliği, taze hava dengesi |
| Tipik hata | Fazla basınç kapıyı açılmaz hale getirir | Taze hava girişi çözülmemiştir |
Bir binada genellikle her ikisi birlikte bulunur: merdiven basınçlandırılır, otopark ve büyük hacimler tahliye edilir. İkisinin senaryosu birbirini bozmayacak şekilde birlikte kurgulanmalıdır.
Senaryo: sistemin asıl tasarımı
Duman kontrolünde ekipman seçimi işin küçük kısmıdır. Asıl tasarım, hangi olayda neyin ne yapacağını tanımlayan senaryo tablosudur. Tabloda her satır bir alarm bölgesi, her sütun bir eylemdir:
- Hangi basınçlandırma fanı çalışacak, hangi kademede.
- Hangi egzoz fanı, hangi yönde ve hangi devirde çalışacak.
- Hangi damper hangi konuma gidecek (açık, kapalı, kısmi).
- Konfor havalandırması hangi bölgelerde duracak.
- Asansörler hangi kata inecek ve kapıları hangi konumda kalacak.
- Hangi kapı kilitleri serbest bırakılacak.
Bu tablo, yangın algılama panelinin bölge haritasıyla birebir eşleşmelidir. Kabul testinde tablonun her satırı tek tek denenir; denenmemiş bir satır, gerçek yangında ilk kez çalışacak demektir.
Beslemenin sürekliliği
Duman kontrol ekipmanları, yangın sırasında çalışması gereken cihazlardır. Bu üç sonucu doğurur:
- İkincil besleme. Jeneratör veya kesintisiz güç kaynağı üzerinden beslenir; normal şebeke ile aynı yoldan geçmez.
- Yangına dayanıklı kablo. Fan besleme ve kumanda kablolarının, yangın süresince işlevini sürdürecek tipte olması gerekir.
- Ayrı pano ve yol. Duman kontrol panosu, yangının etkilenmeyeceği bir hacimde bulunur; kablo güzergâhı korunan bölmelerden geçirilir.
Kabulde ölçülmesi gerekenler
Duman kontrol sistemleri, ölçüm raporu olmadan teslim alınmamalıdır. Asgari ölçüm seti:
- Basınçlandırılan hacimlerde fark basıncı (kapılar kapalıyken, her katta).
- Kapı açıkken kapı boşluğundaki hava hızı.
- Her kaçış kapısında kapı açma kuvveti.
- Egzoz noktalarında debi ölçümü ve toplamın tasarım debisiyle karşılaştırılması.
- Taze hava giriş yollarının açık ve yeterli olduğunun doğrulanması.
- Senaryo tablosundaki her satırın panelden tetiklenerek denenmesi ve geri beslemelerin doğrulanması.
- Jeneratöre geçişte sistemin çalışmaya devam ettiğinin görülmesi.
Bu ölçümler devreye almada yapılır ve referans kayıt olarak saklanır. Binada kapı, bölme veya kanal değişikliği olduğunda ölçümler tekrarlanmalıdır; kaçak alanları değişince denge bozulur.
Bakım
Yıllık bakımda fanlar çalıştırılıp titreşim ve akım değerleri alınır, damperler tam hareket yönünden denenir, senaryo tablosu örneklemeyle tekrarlanır, fark basıncı ve kapı açma kuvveti yeniden ölçülerek devreye alma değerleriyle karşılaştırılır, jeneratöre geçiş denenir ve panelde biriken arıza kayıtları okunur. Bu kalemleri algılama sistemi bakımıyla aynı ziyarette planlıyoruz; iki iş birbirinden ayrıldığında senaryo testi kimsenin üzerinde kalmıyor.
Duman kontrol sisteminizin ölçülmesi, eksiklerinin çıkarılması ya da yeni proje için iletişim sayfamıza yazabilir, 0312 385 15 66 hattından da bize ulaşabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Duman kontrol sistemi ne işe yarar?
Yangında dumanı insanların bulunduğu hacimlerden uzak tutarak tahliye ve itfaiye müdahalesi için süre kazandırır. İki yolla çalışır: korunacak hacme temiz hava basarak dumanın girmesini engellemek (basınçlandırma) veya dumanın biriktiği hacimden dışarı atmak (duman tahliyesi).
Duman kontrol sistemi kabulünde ne ölçülür?
Basınçlandırılan hacimlerde kapılar kapalıyken fark basıncı, kapı açıkken kapı boşluğundaki hava hızı, her kaçış kapısında kapı açma kuvveti, egzoz noktalarında debi ve toplamın tasarım debisiyle karşılaştırılması, taze hava yollarının yeterliliği, senaryo tablosunun her satırının denenmesi ve jeneratöre geçişte sistemin çalışmaya devam etmesi ölçülür.
Duman kontrol fanları normal elektrikten mi beslenir?
Hayır. Yangın sırasında çalışması gerektiği için jeneratör veya kesintisiz güç kaynağı üzerinden, normal şebekeyle aynı yoldan geçmeyecek şekilde beslenir. Besleme ve kumanda kablolarının yangına dayanıklı tipte olması, panonun yangından etkilenmeyecek bir hacimde bulunması gerekir.
Senaryo tablosu nedir, neden önemli?
Hangi alarm bölgesinde hangi fanın nasıl çalışacağını, hangi damperin hangi konuma gideceğini, konfor havalandırmasının nerede duracağını, asansörlerin ne yapacağını ve hangi kilitlerin bırakılacağını tanımlayan tablodur. Yazılı ve denenmiş bir senaryo olmadan, doğru seçilmiş ekipmanlar yangında birbirini iptal edebilir.