Aktif sistemler yangını haber verir ve söndürmeye çalışır. Pasif önlemler ise yangın hiç söndürülemese bile insanlara çıkmak, itfaiyeye girmek için süre kazandırır. Bu sürenin ölçüsü dakikadır: bir bölme EI 120 ise, yangının diğer tarafa geçmesi iki saat boyunca engellenir. Ama bu süre bölmenin en zayıf noktası kadardır — 120 dakikalık duvarın içinden geçen ve kapatılmamış tek bir kablo demeti, o duvarı sıfırlar.
Yangın bölmelendirme neyi hedefler
Bina, yangının yayılmasını sınırlamak için bölmelere (kompartımanlara) ayrılır. Bölme sınırındaki her eleman — duvar, döşeme, kapı, kanal, kablo geçişi — aynı dayanımı sağlamak zorundadır. Amaç üç kademelidir:
- Kaçış süresi. İnsanların bulundukları bölmeden çıkıp korunmuş kaçış yoluna ulaşması için gereken süre boyunca yangın ve duman geçmemelidir.
- Müdahale süresi. İtfaiye ekibinin binaya girip yangına ulaşabilmesi için yapının taşıyıcı sisteminin ayakta kalması gerekir.
- Hasarın sınırlanması. Yangının tesisin tamamına yayılmaması, işletmenin ayakta kalmasını belirler.
Sınıf gösterimi: harflerin anlamı
| Harf | Anlamı | Ne demek |
|---|---|---|
| R | Taşıma kapasitesi | Eleman yük taşımaya devam eder (kolon, kiriş, döşeme) |
| E | Bütünlük | Alev ve sıcak gaz karşı tarafa geçmez |
| I | Yalıtım | Karşı yüzey, temas eden malzemeyi tutuşturacak sıcaklığa çıkmaz |
| W | Işıma | Karşı yüzeyden yayılan ısı ışıması sınırlıdır |
| S | Duman sızdırmazlığı | Soğuk duman geçişi sınırlıdır (kapılarda ayrıca aranır) |
| C | Kendiliğinden kapanma | Kapı, kullanıldıktan sonra kendiliğinden kapanır |
Yanlarındaki sayı dakikadır: EI 90, bütünlük ve yalıtımın 90 dakika sağlandığını gösterir. Pratikte en çok karıştırılan nokta, E ile EI arasındaki farktır: yalnız bütünlük sağlayan bir eleman alev geçirmez ama karşı yüzeyi kızdırır ve ona dayalı malzemeyi tutuşturabilir.
Pasif önlemin kalemleri
- Bölme duvarı ve döşemesi. Bölmeyi oluşturan yapı elemanı; dayanımı yapı malzemesi ve kalınlığıyla belirlenir.
- Geçiş yalıtımı (firestop). Kablo, boru, kanal ve tava geçişlerinin bölme dayanımını sürdürecek şekilde kapatılması. En çok atlanan kalem.
- Yangın kapıları. Bölme sınırındaki geçişler; kaçış yolu üzerinde ayrıca duman sızdırmazlığı aranır.
- Yangın ve duman damperleri. Havalandırma kanalının bölmeyi deldiği noktalar.
- Taşıyıcı çelik koruma. Şişen boya, püskürtme veya kaplama ile çeliğin kritik sıcaklığa ulaşma süresinin uzatılması.
- Derz ve birleşim dolguları. Duvar-döşeme birleşimi, cephe-döşeme arası boşluk gibi hareketli derzlerin yangına dayanıklı biçimde kapatılması.
- Yangına dayanıklı kablolar. Yangın anında çalışması gereken devrelerin (algılama, anons, duman kontrolü, pompa) işlevini sürdürmesi.
- Kaçış yolu görünürlüğü. Bölmelendirme insanları korunmuş bir yola çıkarır; o yolun karanlıkta da görülebilmesi için acil aydınlatma ve yönlendirme ayrıca gerekir.
Belgelendirme: neye bakılır
Pasif yangın ürünlerinde tek başına "yangına dayanıklıdır" ifadesinin karşılığı yoktur. Aranması gereken üç şey vardır:
- Test standardı ve sınıf. Ürünün hangi standarda göre test edildiği ve hangi sınıfı sağladığı (örneğin bir geçiş yalıtımı için EN 1366-3 kapsamında EI 120).
- Kapsam (onay penceresi). Belgeler bir konfigürasyon aralığını kapsar: hangi bölme tipinde, hangi kalınlıkta, hangi çapta boruda, kaç kablo doluluğunda geçerli olduğu yazılıdır. Sahadaki durum bu aralığın dışındaysa belge o uygulama için geçerli değildir.
- Uygulama uygunluğu. Doğru ürün, yanlış uygulandığında sınıfı sağlamaz. Bu yüzden uygulama fotoğrafı, etiket ve kayıt istenir.
Sahada en sık bulunan beş eksik
- Sonradan çekilen kablo. Yalıtım yapılmış, altı yıl sonra yeni kablo için delinmiş ve kapatılmamış. Denetimde en sık karşılaşılan tespit budur.
- Yanlış ürün. Plastik boru geçişine mastik uygulanmış; boru yanınca eriyip açık delik bırakır. Plastik boruda şişen manşon gerekir.
- Kapı takozla açık tutuluyor. Kendiliğinden kapanma özelliği fiilen iptal edilmiştir; çözüm takozu almak değil, manyetik tutucu takıp alarmla bırakmaktır.
- Erişilemeyen damper. Asma tavan içinde erişim kapağı bırakılmadığı için hiç test edilememiş damperler.
- Kayıtsız uygulama. İş yapılmış ama hangi geçişte hangi ürünün kullanıldığı kayıtlı değil; sonraki denetimde ve tadilatta baştan tespit gerekir.
Nasıl çalışıyoruz
Pasif yangın tarafında yürüttüğümüz iş üç başlıkta toplanır: mevcut binada bölme bazlı tespit (hangi bölme sınırında hangi geçiş açık, fotoğraflı liste), uygulama (doğru ürün ailesiyle geçiş yalıtımı, kapı ve damper eksiklerinin giderilmesi) ve kayıt düzeni (her geçişin etiketlenmesi ve dosyalanması, sonraki tadilatta bakılacak referansın oluşturulması).
Bina genelinde eksiklerin sıralı çıkarılması için yangın risk analizi, uygunluk süreciyle ilgili kalemler için itfaiye uygunluk raporu eksik tamamlama sayfamıza bakabilirsiniz. Aktif ve pasif korunmanın karşılaştırması için aktif ve pasif yangın korunması yazımız.
Binanızın bölmelendirme durumunu tespit ettirmek ve eksikleri gidermek istiyorsanız iletişim sayfamızı kullanabilir, telefonla görüşmeyi tercih ederseniz 0312 385 15 66 numarasını arayabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Pasif yangın önlemi nedir?
Yangının bina içinde yayılmasını yapısal olarak sınırlayan, çalışmak için enerji veya tetikleme gerektirmeyen önlemlerdir: yangın bölme duvarları ve döşemeleri, geçiş yalıtımı, yangın kapıları, yangın damperleri, taşıyıcı çelik koruması ve derz dolguları. Amaç, yangın söndürülemese bile kaçış ve müdahale için süre kazandırmaktır.
EI 120 ne anlama gelir?
E bütünlüğü (alev ve sıcak gazın karşı tarafa geçmemesi), I yalıtımı (karşı yüzeyin tutuşturucu sıcaklığa çıkmaması) ifade eder; 120 ise bu iki özelliğin 120 dakika boyunca sağlandığını gösterir. Yalnız E sınıfı bir eleman alev geçirmez ama karşı yüzeyi kızdırıp ona dayalı malzemeyi tutuşturabilir.
Pasif yangın önlemleri bakım gerektirir mi?
Klasik anlamda periyodik bakım gerektirmez, ancak düzenli denetim gerektirir. Binada her yeni kablo, boru ve tadilat bölmeyi yeniden deler; denetimde en sık bulunan eksik hiç yapılmamış yalıtım değil, sonradan delinip kapatılmamış yalıtımdır. Yangın kapıları ve damperler ise düzenli olarak işlev testine tabi tutulmalıdır.
Yangın dayanım belgesi nasıl değerlendirilir?
Üç şey birlikte aranır: hangi test standardına göre hangi sınıfın sağlandığı, belgenin kapsadığı konfigürasyon aralığı (bölme tipi, kalınlık, boru çapı, kablo doluluğu) ve sahadaki uygulamanın bu aralığa uyup uymadığı. Doğru ürün yanlış uygulandığında sınıfı sağlamaz; bu yüzden uygulama kaydı ve etiketleme istenir.