Yangın harcı, geçiş yalıtımının hacim dolduran kalemidir: kablo şaftı, kanal boşluğu, döşemedeki büyük delik gibi mastikle kapatılamayacak açıklıklar bununla doldurulur. Fakat harç, adı çağrıştırdığı gibi "her deliğe uyan çimento" değildir — plastik borunun geçtiği bir açıklıkta tek başına uygulandığında bölmeyi sıfırlar, çünkü boru yanıp eridiğinde geriye harcın içinde açık bir kanal kalır.
Harç ne zaman doğru seçimdir
Geçiş yalıtımında ürün seçimini belirleyen ilk soru açıklığın boyutu ve içinin ne kadar dolu olduğudur. Mastik ince bir aralığı köprüler; yastık ve panel orta boy açıklıklarda hızlı çözümdür; harç ise hacmi doldurmak gerektiğinde devreye girer.
| Durum | Uygun mu | Gerekçe |
|---|---|---|
| Döşemede büyük dikdörtgen açıklık, içinde metal boru ve kablo | Evet | Hacim dolgusu gerekir, elemanlar metaldir |
| Kablo şaftı, kat geçişi, kablo trafiği bitmiş | Evet | Kalıcı dolgu, yüksek dayanım |
| Duvarda 20 mm'lik boru–delik aralığı | Hayır | Aralık dar; mastik ya da bandaj işidir |
| Plastik borunun tek başına geçtiği açıklık | Hayır | Boru erir, harçta açık kanal kalır — şişen manşon gerekir |
| Sürekli yeni kablo çekilen şaft | Hayır | Her müdahalede kırma gerekir; yastık/panel tercih edilir |
Plastik ve yalıtımlı boru geçişlerinin neden ayrı bir ürün ailesi istediği şişen manşon ve bandaj sayfasında ayrıntılı anlatılıyor.
Uygulamanın dört ölçüsü
Harcın sahada sınıfı sağlaması dört sayıya bağlıdır ve dördü de onay belgesinde yazılıdır:
- Dolgu derinliği. Belgedeki en küçük derinlik altına inilemez. Döşemede genellikle döşeme kalınlığının tamamı, duvarda ise belgede yazan değer aranır.
- Karışım oranı. Fazla su, priz sonrası büzülme ve kılcal çatlak demektir; çatlak, duman geçişini açar. Torbanın üstündeki oran göz kararı değil ölçekle uygulanır.
- Doluluk oranı. Açıklığın içindeki kablo ve boruların kapladığı kesit, belgedeki üst sınırı aşmamalıdır. Aşıldığında harç yeterince süreklilik kuramaz.
- Destek ve kalıp. Harç dökülürken altında kalıcı ya da geçici bir taşıyıcı bulunur (taş yünü levha, kalıp tahtası). Kalıbın belgede kalıcı olarak tanımlandığı hâllerde sökülmez.
Sahada en sık yapılan üç hata
Yüzey sıvası
Açıklık taş yünüyle sıkıştırılıp üzerine 10–15 mm harç çekiliyor ve iş bitmiş sayılıyor. Görüntü temiz, belge geçersizdir: onay belgesi taş yünü + harç bileşimini yalnız belirli kalınlık ve yoğunluk aralığında kapsar. Denetimde bu ancak delerek ya da uygulama fotoğrafından anlaşılır — bu yüzden uygulama sırasında fotoğraf çekilmesi bir tercih değil, belgenin parçasıdır.
Islak hacim yanılgısı
Harç, çimento esaslı olduğu için "nemden etkilenmez" varsayılır. Sürekli ıslanan hacimlerde (ıslak hacim şaftı, soğutma grubu odası) belgenin bu koşulu kapsayıp kapsamadığına bakılır; kapsamıyorsa yüzey ayrıca korunur. Su alan bir dolgu zamanla ayrışır ve kimse bunu gözle fark etmez.
Sonradan delme
Harç dökülmüş bir geçişten yıllar sonra yeni bir kablo geçirmek gerektiğinde matkapla delinir ve deliğin etrafı kapatılmaz. Bu, pasif korumada en sık rastlanan tek eksiktir ve harçlı geçişlerde diğerlerinden daha zararlıdır, çünkü etraf sert olduğu için delik açık kalır. Doğrusu, deliği aynı ürün ailesiyle yeniden kapatmak ve kaydı güncellemektir.
Yürünebilir harç ve döşeme açıklıkları
Teknik katlarda ve şaft ağızlarında dolgunun üzerine basılması kaçınılmazdır. İki farklı ürün vardır: yalnız dolgu amaçlı harç ile üzerinde yürünebilen, yük taşıma kapasitesi beyan edilmiş harç. İkincisi seçilmediğinde dolgu zamanla çatlar; çatlak önce duman geçirir, sonra parça kopar.
Karar ölçütü şudur: açıklığın üzeri kalıcı bir kapakla kapatılmıyorsa ve alan insan geçişine açıksa, yük taşıyan tip aranır. Bu, uygulama sonrası düzeltilemeyen kalemlerden biridir.
Belgenin kapsam penceresi
Yangın harcı için düzenlenen belge (yaygın olarak EN 1366-3 kapsamında) bir aralık tanımlar: bölme tipi (masif beton, gazbeton, alçıpan), en küçük bölme kalınlığı, en büyük açıklık ölçüsü, geçen elemanların cinsi ve çapı, en yüksek doluluk oranı, en küçük dolgu derinliği. Sahadaki durum bu aralığın herhangi bir kaleminde dışına çıkıyorsa, belge o uygulama için geçerli değildir.
Uygulamada en çok gözden kaçan kalem en büyük açıklık ölçüsüdür. Belgeler çoğunlukla bir üst sınır yazar; daha büyük açıklıklarda açıklığın ara taşıyıcılarla bölünmesi ya da farklı bir sistem (panel + kaplama) kullanılması gerekir. "Harç harçtır, ne kadar büyük olursa olsun dökeriz" yaklaşımı belgeyi geçersiz kılar.
Denetimde ne aranır
| Kalem | Nasıl bakılır | Kayda geçen |
|---|---|---|
| Dolgu derinliği | Uygulama fotoğrafı, gerekirse sondaj | Ölçülen derinlik |
| Çatlak ve ayrışma | Gözle, ışıkla yandan tarama | Fotoğraf + konum |
| Sonradan açılmış delik | Geçiş envanteriyle karşılaştırma | Açık geçiş listesi |
| Etiket | Geçiş başında etiket var mı, okunur mu | Etiketsiz geçiş sayısı |
| Doluluk oranı | Kesit tahmini, proje ile karşılaştırma | Aşım varsa not |
Nasıl çalışıyoruz
Harçlı geçişlerde işi üç adımda yürütüyoruz: bölme sınırındaki açıklıkların ölçülü envanteri (konum, açıklık ölçüsü, geçen eleman, mevcut durum), ürün eşleştirmesi (her açıklığın hangi belge kapsamına girdiğinin yazılması) ve uygulama + kayıt (fotoğraflı, etiketli, konumu işaretlenmiş dosya). Üçüncü adım olmadan yapılan iş, bir sonraki tadilatta baştan tespit gerektirir.
Genel çerçeve ve diğer ürün aileleri için yangın durdurucu geçiş yalıtımı, kablo tarafının ayrıntısı için kablo geçiş yalıtımı sayfalarına bakabilirsiniz. Binanızdaki açıklıkların envanterini çıkarttırmak için iletişim sayfamızı kullanabilir ya da 0312 385 15 66 numarasını arayabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Yangın harcı normal harçtan farkı nedir?
Yangın harcı, yüksek sıcaklıkta hacmini ve bütünlüğünü koruyacak biçimde formüle edilmiş, yangın dayanım testinden geçmiş bir dolgu malzemesidir. Normal çimento harcı ısıda su kaybedip çatlar ve duman geçişi açar. Ayrıca yangın harcının belgesi, hangi bölme tipinde, hangi açıklık ölçüsünde ve hangi dolgu derinliğinde geçerli olduğunu yazar; normal harçta böyle bir kapsam tanımı yoktur.
Plastik boru geçişinde yangın harcı yeterli mi?
Hayır. Plastik boru yangında yumuşayıp erir; harç sert kaldığı için geriye boru kesiti kadar açık bir kanal kalır ve alev ile duman karşı bölmeye geçer. Plastik boruda, ısıyla şişerek boru kesitini kapatan manşon veya bandaj gerekir. Harç bu ürünlerle birlikte, belgenin izin verdiği bileşimde kullanılabilir.
Yangın harcı ne kadar derinlikte uygulanır?
Tek bir sayı yoktur; derinlik ürünün onay belgesinde yazar ve bölme tipine göre değişir. Yaygın aralık 50–150 mm'dir, döşeme geçişlerinde çoğunlukla döşeme kalınlığının tamamı istenir. Belgedeki en küçük derinliğin altına inildiğinde beyan edilen EI sınıfı sağlanmaz; yüzeye çekilen ince bir sıva tamamlanmış iş sayılmaz.
Harçla kapatılmış geçişten sonradan kablo geçirilebilir mi?
Geçirilebilir ama geçiş yeniden yalıtılmak zorundadır. Harç sertleştiği için yeni kablo matkapla açılan delikten geçirilir; o delik aynı ürün ailesiyle kapatılmazsa bölmenin dayanımı fiilen sıfırlanır. Kablo trafiğinin süreceği bilinen şaftlarda baştan yastık veya panel gibi yeniden girilebilir bir sistem seçmek daha doğrudur.