Kısa cevap: Türk Standardı TS EN 2 yangınları yanan maddeye göre beş sınıfa ayırır: A katı maddeler, B sıvılar ve eriyen katılar, C gazlar, D metaller, F pişirme yağları. Elektrik yangını için ayrı bir sınıf yoktur; “E sınıfı” TS EN 2’de yer almaz. Hangi sınıfta hangi tip söndürücünün bulundurulacağını ise BYKHY Madde 99/1 A, B, C ve D için tek tek sayar.
Yangın Sınıfları Tablosu
Tanımlar TS EN 2’ye dayanır. Örneklerin çoğunu yönetmeliğin kendi tanım maddesi (BYKHY Madde 4/1-vv), öncelikli söndürücüyü ise BYKHY Madde 99/1 verir.
| Sınıf | Ne yanar? (TS EN 2) | Örnekler | Öncelikli söndürücü | Kaçınılacak |
|---|---|---|---|---|
| A | Genellikle organik yapıdaki, çoğunlukla kor bırakarak yanan katı maddeler | Odun, kömür, kâğıt, ot, doküman, plastik; kumaş, karton, mobilya | Çok maksatlı kuru kimyevi tozlu (ABC) ya da sulu (99/1-a) | BC tozu ve CO₂ ile yetinmek: alev söner, kor yeniden tutuşur |
| B | Sıvılar ve ısınınca sıvılaşan katılar | Benzin, benzol, makine yağları, laklar, yağlı boyalar, katran, asfalt; tiner, alkol, mum, parafin | Kuru kimyevi tozlu, karbondioksitli ya da köpüklü (99/1-b) | Düz su jeti: yanan sıvıyı sıçratıp yayar |
| C | Gazlar | Metan (doğalgaz), propan, bütan, LPG, asetilen, havagazı, hidrojen | Kuru kimyevi tozlu ya da karbondioksitli (99/1-c); önce gaz vanası kapatılır | Gaz akarken alevi söndürmek: kaçan gaz birikir |
| D | Metaller | Lityum, sodyum, potasyum, alüminyum, magnezyum; metal talaşı ve tozu | Kuru metal tozlu (99/1-ç) | Su ve ABC ya da BC tozu |
| F | Pişirme cihazındaki bitkisel ya da hayvansal yağlar | Fritöz, tava, endüstriyel ocak yağı | Yönetmelikte tip sayılmaz; etiketinde F yazan (ıslak kimyasallı) tüp, büyük mutfakta davlumbaz sistemi (57/1) | Su (bir anda buhara dönüşüp yanan yağı etrafa fırlatır); tozlu ve CO₂’li tüp |
Tozlu tüp seçerken ABC ile BC ayrımı önemlidir. BYKHY Madde 99/1, A sınıfı için “çok maksatlı” kuru kimyevi toz ister; B ve C sınıfında tozun türünü ayırmaz. Piyasadaki tozlu tüplerin çoğu ABC tozludur ve üç sınıfı birden karşılar; yalnız BC tozuyla doldurulmuş bir tüp kâğıt ya da ahşap yangınında aynı işi görmez.
Sınıf Sınıf Yangın Türleri
A sınıfı: kor bırakan katılar
A sınıfını öbürlerinden ayıran, yanan maddenin kor oluşturmasıdır: alev bastırılsa bile içteki kor ısıyı korur ve yangın yeniden alevlenebilir. Bu yüzden A sınıfında soğutan (su) ya da korun üstünü kaplayan (ABC tozu) söndürücü aranır. Birçok plastik A sınıfında sayılır; eriyip akarak yanan bir plastik ise B sınıfının özelliğini de taşır ve karma bir yangın olur.
B sınıfı: sıvılar ve eriyen katılar
TS EN 2, B sınıfını yalnız sıvılarla sınırlamaz; ısınınca sıvılaşan katıları da bu sınıfa alır. Mum, parafin, katran ve asfalt oda sıcaklığında katı olsalar da yanarken eriyip akarlar ve B sınıfı sayılırlar; yönetmelik de katranı ve asfaltı B örnekleri arasında anar. Köpük yüzeyi kaplayıp alevin beslendiği buharı keser, toz ve CO₂ alevi hızla bastırır. Alkol ve aseton gibi suda çözünen (polar) sıvılarda köpüklü tüpün etiketinde “Polar çözücülerde de kullanıma uygundur” ibaresi aranır; tozlu ve CO₂’li tüpler standarda göre bu yangınlara zaten uygun sayılır. Büyük yanıcı sıvı depolarında sabit köpüklü söndürme sistemleri kullanılır.
C sınıfı: gazlar
Doğalgaz, LPG, propan, bütan, asetilen ve hidrojen yangınları C sınıfıdır. Burada ilk iş söndürmek değil gazı kesmektir: vana kapatılmadan alev söndürülürse gaz akmaya devam eder, ortamda birikir ve bir kıvılcımla patlayabilir. Vana kapatılamıyorsa alevi söndürmeye çalışmayın; çevredeki yanıcıları uzaklaştırın, alanı boşaltın ve 112’yi arayın. BYKHY Madde 99/1, C sınıfı için kuru kimyevi tozlu ya da karbondioksitli cihaz öngörür. Tüp standardı TS 862-7 EN 3-7 ise C piktogramının yalnız tozlu tüplerde kullanılmasına izin verir.
D sınıfı: metaller
Magnezyum, alüminyum tozu, sodyum, potasyum ve lityum gibi metaller çok yüksek sıcaklıkta yanar ve sıradan söndürücülere beklenmedik tepki verir; su bazı metallerle tepkimeye girip yanıcı hidrojen açığa çıkarır. Yönetmelik bu yüzden D sınıfı için ayrı bir tip, kuru metal tozlu söndürücü ister. Lityum iyon pil yangını ise adında lityum geçse de metal yangını değildir; aşağıdaki L sınıfı bölümüne bakın.
F sınıfı: pişirme yağları
F sınıfı TS EN 2’ye sonradan, A1 tadiliyle eklenmiştir. Pişirme yağı teknik olarak bir sıvıdır; ayrı sınıfa alınmasının nedeni davranışıdır: fritözdeki yağ, alev söndürüldükten sonra da tutuşma sıcaklığının üstünde kalabilir ve yeniden alev alabilir. Yağı hem örten hem soğutan ıslak kimyasallı söndürücüler bu yüzden geliştirilmiştir. Tüp standardı TS 862-7 EN 3-7, tozlu ve karbondioksitli tüplerin F sınıfı yangında kullanılmasını tehlikeli sayar; bu tüplere F piktogramı konmaz. BYKHY Madde 99/1 ise F sınıfı için bir tip saymaz. Buna karşılık Madde 57/1 konutları dışarıda bırakır; AVM’ler ve yüksek binalardaki mutfaklar, yemek fabrikaları ve aynı anda yüzden fazla kişiye yemek çıkaran mutfaklarda davlumbaza otomatik söndürme sistemi kurulmasını şart koşar (ayrıntı: mutfak davlumbaz söndürme). Evde tavada başlayan küçük bir yağ yangınında ocak kapatılır, tavanın üstü kapakla ya da yangın battaniyesiyle örtülür; yağa kesinlikle su dökülmez.
Yönetmelik ile Standart Aynı Sınıfları mı Sayar?
İkisi uyumludur ama kapsamları farklıdır. BYKHY Madde 4’teki “yangın türü” tanımı dört sınıf sayar (A, B, C, D) ve her birine örnek verir; Madde 99/1 de söndürücü tiplerini bu dört sınıfa göre belirler. Pişirme yağı sınıfı (F) ise yönetmelikte değil TS EN 2’de yer alır. Yönetmelik D sınıfında hafif ve aktif metallerin yanında radyoaktif maddeler gibi metalleri de anar. Kısacası yönetmelik dört, standart beş sınıf sayar.
Elektrik Yangını Hangi Sınıf? “E Sınıfı” Var mı?
TS EN 2’de ve BYKHY’de elektrik için ayrı bir yangın sınıfı yoktur. Uluslararası karşılığı ISO 3941’in 2007 baskısı gerekçesini de yazar: sınıflar yanan maddenin cinsine göre tanımlandığı için elektrik riski taşıyan yangına ayrı sınıf verilmez. Elektriğin kendisi yanmaz; yanan şey kablonun yalıtımı, panodaki plastik ya da cihazın gövdesidir ve yangın bu malzemeye göre çoğunlukla A ya da B sınıfıdır. Elektriğin getirdiği tehlike ise ayrıdır: enerji kesilmeden su ya da köpük kullanan kişi elektrik çarpmasına maruz kalabilir.
Uygulamada sıra şudur: önce sigorta ya da şalterle enerjiyi kesin; kesemiyorsanız CO₂’li ya da kuru kimyevi tozlu tüpü, etiketinde yazan gerilim sınırı ve mesafeye uyarak kullanın. Etiketteki sınırı aşan tesislerde (trafo, orta gerilim hücresi gibi) tüple müdahale etmeyin; alanı boşaltıp 112’yi arayın. Etikete de bakın: TS 862-7 EN 3-7’ye göre tozlu ve CO₂’li tüplerin ve dielektrik deneyinden geçen su bazlı tüplerin etiketinde “1 m uzaklıktan 1000 V’a kadar, üzerinden elektrik akımı geçen teçhizat üzerinde kullanıma uygundur” gibi bir ifade; bu deneyden geçmemiş sulu ve köpüklü tüpte ise “Üzerinden elektrik akımı geçen teçhizatlar üzerinde kullanmayın” uyarısı bulunur. Toz hassas ekipmanda kalıcı hasar bırakabildiği için pano ve sunucu odalarında kalıntı bırakmayan çözümler tercih edilir; seçenekler pano içi söndürme sayfasındadır.
“E sınıfı: elektrik yangınları” ifadesi bugün hâlâ bazı eğitim notlarında ve duyurularda geçer. TS EN 2’de karşılığı yoktur; soru bu standarda dayanıyorsa doğru cevap “elektrik için ayrı sınıf yoktur” olur.
TS EN 2 ile NFPA 10 Karşılaştırması
ABD’de taşınabilir söndürücüler NFPA 10’a göre sınıflanır ve harflerin bir kısmı farklı anlam taşır; İngilizce kaynaklarda ve ithal tüp etiketlerinde bu harflerle karşılaşabilirsiniz. NFPA 10 Türkiye’de bağlayıcı değildir, burada yalnız kıyas için yer alır.
| Yanan madde | TS EN 2 (Türkiye, Avrupa) | NFPA 10 (ABD) |
|---|---|---|
| Katı maddeler (odun, kâğıt, kumaş) | A | A |
| Yanıcı sıvılar | B | B |
| Yanıcı gazlar | C | B (sıvılarla aynı sınıf) |
| Enerjili elektrikli ekipman | Ayrı sınıf yok | C |
| Metaller | D | D |
| Pişirme yağları | F | K |
En çok karışan harf C’dir: Türkiye’de C sınıfı gaz yangınıdır, Amerikan kaynağında ise enerjili elektrikli ekipman yangınıdır. Bu yüzden İngilizce bir etiketteki “C”, doğalgaz yangınına uygunluk anlamına gelmeyebilir. Amerikan standartlarının Türkiye’deki yeri için NFPA standartları sayfamıza bakabilirsiniz.
Yeni Bir Sınıf: Lityum İyon Pil Yangınları (L)
Uluslararası sınıflandırma standardı ISO 3941’in Ocak 2026’da yayımlanan üçüncü baskısı, A, B, C, D ve F’ye, içinde metal lityum bulunmayan lityum iyon hücre ve batarya yangınları için yeni bir L sınıfı ekledi. TS EN 2’de ve BYKHY’de bu sınıf yoktur. Elektrikli bisiklet, scooter ve batarya odası için hangi tüpün ne işe yaradığını lityum iyon batarya söndürme tüpü yazımızda anlattık.
Söndürme Yöntemleri ve Sınıflar
Yanma için yanıcı madde, ısı ve oksijen birlikte bulunmalıdır; alev ayrıca kendini sürdüren bir zincirleme tepkimeyle beslenir. Her söndürme yöntemi bu dört unsurdan birini hedef alır ve her sınıfta farklı bir yöntem öne çıkar:
| Yöntem | Neyi ortadan kaldırır? | Örnek | Öne çıktığı sınıf |
|---|---|---|---|
| Soğutma | Isıyı | Su, sulu söndürücü | A |
| Boğma (örtme) | Oksijenle teması | B sınıfında köpük ve CO₂; F sınıfında tava kapağı, yangın battaniyesi ve etiketinde F yazan ıslak kimyasallı tüp (CO₂ ve toz F’de kullanılmaz) | B, F |
| Yakıtı kesme | Yanıcı maddeyi | Gaz vanasını kapatmak, yanıcıyı uzaklaştırmak | C |
| Zincirleme tepkimeyi kesme | Alevin kimyasal sürekliliğini | Kuru kimyevi toz | A, B, C |
Çoğu söndürücü birden fazla yolla çalışır: ıslak kimyasal yağın yüzeyini örterken soğutur, köpük hem örter hem soğutur. Tüplerin tür tür karşılaştırması ve etiketteki sınıf harfleriyle rakamların nasıl okunacağı yangın tüpü çeşitleri rehberindedir.
Bir işletmede genellikle birden fazla sınıf yan yana bulunur: ofis katında A, jeneratör odasında B ile elektrik, mutfakta F. ASPEK olarak Ankara merkezli ekibimizle Türkiye genelinde tesisleri mahal mahal inceleyip hangi sınıfın nerede olduğunu çıkarıyor, tüp ve sabit sistem seçimini buna göre yapıyoruz. Tüp sayısı ve yerleşimi için yangın tüpü kaç kg olmalı rehberine, genel çerçeve için yangın tüpü rehberine bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Yangın sınıfları nelerdir, kaç tanedir?
TS EN 2’ye göre beş yangın sınıfı vardır: A (katı maddeler), B (sıvılar ve eriyen katılar), C (gazlar), D (metaller) ve F (pişirme yağları). BYKHY’nin tanım maddesi bunlardan dördünü (A–D) sayar; F sınıfı standarda sonradan eklenmiştir. Uluslararası ISO 3941’in 2026 baskısı lityum iyon hücre ve batarya yangınları için ayrıca L sınıfını tanımladı, ancak bu sınıf TS EN 2’de yoktur.
A sınıfı yangınlara örnek nedir?
Odun, kömür, kâğıt, ot, doküman ve plastik gibi katı maddelerin yangınları A sınıfıdır; yönetmelik örnekleri bu sırayla sayar (BYKHY Madde 4/1-vv). Kumaş, karton, mobilya ve çöp yangınları da bu sınıfa girer. Ortak özellikleri kor bırakarak yanmalarıdır.
LPG ve doğalgaz yangınlarında hangi söndürücü etkilidir?
LPG ve doğalgaz yangını C sınıfıdır; BYKHY Madde 99/1 bu yangının çıkabileceği yerlerde öncelikle kuru kimyevi tozlu ya da karbondioksitli (CO₂) söndürücü bulundurulmasını ister. Tüp standardı C sınıfı piktogramını yalnız tozlu tüplere tanır. Ancak ilk iş gaz vanasını kapatmaktır, çünkü akış sürerken söndürülen alevin ardından gaz ortama dolmaya devam eder. Vana kapatılamıyorsa alan boşaltılır ve 112 aranır.
Elektrik yangını hangi sınıftır, E sınıfı yangın var mı?
TS EN 2’de ve BYKHY’de elektrik için ayrı bir sınıf, dolayısıyla E sınıfı yoktur; elektrikli ekipmandaki yangın yanan malzemeye göre sınıflanır. Amerikan NFPA 10 sisteminde ise enerjili elektrikli ekipman yangını C sınıfıdır. Hangi sistem olursa olsun uygulamadaki kural aynıdır: önce enerji kesilir; kesilemiyorsa su ve köpük yerine, etiketindeki gerilim sınırı ve mesafeye uyularak CO₂’li ya da kuru kimyevi tozlu söndürücü kullanılır.
Yemek yağı yangını hangi sınıftır, F ve K sınıfı aynı mı?
Fritöz ve tavadaki pişirme yağı yangını TS EN 2’de F sınıfıdır; Amerikan NFPA 10 sistemi aynı yangına K sınıfı der, yani ikisi aynı yangını anlatır. Bu yangına su dökülmez. Etiketinde F sınıfı yazan söndürücü, evde ise tava kapağı ya da yangın battaniyesi kullanılır.
Metal yangınları hangi sınıftır ve ne ile söndürülür?
Magnezyum, sodyum, potasyum, lityum ve alüminyum tozu gibi metallerin yangını D sınıfıdır. BYKHY Madde 99/1, D sınıfı için kuru metal tozlu söndürücü öngörür. Su ve sıradan ABC tozu bu yangında kullanılmaz; su bazı metallerle tepkimeye girerek yangını büyütebilir.
Kuru kimyevi toz hangi sınıf yangınlarda kullanılır?
Çok maksatlı (ABC) kuru kimyevi toz A, B ve C sınıfı yangınlarda kullanılır; BYKHY Madde 99/1 üç sınıfta da kuru kimyevi tozlu cihazı sayar, A sınıfı için tozun çok maksatlı olmasını ister. BC tozu yalnız B ve C içindir. Metal yangınında kuru kimyevi toz değil, ayrı bir “kuru metal tozu” kullanılır.
Mum, parafin ya da asfalt yangını hangi sınıftır?
B sınıfıdır. TS EN 2, B sınıfını sıvıların yanında ısınınca sıvılaşan katıları da kapsayacak şekilde tanımlar; yönetmelik de katran ve asfaltı B sınıfı örnekleri arasında sayar. Bu maddeler yanarken eriyip akar ve sıvı yangını gibi davranır.