Kısa cevap: dizel yangın pompası, gücünü kendi motorundan alan ve bu yüzden elektrik kesildiğinde de çalışabilen yangın pompasıdır. Pompa grubunda çoğunlukla yedek pompa olarak bulunur: elektrikli ana pompa kalkmazsa ya da bina enerjisiz kalırsa sistemi o besler. TS EN 12845’e göre motor, başlatma komutundan sonra 15 saniye içinde tam güce ulaşmalı; yakıt tankı düşük tehlikede 3, orta tehlikede 4, yüksek tehlikede 6 saatlik tam yük çalışmaya yetmeli ve motor iki ayrı akü takımıyla çalıştırılmalıdır.
Dizel Yangın Pompası Neden Kullanılır?
Yangın, bir binanın elektrik tesisatına ilk zarar verdiği olaylardan biridir: kablolar yanar, itfaiye güvenlik için enerjiyi keser, şebeke arızası tam o saate denk gelebilir. Yalnız elektrikli pompalarla kurulmuş bir grupta bütün bu durumlar pompanın da susması demektir. Dizel motorlu pompa kendi yakıtını ve aküsünü taşıdığı için elektrikten bağımsızdır; bu yüzden pompa gruplarında yedek pompa olarak en yaygın tercihtir.
BYKHY dizel pompayı genel olarak zorunlu tutmaz; ancak yedek pompası da elektrikli olan bir grubun, binanın elektrik tesisatına bağlı olmayan güvenilir bir kaynaktan beslenmesini şart koşar (Madde 93). Pratikte bu bağımsızlığı en sade biçimde sağlayan çözüm dizel yedek pompadır. TS EN 12845 bir adım daha ileri gider: tam kapasiteli bir depo ile iki ya da daha fazla pompadan oluşan besleme, standardın saydığı ek koşullarla “üstün tekli” su beslemesi sayılır ve üstün ya da çift su beslemesinde pompalardan en fazla biri elektrikli olabilir. Bu durumda yedek pompa dizel olur.
Dizel ve Elektrikli Yangın Pompası Farkı
| Elektrikli pompa | Dizel pompa | |
|---|---|---|
| Enerji | Şebeke ya da bağımsız besleme; kesintiye açık | Kendi yakıtı ve aküsü; elektrikten bağımsız |
| Kalkış | Anında | Marş dizisiyle; 15 saniyede tam güç |
| Pompa odası sıcaklığı | +4 °C’nin üzerinde | +10 °C’nin üzerinde |
| Ek donanım | Pano, besleme kablosu | Yakıt tankı, iki akü takımı ve şarj cihazları, egzoz, soğutma, havalandırma |
| Bakım yükü | Görece düşük | Yüksek: akü, yakıt, yağ, soğutma, marş sistemi |
| Grupta tipik rolü | Ana pompa | Yedek pompa |
Dizel Yangın Pompası Nasıl Çalışır?
Dizel pompanın kalkışı da elektrikli pompanınki gibi basınca bağlıdır: hat basıncı dizel pompanın ayarlı kalkma değerine düşünce pano otomatik marş dizisini başlatır. TS EN 12845’e göre dizi şöyle işler:
- Pano marş motorunu 5–10 saniye çalıştırır.
- Motor kalkmazsa en fazla 10 saniye bekler ve diğer akü takımına geçerek yeniden dener.
- Denemeler iki akü takımı arasında sırayla, toplam 6 kez tekrarlanır.
- Altıncı denemede de kalkmazsa pano “kalkmadı” alarmı verir; alarm yerelde ve sürekli gözetim altındaki bir noktada görünür.
Otomatik diziden ayrı bir elle marş düzeneği de bulunur; acil durumda kullanılmak üzere cam kırmalı bir kapağın arkasındadır. Kalkan dizel pompa, yangın pompası kuralı gereği ancak elle durdurulur.
Motor Şartları
- Güç: motor, tesisin rakımında pompanın ihtiyaç duyduğu gücü sürekli tam yükte verebilmelidir; güç değeri motor standartlarına göre sürekli çalışma için belirlenir.
- Kalkış süresi: başlatma komutundan sonra 15 saniye içinde tam güce ulaşılmalıdır.
- Soğuk kalkış: motor, 5 °C oda sıcaklığında kalkabilmelidir.
- Korumalar: motoru izleyen cihazlar (yağ basıncı, soğutma suyu sıcaklığı gibi) alarm verir ama motoru durduramaz. NFPA 20’de de yangında, acil çalışma talebi varken motoru otomatik durdurabilen tek koruma aşırı hızdır.
Yakıt Tankı Ne Kadar Olmalı?
TS EN 12845, dizel motorun yakıt deposunun tam yükte çalışma süresini tehlike sınıfına göre verir:
| Tehlike sınıfı | Yakıtın yetmesi gereken süre |
|---|---|
| Düşük tehlike | 3 saat |
| Orta tehlike | 4 saat |
| Yüksek tehlike (proses ve depolama) | 6 saat |
Hacim, motorun tam yükteki saatlik yakıt tüketimi bu süreyle çarpılarak bulunur; tüketim değeri motor üreticisinin föyünden alınır. Tank için kurallar şunlardır:
- Her motorun kendi tankı olur; tank kaynaklı çeliktir.
- Tank, yakıtın motora kendi ağırlığıyla akabileceği bir kotta, motorun yakıt pompasının üzerinde durur; ama motorun tam üstüne konmaz.
- Yakıt çıkışı tank tabanından en az 20 mm yukarıdadır; tabanda biriken su ve tortu motora gitmez, alttaki drenajdan boşaltılır.
- Yakıt seviyesi göstergesi ve düşük seviye alarmı bulunur; yakıt vanası açık konumda kilitlenir.
Uzun süre bekleyen dizel yakıtı tortu ve su toplar; tankın dibinden düzenli su ve tortu alınması ve yakıtın durumunun izlenmesi, dizel pompa bakımının sabit kalemidir.
Akü ve Şarj
Dizel pompanın en zayıf halkası akülerdir. TS EN 12845 bu yüzden birbirinden bağımsız iki akü takımı ister; her takımın kendi, sürekli bağlı otomatik şarj cihazı olur ve marş dizisi her denemede takım değiştirir. Böylece bir takımın bitmesi ya da bir şarj cihazının arızalanması motoru çalışamaz bırakmaz. Pano, şarj devrelerinin çalıştığını izler; akü kontrolü aylık rutin programın parçasıdır.
Havalandırma, Egzoz ve Soğutma
- Oda sıcaklığı: BYKHY’ye göre dizel pompa odası sürekli +10 °C’nin üzerinde tutulur.
- Havalandırma: motor hem yanma hem soğutma havası ister. Dizel pompanın çalışması için mekanik havalandırma gereken dairelerde BYKHY Madde 88, dairenin duman tahliye sisteminin diğer bölümlerin sistemlerinden ayrı tutulmasını ve havanın doğrudan dışarıdan, herhangi bir egzoz çıkışından en az 5 m uzaktan alınmasını ister.
- Egzoz: motor egzozu yanmaz malzemeyle, motorun izin verdiği geri basıncı aşmadan doğrudan dışarıya atılır; yönetmelik dairenin egzoz çıkışının da hava girişlerinden en az 5 m uzakta olmasını ister.
- Soğutma: motor çoğunlukla pompanın basma hattından alınan suyla, bir ısı eşanjörü üzerinden soğutulur; bu hattaki vana açık kalmalı, süzgeci temiz tutulmalıdır.
Dizel Pompanın İzlenen Alarmları
TS EN 12845’e göre dizel pompanın panosu en az şu durumları yerelde ve sürekli gözetim altındaki bir noktada bildirir: otomatik kalkışın devre dışı bırakılması, altı denemede kalkmama, pompanın çalışıyor olması ve pano arızası. Bu sinyaller yangın algılama paneline de aktarılmalıdır; pompa dairesinde kimsenin görmediği bir lamba, bilgi sayılmaz.
Test ve Bakım
Dizel pompa her hafta otomatik kalkışla çalıştırılır, yaklaşık 20 dakika çalıştıktan sonra durdurulur ve hemen yeniden çalıştırılır; testin ayrıntıları yangın pompası testi sayfasında. Periyodik bakımda aküler, şarj cihazları, yakıt, yağ, soğutma suyu, kayışlar, filtreler ve marş sistemi kontrol edilir; kapsamı yangın pompası bakımı sayfasında bulabilirsiniz. Dizel pompanın neden kalkmadığını ya da kalkıp durduğunu yangın pompası arızaları sayfasında tablo hâlinde anlattık.
Dizel pompanın grup içindeki yerini yangın pompası sayfasındaki bağlantı şemasında görebilir, yatay tip dizel pompa grubunu ürün sayfasında inceleyebilirsiniz. Mevcut dizel pompanızın akü, yakıt ve marş zincirini yerinde kontrol ettirmek için bize ulaşabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Dizel yangın pompası nedir?
Gücünü kendi dizel motorundan alan yangın pompasıdır. Elektrikten bağımsız çalıştığı için pompa gruplarında çoğunlukla yedek pompa olarak kullanılır ve elektrik kesildiğinde sistemi tek başına besler.
Dizel yangın pompası zorunlu mu?
BYKHY dizel pompayı genel olarak zorunlu tutmaz. Ancak iki pompası da elektrikli olan grupta beslemenin bina tesisatından ayrı, güvenilir bir kaynaktan gelmesi gerekir; pratikte bunun en sade yolu dizel yedek pompadır. TS EN 12845’e göre tasarlanan, tam kapasiteli depo ve iki pompalı (üstün tekli) beslemelerde ise pompalardan en fazla biri elektrikli olabilir.
Dizel yangın pompasının yakıt tankı kaç litre olmalı?
TS EN 12845’e göre yakıt, motorun tam yükte düşük tehlikede 3, orta tehlikede 4, yüksek tehlikede 6 saat çalışmasına yetmelidir. Litre olarak hacim, motorun saatlik tam yük tüketimi bu süreyle çarpılarak bulunur.
Dizel yangın pompası neden iki aküyle çalışır?
Tek aküye bağlı bir motor, akü bittiğinde ya da şarj cihazı arızalandığında hiç kalkmaz. İki bağımsız takım ve her birinin kendi şarj cihazı, marş dizisinin her denemede takım değiştirmesini ve birinin arızasında öbürüyle kalkışı sağlar.
Dizel yangın pompası odası kaç derece olmalı?
BYKHY’ye göre dizel pompa odası sürekli +10 °C’nin üzerinde tutulmalıdır. Elektrikli pompalarda bu sınır +4 °C’dir.
Dizel pompa aşırı ısınınca kendini kapatır mı?
Yangın pompası motorlarında kapatmaz. TS EN 12845, motoru izleyen cihazların motoru durdurmasına izin vermez; yüksek sıcaklık ve düşük yağ basıncı yalnızca alarm verir. Yangında motorun çalışmaya devam etmesi, kendini korumasından daha önemli sayılır.