Kısa cevap: TS EN 12845’e göre sprinkler tesisatında çelik borular en fazla 4 m, bakır borular en fazla 2 m aralıkla askıya alınır. Mekanik kaplinli hatlarda her kaplinden en fazla 1 m içinde bir askı bulunur; hattın sonundaki başlık ile son askı arasındaki mesafe 25 mm boruda 0,9 m’yi, daha büyük borularda 1,2 m’yi geçemez. NFPA 13’e göre yapılan projelerde çelik boruda aralık 32 mm’ye kadar olan çaplarda 3,7 m, 40 mm ve üzerinde 4,6 m’dir.
TS EN 12845’e Göre Askı Aralıkları
| Durum | Kural |
|---|---|
| Çelik boru, iki askı arası | En fazla 4 m |
| Bakır boru, iki askı arası | En fazla 2 m |
| 50 mm’yi aşan borular | İki bağımsız askı ya da %50 fazla taşıma kapasiteli askı kullanılırsa aralık %50 artırılabilir |
| Mekanik kaplinli (yivli) hatlar | Her kaplinden en fazla 1 m içinde bir askı |
| Hattın sonundaki başlık ile son askı | 25 mm boruda en fazla 0,9 m; daha büyük borularda en fazla 1,2 m |
| Dik (upright) başlık ile askı | En az 0,15 m |
Tablodaki üst sınırlar en elverişli durum içindir; kolonlar, kirişler ve diğer tesisatlar askının yerini çoğu zaman daha sık seçmeye zorlar. Dik başlık ile askı arasındaki en küçük mesafe, askının suyun yayılma desenini kesmemesi içindir.
Askı Taşıma Kapasitesi ve Çubuk Çapı
TS EN 12845, askıların boru çapına göre taşıması gereken en küçük yükü ve kullanılacak en küçük askı çubuğunu da verir:
| Boru çapı | Askının taşıması gereken en küçük yük | En küçük askı çubuğu |
|---|---|---|
| 50 mm’ye kadar | 200 kg | M8 |
| 100 mm’ye kadar | 350 kg | M10 |
| 150 mm’ye kadar | 500 kg | M12 |
| 200 mm’ye kadar | 850 kg | M16 |
Bu değerler, borunun su dolu ağırlığının çok üzerindedir; çünkü askı, montaj sırasında üstüne basılmasını, su darbesini ve bir başlığın açılmasıyla doğan ani kuvveti de karşılamalıdır. Dübeller ve bağlantı elemanları da aynı yükü taşıyacak şekilde seçilir: askı ne kadar güçlüyse, tuttuğu dübelden daha güçlü değildir.
NFPA 13’e Göre Askı Aralıkları
| Boru çapı | En büyük askı aralığı | Uç başlık ile son askı |
|---|---|---|
| 25 mm (1") | 3,7 m (12 ft) | 0,9 m (36 in) |
| 32 mm (1¼") | 3,7 m (12 ft) | 1,2 m (48 in) |
| 40 mm (1½") ve üzeri | 4,6 m (15 ft) | 1,5 m (60 in) |
Dişli, ince cidarlı çelik boruda aralık bütün çaplarda 3,7 m’dir. Tavan altındaki sarkık başlıklar 100 psi’yi (yaklaşık 7 bar) aşan basınçla besleniyorsa uç başlığa en yakın askı borunun yukarı sıçramasını önleyecek tipte seçilir ve serbest boy çelik boruda 305 mm, bakır boruda 152 mm ile sınırlanır.
NFPA 13 askının taşıma kapasitesini de tanımlar: askı, su dolu borunun ağırlığının 5 katına 114 kg (250 lb) eklenmiş yükü taşıyabilmelidir. Askı ile dik başlık arasında en az 76 mm (3 in) bırakılır. İki standart karşılaştırıldığında küçük çaplarda NFPA 13, 40–50 mm aralığında ise TS EN 12845 daha sıkıdır; proje hangi standarda göre yapılıyorsa askılar da o standarda göre kurulur, iki standart aynı hatta karıştırılmaz.
Uç Başlık ile Son Askı Arası Neden Sınırlı?
Bir sprinkler başlığı açıldığında su, dakikada onlarca litreyle ve basınçla dışarı çıkar; bu jet, hattın ucuna ters yönde bir tepki kuvveti uygular. Son askı başlıktan uzaksa hattın serbest ucu yukarı sıçrar ya da titrer; başlığın deseni bozulur, bağlantılar zorlanır. Aynı etki, sonradan uzatılan hatlarda da görülür: branşman ucuna yeni bir başlık eklenip askı eklenmezse, son askı ile uç başlık arası sınırın çok üstüne çıkabilir.
Askı Nereye Bağlanır?
- Yapının taşıyıcı elemanına: betonarme döşeme ya da kiriş, çelik kiriş ya da aşık. Askı, taşıyıcı olmayan bir elemana — asma tavanın taşıyıcı profillerine, başka bir tesisatın borusuna ya da kanalına — bağlanmaz.
- Uygun ankraj: betonda yük değeri belgeli dübeller, çelikte kiriş kelepçeleri kullanılır; ahşap ve hafif elemanlarda bağlantı ayrıca değerlendirilir.
- Kelepçe tipi: branşmanlarda çoğunlukla yüzük (halka) ve armut tipi kelepçeler, büyük çaplarda çatal ya da U kelepçeler kullanılır; kelepçe boru çapına uygun seçilir.
- Çubuk boyu: askı çubuğu çok uzun bırakılırsa boru salınır; uzun serbest boylarda ek sabitleme gerekir.
Sık Yapılan Hatalar
- Borunun asma tavan taşıyıcısına ya da havalandırma kanalına asılması,
- Yivli kaplinli hatlarda kaplin yakınına askı konmaması,
- Branşman uzatılınca uç başlığa yakın yeni askı eklenmemesi,
- Askının dik başlığın hemen yanına konup suyun desenini kesmesi,
- Boru çapına uymayan kelepçe ya da taşıma kapasitesi bilinmeyen dübel kullanılması,
- Normal askıların sismik askı yerine sayılması.
Deprem kuvvetine karşı yapılan çapraz askıları sismik askılama sayfasında, boru malzemesi ve birleştirme yöntemlerini boru ve bağlantı elemanlarının seçimi yazımızda, çap seçimini sprinkler boru çapı tablosu yazımızda bulabilirsiniz. Başlıkların yerleşimi için sprinkler kaç metrede bir konur sayfasına bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Sprinkler boru askı aralığı kaç metre olmalı?
TS EN 12845’e göre çelik boruda en fazla 4 m, bakır boruda en fazla 2 m. NFPA 13’e göre yapılan projelerde çelik boruda 32 mm’ye kadar olan çaplarda 3,7 m, 40 mm ve üzerinde 4,6 m’dir.
Son sprinkler ile askı arasındaki mesafe ne olmalı?
TS EN 12845’e göre hattın sonundaki başlık ile son askı arası 25 mm boruda en fazla 0,9 m, daha büyük borularda en fazla 1,2 m’dir. Bu sınır, başlık açıldığında su jetinin tepkisiyle hattın ucunun sıçramasını önler.
Sprinkler askı çubuğu kaç mm olmalı?
TS EN 12845’e göre en küçük askı çubuğu, 50 mm’ye kadar borularda M8, 100 mm’ye kadar M10, 150 mm’ye kadar M12 ve 200 mm’ye kadar M16’dır; askılar sırasıyla en az 200, 350, 500 ve 850 kg taşımalıdır.
Kaplinden sonra askı ne kadar mesafede olmalı?
Mekanik (yivli) kaplinli hatlarda TS EN 12845, her kaplinden en fazla 1 m içinde bir askı ister. Kaplinler esnek olduğu için askısız bırakılan bir kaplin hattın sarkmasına yol açar.
Sprinkler borusu asma tavan askısına bağlanabilir mi?
Hayır. Sprinkler askısı yapının taşıyıcı elemanına — beton döşemeye ya da çelik kirişe — bağlanır. Asma tavan taşıyıcıları ya da başka tesisatların boruları ve kanalları su dolu borunun yükünü taşımak için tasarlanmamıştır.
Askı ile sprinkler başlığı arasında ne kadar mesafe olmalı?
TS EN 12845’e göre dik (upright) başlık ile askı arasında en az 0,15 m bırakılır; NFPA 13’te bu değer 76 mm’dir. Amaç, askının başlığın su desenini kesmemesidir.