Sprinkler Boru Çapı Tablosu ve Çap Seçimi
Sprinkler tesisatında boru çapı, o borunun kaç başlık besleyeceğine göre belirlenir. Uygulamada iki yol vardır: standartların verdiği hazır çap tablosu ve tam hidrolik hesap. İkisi aynı şey değildir ve hangisinin kullanılabileceği tehlike sınıfına bağlıdır.
Çap tablosu ne işe yarar?
Tablo yöntemi (boru şeması / pipe schedule), her boru çapının besleyebileceği azami başlık sayısını verir. Hızlıdır, hesap gerektirmez — ama yalnızca belirli koşullarda geçerlidir ve genellikle düşük ve orta tehlike sınıfında, sınırlı büyüklükteki sistemlerde kullanılabilir.
Yaklaşık çap – başlık sayısı ilişkisi
Aşağıdaki değerler yaygın uygulamada karşılaşılan mertebelerdir; bağlayıcı değer projenin tabi olduğu standarttan alınmalıdır (TS EN 12845 veya NFPA 13).
| Boru çapı | Düşük tehlike | Orta tehlike |
|---|---|---|
| DN 25 (1") | 2 başlık | 2 başlık |
| DN 32 (1¼") | 3 başlık | 3 başlık |
| DN 40 (1½") | 5 başlık | 5 başlık |
| DN 50 (2") | 10 başlık | 10 başlık |
| DN 65 (2½") | 30 başlık | 20 başlık |
| DN 80 (3") | 60 başlık | 40 başlık |
| DN 100 (4") | sınırsıza yakın | 100 başlık |
Dikkat edilmesi gereken nokta: orta tehlikede aynı çap daha az başlık besler. Sebebi basit — orta tehlikede başlık başına gereken debi daha yüksektir.
Tablo ne zaman kullanılamaz?
Tablo yöntemi bir kolaylıktır ve sınırları vardır. Şu durumlarda hidrolik hesap zorunludur:
- Yüksek tehlike sınıfı ve depolama uygulamaları
- ESFR ve raf içi başlıklı sistemler
- Uzun besleme hatları, çok katlı dağıtım, alışılmadık geometri
- Su kaynağının basıncının sınırda olduğu tesisler
Tabloya güvenip hesabı atlamak, sistemin en uzak başlığında gereken basıncın sağlanamamasıyla sonuçlanır. Bu, sistem kurulduktan sonra ancak gerçek yangında anlaşılan bir hatadır.
Hidrolik hesap neyi farklı yapar?
Hidrolik hesap, en elverişsiz noktadaki başlıktan başlayarak geriye doğru her boru parçasındaki sürtünme kaybını hesaplar ve pompanın sağlaması gereken basıncı bulur. Çap tablosu ortalama bir kabul yaparken, hesap gerçek güzergâhı dikkate alır.
Hesabın adımlarını sprinkler tasarımı ve hidrolik hesap yazımızda, çözümlü bir depo örneğini ise örnek sprinkler hesabı yazımızda bulabilirsiniz.
Çap seçiminde sık yapılan üç hata
- Tehlike sınıfını düşük seçmek. Depoya dönüştürülmüş bir ofis artık orta veya yüksek tehlikedir; eski çaplar yetersiz kalır.
- Sonradan başlık eklemek. Mevcut hatta başlık eklemek o borunun kapasitesini aşabilir; ekleme her zaman çap kontrolü ister.
- Boru cinsini hesaba katmamak. Sürtünme kaybı malzemeye göre değişir; galvaniz çelik ile başka bir malzeme aynı çapta aynı kaybı vermez.
Mevcut sisteminiz hâlâ uygun mu?
Mahal kullanımı değiştiyse boru çapları da yeniden değerlendirilmelidir. Sprinkler bakımı kapsamında yaptığımız kontrollerden biri tam olarak budur: depolama yüksekliği, malzeme cinsi ve raf düzeni tasarım varsayımlarıyla hâlâ uyuşuyor mu?
