Kısa cevap: yangın tüpü, küçük ve yeni başlamış bir yangını söndürmek için içindeki söndürme maddesini basınçla püskürten, elde taşınan cihazdır; yönetmelikteki adı taşınabilir söndürme cihazıdır. Hangi türünün alınacağını ortamda yanabilecek madde, kaç tane konacağını binanın alanı ve tehlike sınıfı belirler. Konut, ofis ve dükkânların çoğunda doğru seçim çok maksatlı ABC tozlu tüptür; mutfak, elektrik panosu ve hastane gibi yerlerin ise kendi seçenekleri vardır.
Yangın Tüpü Nedir, Nasıl Çalışır?
“Yangın tüpü”, “yangın söndürme tüpü” ve “yangın söndürücü” aynı cihazın adlarıdır. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) bugün taşınabilir söndürme cihazı der; ilgili bölümün başlığı 2009'daki değişikliğe kadar “Taşınabilir Söndürme Tüpleri” idi. Ürün standardı TS 862-7 EN 3-7 ise “seyyar yangın söndürücü” der ve çalışırken ağırlığı 20 kg'ı aşmayan, elle taşınıp kullanılan söndürücüyü bu gruba koyar.
İçteki madde iki yoldan biriyle dışarı itilir: gövde sürekli basınç altında tutulur (depolanmış basınçlı tüp) ya da çalıştırıldığı anda ayrı bir kartuştaki gaz gövdeyi basınçlandırır (kartuşlu tüp). Standart, tüpün ters çevrilmeden çalışmasını şart koşar. Başlıca parçalar:
- Pim ve mühür: tetiğin kazara basılmasını önler; kopmuş mühür, tüpün kullanılmış olabileceğini gösterir.
- Tetik (kontrol vanası): bırakılınca kendiliğinden kapanır, madde kısa atımlarla verilebilir.
- Hortum: 3 kg'dan ya da 3 litreden fazla madde taşıyan tüpte zorunludur.
- Manometre: depolanmış basınçlı tüpte ibre yeşil bölgede olmalıdır. CO2'li tüplerde manometre aranmaz, doluluk tartılarak anlaşılır.
- Etiket: söndürme maddesi, dolum miktarı, “43A 233B C” gibi söndürme değerleri ve kullanım talimatı burada yazar.
Tüp sanıldığından çabuk boşalır: standart, beyan edilen söndürme değerine göre en az 6 ile 15 saniyelik bir çalışma süresi arar. Bu yüzden tüp yangının başlangıç anı içindir; alev ilk tutuşan eşyayı aşıp yayılmışsa, yangına ayakta dururken ulaşamıyorsanız, duman ya da ısı yaklaşmanızı engelliyorsa veya çıkış yolunuz tehlikeye giriyorsa doğru karar binayı boşaltıp 112'yi aramaktır. Adımlar yangın tüpü nasıl kullanılır sayfasında.
Hangi Yere Hangi Tüp?
BYKHY Madde 99/1 cihaz tipini yangın sınıfına bağlar; tablo bu kuralı yerlere çevirir. Elektrik panosu ve ticari mutfak satırları yönetmelikte ayrıca sayılmaz: panodaki tercih kalıntı yüzünden yapılır, mutfaktaki F şartı ise ürün standardından gelir. Mutfaktaki F sınıfı tüp, Madde 99/2'nin saydığı 6 kg KKT veya eşdeğeri gazlı cihazlardan biri değildir; adede ek olarak konur.
| Yer | Tüp türü | Gerekçe |
|---|---|---|
| Konut, ofis, koridor, dükkân | Çok maksatlı ABC tozlu (KKT) | Katı, sıvı ve gaz yangınında işe yarar; Madde 99/2'deki sayı 6 kg'lık kuru kimyevi tozlu cihaz üzerinden verilir |
| Ticari mutfak | F sınıfı ıslak kimyasal | Tozlu ve CO2'li tüp pişirme yağında tehlikeli sayılır |
| Elektrik panosu, sunucu odası | CO2 veya temiz gazlı | İz bırakmaz; toz elektroniğin içine dolar |
| Hastane, huzurevi, anaokulu | Sulu veya temiz gazlı | Madde 99/1 bu iki tipi tercih ettirir |
| Otopark, depo, tesisat dairesi | ABC tozlu + tekerlekli | Tekerlekli tip ayrıca mecburi (Madde 99/3) |
| Kazan dairesi | En az 1 adet 6 kg çok maksatlı KKT | Madde 54/8; büyük kazan dairesinde ayrıca yangın dolabı |
| Boya, solvent, yakıt | Tozlu, köpüklü veya CO2 | B sınıfı için Madde 99/1'in saydığı tipler |
| Metal işleyen atölye (magnezyum, alüminyum tozu) | D sınıfı metal tozlu | Metal yangınına ona göre üretilmiş toz gerekir (Madde 99/1) |
Türlerin hangi sınıfta işe yarayıp hangisinde tehlikeli olduğunu ve etiketteki değerlerin anlamını yangın tüpü çeşitleri, sınıfların kendisini yangın sınıfları sayfasında anlattık.
Evde ve Araçta Yangın Tüpü
Ev ve apartman
BYKHY tüp sayısını daire için değil bina için, yapı inşaat alanı üzerinden hesaplatır; Ek-1 konutları orta tehlike sınıfında (OT1) sayar. Kat kaloriferi tesisatı olan ya da gazyağı kullanılan binalarda ise en az 1 adet 6 kg ABC tozlu cihaz şarttır (Madde 56/6). Daire içine tüp konmasını isteyen bir hüküm yok; yine de çıkış kapısına yakın bir ABC tozlu tüp ve mutfakta bir yangın battaniyesi öneririz. Tavada tutuşan yağa ABC tozlu tüp sıkılmaz; ocak kapatılır, tava kapak ya da battaniyeyle örtülür.
Araç
Araçta ise tüp bir yönetmelik şartıdır: otomobilde, minibüste ve kamyonette en az 1 kg kuru tozlu, ABC sınıflı bir cihaz bulundurmayı Karayolları Trafik Yönetmeliği zorunlu tutar ve cihazın sürücünün erişebileceği yerde durmasını ister. Önerimiz, tüpün frenlemede ya da çarpmada savrulmayacak biçimde sabitlenmesi ve etiketindeki çalışma sıcaklığı aralığına bakılmasıdır; standart, su bazlı olmayan tüplerin en az −20 °C'ye kadar çalışmasını ister. Otobüs ve kamyonlar için istenen toplamlar ile ev için büyüklük önerisi yangın tüpü kaç kg olmalı sayfasında.
İşyerinde BYKHY Madde 99: Sayı, Yer, Yükseklik, Bakım
İşyeri, site ve kamu binalarında tüpün türü, sayısı, yeri, yüksekliği ve bakımı yönetmelikte madde madde yazılıdır:
| Konu | Kural | Madde |
|---|---|---|
| Tip | Yangın sınıfına göre seçilir; hastane, huzurevi ve anaokulu gibi yerlerde tercih sulu ya da temiz gazlı cihazdır | 99/1 |
| Sayı | Düşük tehlike: her 500 m² · orta ve yüksek tehlike: her 250 m² yapı inşaat alanına 1 adet 6 kg KKT veya eşdeğeri gazlı | 99/2 |
| Tekerlekli | Otopark, depo, tesisat dairesi ve benzeri yerlerde ek olarak mecburi | 99/3 |
| Yer | Çıkış yönünde, geçişlerin yakınında, dengeli dağıtılmış ve işaretli; yangın dolabının içinde veya yakınında; ulaşma mesafesi en çok 25 m | 99/4 |
| Konmayacağı yer | Kapı arkası, yangın dolabı dışındaki kapalı dolap, derin duvar girintisi, ısıtıcının üstü veya yakını; görünmüyorsa fosforlu işaret şart | 99/4 |
| Montaj | Asma halkasından kolay alınır; 4 kg'dan ağır, 12 kg'dan hafif cihazın zeminden yüksekliği yaklaşık 90 cm'yi aşmaz | 99/5 |
| Belge | Taşınabilirde TS 862 EN 3, arabalıda TS EN 1866 kalite belgesi | 99/6 |
| Bakım | TS ISO 11602-2'ye göre; yılda bir yerinde genel kontrol; dördüncü yılın sonunda madde yenileme ve hidrostatik test; serviste dolum ve servis yeterlilik belgesi; dolum için alınan tüplerin yerine aynı özellikte ve sayıda geçici cihaz | 99/7 |
| İtfaiye görüşü | Cins, miktar ve yer için gerekirse alınabilir | 99/8 |
| Sorumluluk | Periyodik kontrol, test ve bakım; bina sahibi, yöneticisi ya da sorumluluğu yazılı olarak devrettikleri bina yetkilisi | 100 |
Tehlike sınıfı Ek-1'den okunur: konut, otel, hastane, lokanta, okul ve büro orta tehlike-1 listesindedir; okul ve büroların yalnız belirli alanları düşük tehlike sayılabilir. Binanızın en az tüp sayısını tüp adedi hesap aracı verir; bakımın hukuki yanı BYKHY bakım yükümlülüğü sayfasında. Bir yasak daha: söndürme cihazını bozmak, kullanılamaz ya da bozuk hâlde tutmak ve amacı dışında kullanmak, örneğin kapıyı açık tutmak için takoz yapmak, Madde 7/10 ile yasaktır.
Yangın Tüpü Nasıl Seçilir?
- Yanabilecek maddeyi belirleyin: katı, sıvı, gaz, metal ya da pişirme yağı; birden çok risk varsa her riskin yakınına ona uygun tüp düşünülür.
- Korunan eşyayı hesaba katın: toz odanın her yanını kaplar; elektronik, arşiv ve hassas makine bulunan yerde kalıntısız tip seçilir.
- Belgeye ve söndürme değerine bakın: aynı dolumdaki iki tüpten etiketindeki değeri büyük olan, deneyde daha büyük bir yangını söndürmüştür.
- Ortamın en soğuk hâlini düşünün: ısıtılmayan depo, şantiye ve açık otoparkta etiketteki çalışma sıcaklığı aralığı kışı karşılamalıdır.
- Kullanacak kişiyi düşünün: tüp kolay alınabilir yerde durmalı ve o an orada bulunan kişinin kaldırabileceği ağırlıkta olmalıdır.
Modelleri yangın tüpü ürün sayfasında karşılaştırabilirsiniz.
Tüp mü, Sabit Sistem mi?
İkisi birbirinin alternatifi değildir. Tüp, yangını fark edip üzerine yürüyen birine muhtaçtır; gece boş bir binada, insanın giremeyeceği bir hacimde ya da büyümüş bir yangında işe yaramaz. Sabit sistem algılamayla kendiliğinden devreye girer ve bütün mahali korur; yeni başlamış küçük bir yangına en hızlı müdahale ise çoğu zaman yakındaki tüpten gelir.
| Ölçüt | Yangın tüpü | Sabit sistem |
|---|---|---|
| Devreye girme | Bir kişi kullanınca | Algılamayla, kendiliğinden |
| Kapsam | Başlangıç hâlindeki yangın | Korunan mahalin tamamı |
| İnsansız saatler | Koruma yok | Devrede |
| Dayanak | Madde 99: sayı alana ve tehlike sınıfına göre | Madde 96 (sprinkler) ve 98 (gazlı, köpüklü, kuru tozlu sistemler): bina türüne, yüksekliğine, alanına ve riskine göre |
Madde 99'da sabit sistemi olan binalar için istisna yoktur; sprinkler kurulmuş binada da tüp sayısı aynı kurala göre hesaplanır. Hangi binada yangın dolabı, hidrant, sprinkler ya da sabit sistem gerektiğini yangın söndürme sistemi zorunlu mu, sistemlerin tamamını yangın söndürme sistemleri, tüpün yetmediği sistem odaları için gazlı çözümü FM-200 gazlı söndürme sayfasında anlattık. Tüpün yerine önerilen yangın söndürme topu ise Madde 99/2'nin istediği cihazın yerini tutmaz.
Kullanım Sonrası, Dolum ve Ömür
Etiketteki talimat, tüpün her kullanımdan sonra yeniden doldurulmasını ister; birkaç saniye sıkılmış tüp de bu kapsamdadır. Yıllık kontrolün kapsamı, manometrenin okunuşu ve “son kullanma tarihi” sorusu yangın tüpü dolumu ve ömrü sayfasında.
Ankara merkezli ekibimiz Türkiye genelinde söndürme sistemlerinin kurulumunu ve bakımını yapıyor. Portatif tüplerin periyodik kontrolü, dolumu ve dolum sırasında yerine bırakılan geçici tüp düzeni portatif yangın söndürücü bakım ve dolum sayfasında anlatılıyor.
Sık Sorulan Sorular
Yangın tüpü nedir?
Yeni başlamış bir yangına ilk müdahale için kullanılan, içindeki söndürme maddesini basınçla püskürten ve elde taşınan cihazdır. Standart, çalışır hâldeki ağırlığı 20 kg'ı geçmeyen söndürücüleri bu grupta sayar. İçinde toz, CO2, köpük, su bazlı madde ya da temiz gaz bulunabilir; hangisinin seçileceğini ortamda yanabilecek madde belirler.
Yangın tüpü ile yangın söndürme cihazı aynı şey mi?
Evet. BYKHY bugün “taşınabilir söndürme cihazı” terimini kullanır; yönetmeliğin ilgili bölümü 2009 değişikliğinden önce “Taşınabilir Söndürme Tüpleri” adını taşıyordu. Standartlarda aynı cihaz “seyyar yangın söndürücü” diye geçer.
Evde ya da apartmanda yangın tüpü zorunlu mu?
Apartman binası için evet: BYKHY bütün binalara uygulanır, Madde 99/2 sayıyı yapı inşaat alanından verir ve Ek-1 konutları orta tehlike sınıfında saydığı için bina genelinde her 250 m²'ye bir adet 6 kg KKT veya eşdeğeri gazlı cihaz düşer. Daire içine ayrıca tüp konmasını şart koşan bir hüküm ise yoktur. Kat kaloriferi tesisatı bulunan ya da gazyağı kullanılan binalarda en az bir adet 6 kg ABC tozlu cihaz istenir (Madde 56/6). Evin içinde bir ABC tozlu tüp ve mutfakta yangın battaniyesi bulundurmak ise yönetmelik şartı değil, önerimizdir.
Hangi yangın tüpünü almalıyım?
Konut, ofis ve mağaza gibi yerlerde çok maksatlı ABC tozlu tüp risklerin çoğunu karşılar. Ticari mutfakta F sınıfı ıslak kimyasal, pano ve sunucu önünde CO2 ya da temiz gazlı, hastane ve anaokulunda sulu ya da temiz gazlı tüp seçilir. Hangisini alırsanız alın, TS 862 EN 3 kalite belgeli olmasına dikkat edin.
Yangın tüpü kaç metrekareye bir konur?
BYKHY Madde 99/2'ye göre ölçü yapı inşaat alanıdır: düşük tehlike sınıfında 500 m², orta ve yüksek tehlike sınıfında 250 m² başına bir adet 6 kg kuru kimyevi tozlu ya da ona eşdeğer gazlı cihaz gerekir. Konut, otel, hastane ve lokanta orta tehlike sınıfındadır. Otopark, depo ve tesisat dairelerinde bunlara ek olarak tekerlekli tüp istenir.
Yangın tüpü nereye ve kaç cm yükseğe asılır?
Çıkışa doğru, geçişlerin yakınında ve görünür biçimde asılır; tüpe ulaşma mesafesi en fazla 25 m olur. Kapı arkası, yangın dolabı dışındaki kapalı dolaplar, derin duvar girintileri ve ısıtıcıların üstü ya da yanı uygun değildir. Ağırlığı 4 kg'dan fazla, 12 kg'dan az olan cihazların zeminden yüksekliği yaklaşık 90 cm'yi aşmamalıdır (Madde 99/4 ve 99/5).
Yangın tüpü kaç yılda bir kontrol edilir veya doldurulur?
Her yıl bulunduğu yerde genel kontrolden geçer; dördüncü yılın sonunda içindeki söndürme maddesi yenilenir ve hidrostatik test yapılır (BYKHY Madde 99/7). Kullanılan tüp ise bu takvimi beklemeden doldurulur. Mevzuatta iki yılda bir dolum diye bir kural bulunmaz.
Sprinkler olan binada yangın tüpü gerekir mi?
Evet. Madde 99'da sabit söndürme sistemi bulunan binalar için bir istisna yoktur; tüp sayısı yine alana ve tehlike sınıfına göre hesaplanır. Sprinkler yangını başlığın açıldığı noktada kontrol altına alır, tüp ise yangın henüz küçükken ona müdahale etmeyi sağlar.