Hangi mahale hangi yangın tüpü: tür, kapasite ve belge?
Yeni açılacak bir mağazanın ya da bir fabrikanın yıllık denetim hazırlığında yangın tüpü listesi çoğu zaman tek satırdır: “6 kg ABC, 20 adet”. Oysa aynı binada elektrik panosu odası, kapalı otopark, jeneratör odası ya da mutfak da bulunabilir; bu hacimler aynı cihazı istemez. Model dört soruyla seçilir. Tür: mahalde yanabilecek malzemeye göre kuru kimyevi tozlu (ABC), karbondioksitli (CO2), köpüklü ya da su bazlı. Kapasite: yönetmeliğin adet hesabı 6 kg’lık kuru kimyevi tozlu veya eşdeğeri gazlı cihaz üzerinden yapılır (BYKHY Madde 99/2); araç ve dar hacim için 1–2 kg, geniş üretim alanı için 12 kg’lık modeller var. Taşıma şekli: EN 3-7’ye göre elde taşınan söndürücünün kullanıma hazır kütlesi 20 kg’ı geçmez; daha büyükleri tekerlekli şasi üzerindedir. Belge: el tipinde TS 862 EN 3, arabalı tipte TS EN 1866 kalite belgesi şarttır (Madde 99/6). Kaç adet gerektiği, tüpün nasıl kullanıldığı ve dolum takvimi ayrı rehberlerimizde; bu sayfa model seçimine odaklanıyor.
Seçim rehberi ve sık sorulanlar
Mahale göre yangın tüpü seçimi
BYKHY Madde 99/1 söndürücü türünü yangın sınıfına göre ve “öncelikle” diyerek sayar; tablo bu sıralamanın keşif listesindeki mahallere nasıl yansıdığını gösteriyor. Türlerin ayrıntılı karşılaştırması Yangın Tüpü Çeşitleri rehberinde.
| Mahal | Uygun söndürücü türü | Neden |
|---|---|---|
| Ofis, koridor, mağaza, derslik | ABC kuru kimyevi tozlu, 6 kg el tipi | Kâğıt, ahşap ve tekstil gibi katı yanıcılar (A sınıfı) baskındır; yönetmelik bu sınıf için öncelikle çok maksatlı kuru kimyevi tozlu veya sulu cihaz sayar |
| Elektrik panosu odası, sunucu ve UPS odası | CO2, 5 kg el tipi | Söndürme sonrası kalıntı bırakmaz; tozlu cihaz kullanılsaydı pano ve cihazların içinin temizlenmesi gerekirdi. Küçük ve kapalı odada boşaltıldıktan sonra oda havalandırılmadan içeride kalınmaz; karbondioksit solunduğunda da tehlikelidir |
| Otopark, depo, tesisat dairesi | El tipi ABC tozlu ve buna ek olarak tekerlekli ABC tozlu (25 ya da 50 kg) | Bu yerlerde yönetmelik ayrıca tekerlekli tip ister (Madde 99/3); tekerlekli cihaz el tipinin yerine değil yanına konur |
| Akaryakıt, boya, solvent deposu | ABC tozlu ya da köpüklü el tipi ve buna ek olarak tekerlekli tozlu | Yanıcı sıvı (B sınıfı) için yönetmelik öncelikle kuru kimyevi tozlu, karbondioksitli veya köpüklü cihaz sayar; depo olduğu için tekerlekli cihaz alan büyüklüğünden bağımsız olarak ayrıca mecburidir (Madde 99/3), akaryakıt servis istasyonunda ise Madde 121 en az 2 adet 50 kg’lık tekerlekli tozlu cihaz ister |
| Hastane, huzurevi, anaokulu | Su bazlı (sulu) ya da temiz gazlı | Madde 99/1 bu yapılarda sulu veya temiz gazlı cihazların tercih edilmesi gerektiğini söyler |
| Endüstriyel mutfak (fritöz, yağ kazanı) | Yemeklik yağ yangını (F sınıfı) için belgelendirilmiş ıslak kimyasallı söndürücü | EN 3-7 tozlu ve CO2’li söndürücülerin F sınıfı yangında kullanılmasını tehlikeli sayar; davlumbaz ve ocak hattı ayrıca davlumbaz söndürme sisteminin konusudur |
| Metal talaşı ya da tozu işlenen atölye | D sınıfı için kuru metal tozlu söndürücü | Yönetmelik D sınıfında öncelikle kuru metal tozlu cihaz sayar; genel amaçlı ABC tozlu model bu iş için seçilmez |
| Araç, ev, küçük ofis | 1 ya da 2 kg ABC tozlu | Dar yerde taşınır ve asılır; yönetmelik gereği binada bulunması gereken 6 kg’lık cihazın yerine sayılmaz |
Aynı “6 kg ABC” yazan iki teklif neden farklı olabilir?
Teklifleri yalnız kilogram ve birim fiyatla karşılaştırmak yanıltır; bu kalemler aynı kapasitedeki iki cihazı birbirinden ayırır.
| Kalem | Neye bakılır | Teklifte ne istenir |
|---|---|---|
| Kalite belgesi | El tipi cihazda TS 862 EN 3, arabalı cihazda TS EN 1866 kalite belgesi şarttır (BYKHY Madde 99/6) | Belgenin teklif edilen modeli ve kapasiteyi kapsadığını gösteren suret |
| Söndürme derecesi | EN 3-7 her kapasite için en düşük dereceyi verir; tablolarına göre A ve B sınıfı beyan eden 6 kg tozlu cihaz en az 21A ve 113B derecesine ulaşmalıdır, üretici daha yükseğini beyan edebilir | Etiketteki A ve B derecelerinin yan yana karşılaştırılması |
| Dolum miktarının birimi | EN 3-7 su bazlı söndürücünün (köpüklü dahil) dolumunu litreyle, diğerlerininkini kilogramla ifade eder | Karşılaştırmanın aynı türde ve aynı birimde yapılması: 6 litre köpüklü ile 6 kg tozlu aynı ölçü değildir |
| Basınçlandırma şekli | Cihaz ya sürekli basınç altında tutulur ya da basınç kullanım anında yardımcı gaz kartuşundan gelir; daimi basınçlı cihazlarda (CO2 hariç) basıncın varlığını kontrol etmeye yarayan bir düzen bulunur (EN 3-7) | Modelin tipi; kartuşlu modelde kartuş kontrolünün bakım kapsamına yazılması |
| Askı, muhafaza ve işaret | Görünmeyen yere konan cihazın yeri fosforlu işaretle gösterilir (Madde 99/4); dış ortam ve darbe riski için katalogda tüp muhafaza dolabı var | Duvar askısının, muhafaza dolabının ve işaret levhasının teklife dahil olup olmadığı |
| Bakım ve dolum | Cihaz her yıl yerinde kontrol edilir, dördüncü yılın sonunda içeriği yenilenip hidrostatik teste girer (Madde 99/7) | Bakımı yapacak firmanın dolum ve servis yeterlilik belgesi; ömür boyu bakım giderinin fiyata eklenmesi |
Keşif ve sipariş için kontrol listesi
- Mahal listesi: her katın ve teknik hacmin (pano odası, kazan dairesi, otopark, mutfak, depo) kullanımını yazın; tür bu listeden seçilir.
- Adet: yapı inşaat alanı ve tehlike sınıfıyla hesaplanır (BYKHY Madde 99/2); hesabı Yangın Tüpü Kaç Kg rehberindeki araçla yapabilirsiniz.
- Tekerlekli cihaz: otopark, depo ve tesisat dairesi gibi yerlerde el tipine ek olarak konur (Madde 99/3); cihazın götürüleceği yoldaki kapı genişliği, eşik ve rampa önceden kontrol edilir.
- Yangın dolabı: tüp dolabın içine ya da yanına konabilir (Madde 99/4); tüp bölmeli yangın dolabı seçiliyorsa bölmenin alacağı tüp kapasitesi siparişe yazılır.
- Belge: her model ve kapasite için TS 862 EN 3 ya da TS EN 1866 kalite belgesi istenir.
- Aksesuar: duvar askısı, dış ortam için muhafaza dolabı ve yeri gösteren işaret levhaları ayrı satır olarak yazılır.
- Mevcut tüpler: kullanılmış ya da bakım zamanı gelmiş cihazlar için yenisini almadan önce dolum ve bakım seçeneğini sorun.
EN 3-7, tozlu ve karbondioksitli söndürücülerin yemeklik yağ yangınında (F sınıfı) kullanılmasını tehlikeli sayar ve bu cihazları F sınıfı uygunluğunun dışında tutar. Fritöz, yağ kazanı ya da geniş tavalarla çalışan bir mutfakta F sınıfı için belgelendirilmiş ıslak kimyasallı söndürücü seçilir; aynı mutfaktaki elektrik panosu ve kuru depo için ABC ya da CO2 ayrıca yer alabilir. Ocak ve davlumbaz hattının kendisi ise otomatik davlumbaz söndürme sisteminin konusudur.
Sık sorulanlar
Yangın tüpü alırken hangi belgeye bakılır?
Yönetmelik iki belge sayar: arabalı (tekerlekli) cihazlarda TS EN 1866, diğer taşınabilir cihazlarda TS 862 EN 3 kalite belgesi (BYKHY Madde 99/6). Ayrım cihazın ağırlığından gelir: EN 3-7, elde taşınıp kullanılan ve kullanıma hazır kütlesi 20 kg’ı geçmeyen cihazı taşınabilir söndürücü sayar; toplam kütlesi 20 kg’ın üzerindeki tozlu, su bazlı ve CO2’li tekerlekli cihazlar EN 1866-1 kapsamındadır. Teklifte belgenin model ve kapasiteyi kapsadığına, etikette söndürme sınıfı ve derecesinin yazdığına bakın.
ABC tozlu mu, CO2 yangın tüpü mü almalıyım?
Genel alanlar için ABC tozlu: kâğıt, ahşap ve tekstil gibi katı yanıcılarda yönetmelik öncelikle çok maksatlı kuru kimyevi tozlu veya sulu cihazı sayar, CO2’yi bu sınıf için saymaz. CO2 kalıntı bırakmadığı için elektrik panosu, sunucu ve UPS odası gibi yerlerde tercih edilir; küçük ve kapalı bir odada kullanıldıktan sonra oda havalandırılmadan girilmez, çünkü karbondioksit solunduğunda da tehlikelidir; yanıcı sıvı ve gaz yangınları için de yönetmeliğin saydığı türler arasındadır. Pratikte ikisi birlikte kullanılır: koridora ve genel alana ABC, teknik odanın kapısına CO2.
Tekerlekli yangın tüpü nerede zorunlu, kaç kg olmalı?
BYKHY Madde 99/3 otopark, depo, tesisat dairesi ve benzeri yerler için “ayrıca” tekerlekli tip söndürme cihazı bulundurmayı mecburi tutar. Bu kelime önemlidir: tekerlekli cihaz el tipi cihazların yerine geçmez, onlara eklenir. Madde 99/3 tekerlekli cihaz için kapasite yazmaz; akaryakıt servis istasyonlarında ise Madde 121/4-g, asgari 89B söndürme etkili en az 2 adet 50 kg’lık kuru kimyevi tozlu tekerlekli cihaz ister. Katalogda 25 kg ve 50 kg’lık tozlu modeller var. Seçimde alanın büyüklüğü, cihazın götürüleceği yolun eşik ve eğimleri ile cihazın tek kişi tarafından sürülebilmesi birlikte düşünülür.
Hastane ve anaokulu için hangi yangın tüpü seçilir?
Yönetmelik hastanelerde, huzurevlerinde, anaokullarında ve benzeri yerlerde sulu veya temiz gazlı söndürme cihazlarının tercih edilmesini ister (BYKHY Madde 99/1). Bu yüzden hasta odası, koridor ve oyun salonu gibi alanlarda su bazlı cihazlar öne çıkar; elektrik ve cihaz odalarında temiz gazlı model değerlendirilir. Su bazlı cihazın kapasitesi kilogramla değil litreyle belirtilir; EN 3-7’nin tablolarında 2, 3, 6 ve 9 litrelik kademeler yer alır, teklifleri karşılaştırırken bu birim farkına dikkat edin.
Yangın tüpü fiyatını ne belirler?
İlk etken tür ve kapasitedir: CO2 cihazının gövdesi ayrı basınç dayanımı şartlarına (EN 3-9) göre üretilir, tekerlekli modeller şasi ve hortumla birlikte gelir. Ardından belge, etikette beyan edilen söndürme derecesi, askı ya da muhafaza dolabı gibi aksesuarlar ve adet gelir. Satın alma bir başlangıçtır: cihaz her yıl yerinde kontrol edilir, dördüncü yılın sonunda içeriği yenilenip hidrostatik teste girer (Madde 99/7) ve kullanıldıktan sonra yeniden doldurulur; bu giderler cihazın ömrü boyunca sürer. Mahal listenizi iletirseniz türü ve kapasiteyi mahal bazında seçip bakım ve dolum seçeneğiyle birlikte teklif hazırlayalım.