Hidrant hattında hangi hidrant, hangi ekipman, kaç adet?
Bir lojistik deposunun ruhsat projesinde hidrant hattı, vaziyet planında birkaç işaretten ibarettir; sipariş aşamasında ise her işaretin arkasında bir hidrant gövdesi, hat kesme vanası, açma anahtarı, bağlantı dirseği ve çoğu zaman hortum ile lansın durduğu bir dolap vardır. Binanın cephesindeki itfaiye su verme ağzı da aynı listenin parçasıdır. Seçimi dört bilgi belirler. Tip: yönetmelik hidrant sisteminde ilgili Türk Standartlarına uygun yer üstü yangın hidrantı ister (BYKHY Madde 95/6); yer üstü hidrantın ürün standardı TS EN 14384’tür. Adet: hidrantlar arası uzaklık tesisin risk durumuna göre 50 ile 150 m arasında alınır, hidrantlar normal şartlarda binadan ortalama 5 ilâ 15 m uzağa konur. Hat: ring sistemi yoksa besleme borusu en az 100 mm çaplıdır ve çap hidrolik hesapla belirlenir. Bağlantı: çıkış ağızlarının ve rekorların itfaiyenin kullandığı ölçüde olması. Tablolar bu kalemleri ve yönetmeliğin ölçülerini topluyor.
Seçim rehberi ve sık sorulanlar
Hidrant hattının sipariş kalemleri
Hattın sipariş kalemleri; hat kesme vanası, konum göstergesi ve damlatma vanası Yangın Vanaları, ayaklı hidrant dolabı Yangın Dolapları sayfasında listelenir.
| Kalem | Görevi | Siparişte belirtin |
|---|---|---|
| Yer üstü yangın hidrantı | İtfaiyenin bina dışından hortum bağlayıp hattan su aldığı nokta | TS EN 14384’ün kapsadığı giriş çapı (DN 80, DN 100 ya da DN 150), giriş tipi (flanşlı, muflu ya da düz uçlu), drenajlı olup olmadığı, çıkış ağızlarının sayısı ve ölçüsü |
| Hat kesme vanası ve konum göstergesi | Hidrant yenilenirken ya da bakımdayken o bölümü hattan ayırır; yer altındaki vananın açık ya da kapalı olduğunu dik tip post indikatör zemin üstünden gösterir | Vananın yer altında mı yer üstünde mi olacağı (Madde 95/6), çapı ve bağlantı tipi |
| Hidrant anahtarı | Hidrantın vanasını açıp kapatır | Hidrantın mil başına uygunluğu; anahtarın sahada nerede saklanacağı |
| Hidrant bağlantı dirseği | Hortum ya da boru bağlantısının yönünü 90 derece çevirir | Dişli ya da flanşlı uç ve çap |
| Hidrant dolabı (ayaklı, dış mekân) | Hortumu, lansı ve bağlantı ekipmanını hidrantın yakınında hazır tutar; katalogda tek ve çift makaralı modeller var | Hortum boyu (20 ya da 30 m) ve çapı (2 ya da 2½ inç) |
| İtfaiye su verme ağzı (dişli ya da set) | İtfaiye aracının binanın sulu söndürme sistemine dışarıdan su basmasını sağlar; en az 100 mm bağlantı, 2 adet 65 mm storz rakor ve sistemde çek valf bulunur (Madde 97) | Ağızda 2 adet 65 mm storz rakor bulunduğu (Madde 97), set içeriği (conta, bağlantı elemanları), gövde malzemesi, zincirli kör kapaklar |
| Otomatik damlatma vanası | Çek valf ile su verme ağzı arasındaki borularda kalan suyu kendiliğinden boşaltır; yönetmeliğin istediği otomatik boşaltmayı sağlayan elemanlardandır (Madde 97) | Bağlantı ölçüsü; pirinç ya da paslanmaz gövde |
Adet ve yer: yönetmeliğin ölçüleri
| Konu | Ölçü | Kaynak |
|---|---|---|
| Hidrantlar arası uzaklık | Çok riskli bölgede 50 m, riskli bölgede 100 m, orta riskli bölgede 125 m, az riskli bölgede 150 m | BYKHY Madde 95/3 |
| Binaya uzaklık | Normal şartlarda ortalama 5 ilâ 15 m | Madde 95/4 |
| Sistem debisi ve basıncı | Tasarım debisi en az 1900 l/dak, binanın tehlike sınıfına göre artırılır; hidrant çıkışında 700 kPa | Madde 95/2 |
| Besleme borusu | Ring sistemi yoksa en düşük boru çapı 100 mm; çap hidrolik hesapla belirlenir | Madde 95/5 |
| Su ihtiyacı (yapıda yalnız çevre hidrantı varsa) | En az 1900 l/dak debiyi 90 dakika karşılayacak kapasite; bina tehlike sınıfına göre hidrolik hesapla belirlenir. Orman alanı içinde veya bitişiğindeki rafineri, santral ve büyük fabrika gibi tesislerde (Madde 7/12) dış hidrant deposu en az 5700 l/dak debiyi 60 dakika karşılar | Madde 92/7 |
| İtfaiye aracının su verme ağzına ulaşma mesafesi | En fazla 18 m | Madde 97 |
Keşif ve teklif için kontrol listesi
- Vaziyet planı: binalar, araç yolları ve boru güzergâhı; hidrantlar mümkün olduğunca binanın bütün çevresini kapsayacak ve itfaiye araçlarının kolay yanaşıp bağlantı yapabileceği yerlere işaretlenir (Madde 95/1).
- Risk kademesi: tesisin 50, 100, 125 ya da 150 m aralıklarından hangisine girdiği proje müellifiyle netleştirilir; adet buna göre çıkar.
- Rekor uyumu: hidrant çıkışları ile hortum rekorları bölgedeki itfaiyenin bağlantı ölçüsüyle aynı seçilir; ölçü farklıysa geçiş parçası listeye eklenir.
- Kış koşulu: donma riski olan sahada gövdede su kalıp kalmayacağı, yani drenajlı model gerekip gerekmediği sorulur; TS EN 14384 drenajlı ve drenajsız hidrantları kapsar.
- Hat kesme vanaları: hidrant yenileme ve bakımını kolaylaştıracak noktalarda yer altı veya yer üstü veyahut ikisi birden (Madde 95/6).
- Su verme ağzı: cephede araç yanaşma mesafesi, ağzın hangi sistemi beslediğini gösteren levha ve kör kapaklar; ayrıntılar İtfaiye Bağlantı Ağzı rehberinde.
Otopark ya da yol kenarında engel oluşturmasın diye yer altı hidrantı düşünülebilir. Oysa BYKHY Madde 95/6, hidrant sisteminde kullanılacak hidrantların ilgili Türk Standartlarına uygun yer üstü yangın hidrantı olmasını ister. Katalogdaki hidrant gövdesi yer üstü ve yer altı tipte üretiliyor; bina hidrant sistemi için siparişte tipi açıkça “yer üstü” olarak yazın. Araç çarpma riski olan noktada hidrantın çevresi korunur, tipi değiştirilmez.
Sık sorulanlar
Hidrantlar arası mesafe kaç metre olmalı?
BYKHY Madde 95/3 aralığı riske göre verir: çok riskli bölgelerde 50 m, riskli bölgelerde 100 m, orta riskli bölgelerde 125 m ve az riskli bölgelerde 150 m. Hidrantlar normal şartlarda korunan binalardan ortalama 5 ilâ 15 m uzağa yerleştirilir (95/4) ve mümkün olduğunca yapının bütün çevresini kapsar (95/1). Hidrant sayısı bu aralıklar vaziyet planına uygulanarak çıkar; köşelerde ve araç girişlerinde boşluk kalmaması için yerleşim itfaiyenin yanaşma yollarıyla birlikte değerlendirilir.
Hidrant sisteminde debi ve basınç ne olmalı?
Yönetmeliğe göre hidrant sisteminin tasarım debisi en az 1900 l/dak’dır ve binanın tehlike sınıfına göre artırılır; hidrant çıkışında 700 kPa basınç bulunur (BYKHY Madde 95/2). Yapıda yalnız çevre hidrant sistemi varsa su ihtiyacı, en az 1900 l/dak debiyi 90 dakika karşılayacak kapasitede olmak üzere bina tehlike sınıfına göre hidrolik hesapla belirlenir (Madde 92/7). Orman alanı içinde veya bitişiğindeki rafineri, santral ve toplam kapalı alanı 2000 m²’yi aşan fabrika gibi tesislerde (Madde 7/12) dış hidrant deposu en az 5700 l/dak debiyi 60 dakika karşılayacak kapasitede olur. Şebeke bu değerleri karşılamıyorsa kapasiteyi karşılayacak yangın pompa istasyonu ve deposu kurulur (Madde 91).
Yer üstü yangın hidrantı hangi standarda göre seçilir?
Yer üstü hidrantın Avrupa ürün standardı EN 14384’tür (TS EN 14384). Standart, su dağıtım sistemine bağlanan DN 80, DN 100 ve DN 150 boyutlarındaki, PN 16 çalışma basıncına uygun, drenajlı ya da drenajsız hidrantları kapsar; çıkış ağızları ulusal gerekliliklere göre yapılır. Yer altı hidrantların ayrı standardı EN 14339’dur, ancak yönetmelik hidrant sisteminde yer üstü tip ister. Teklif isterken giriş çapını, drenaj tercihini ve çıkış ölçülerini belirtin.
Hidrant dolabında neler bulunur?
Hidrant dolabı, hidranta hızla hortum bağlanabilmesi için hortumu, lansı ve bağlantı ekipmanını hidrantın yakınında hazır tutar. Katalogdaki ayaklı dış mekân dolapları hidrant hattından beslenir, zemine oturur ve duvar gerektirmez; tek ve çift makaralı modellerde hortum 20 ya da 30 m uzunlukta, 2 ya da 2½ inç çapta seçilir. Dolaptaki rekorların ölçüsü hidrant çıkışıyla aynı olmalıdır; aksi hâlde hortum sahada bağlanamaz.
İtfaiye su verme ağzı ile hidrant arasındaki fark nedir?
Su ters yönde akar. Hidranttan itfaiye su alır: hortum hidranta bağlanır, su hidrant hattından çekilir. Su verme ağzından ise itfaiye binaya su verir: araç kendi pompasıyla sprinkler ve dolap tesisatını dışarıdan besler. BYKHY Madde 97 bu bağlantıyı yüksek binalarda veya bina oturma alanı 1000 m²’den büyük binalarda veya cephe genişliği 75 m’yi aşan binalarda ister; bağlantı en az 100 mm anma çapındadır, ağızda iki adet 65 mm storz rakor, sistemde çek valf bulunur. Ağzın montaj ayrıntıları İtfaiye Bağlantı Ağzı rehberinde.
Hidrant fiyatını ne belirler?
Gövde çapı, çıkış ağzı sayısı ve ölçüsü, drenaj donanımı ile gövde malzemesi ve kaplaması ilk etkenlerdir. Hat kesme vanası, konum göstergesi, anahtar, dirsek ve hidrant dolabı ayrı kalemlerdir. Hattın boru çapı, uzunluğu ve kazı işi de toplamı etkiler. Vaziyet planını paylaşırsanız hidrant yerlerini yönetmelik aralıklarına göre işaretleyip kalem kalem teklif hazırlayalım.