Hangi dolap ve hat için hangi hortum, hangi rekor?
Periyodik bakımda çatlamış bir dolap hortumu, sızdıran bir rekor ya da kaybolmuş bir lans çıktığında yenisini sipariş etmek basit görünür; oysa “yangın hortumu” birbirinin yerine geçmeyen iki ürün ailesidir. Hortum makaralı dolaplarda kullanılan yarı sert hortum, EN 694’ün tanımıyla basınç altında değilken de yuvarlak kesitini korur. Yassı (bez) hortum ise boşken düz yatar; sabit sistemlerde kullanılan yassı hortumun ürün standardı EN 14540’tır. Doğru parça dört bilgiyle seçilir: hortum tipi, iç çap, boy ve bağlantı. BYKHY’ye göre dolaptaki yarı sert hortumun çapı 25 mm’dir ve 30 m’den uzun olamaz; yassı hortumlu dolapta ise anma çapı en çok 50 mm, uzunluğu en çok 20 m’dir. Sabit boru tesisatındaki hortum bağlantıları da yönetmeliğe göre itfaiyenin normlarına uyan 50 veya 65 mm storz tipindedir. Rekor ve kaplin seçiminde karşı taraftaki ağızla aynı tip ve ölçü aranır.
Seçim rehberi ve sık sorulanlar
Hortum tipleri: standart, ölçü ve kullanım yeri
Basınç değerleri standartların verdiği en yüksek çalışma basıncıdır; 1 MPa = 10 bar.
| Hortum | Standart ve ölçü | Nerede |
|---|---|---|
| Yarı sert kauçuk hortum | EN 694: iç çap 19, 25 ya da 33 mm; en yüksek çalışma basıncı 19 ve 25 mm’de 1,2 MPa, 33 mm’de 0,7 MPa | Hortum makaralı yangın dolabı (TS EN 671-1); yönetmeliğin tarif ettiği dolapta 25 mm (BYKHY Madde 94/b-4) |
| Yassı (bez) hortum, sabit sistem | EN 14540: iç çap 25–52 mm, en yüksek çalışma basıncı 1,5 MPa | Yassı hortumlu yangın dolabı (TS EN 671-2); dolapta anma çapı en çok 50 mm, boy en çok 20 m (94/b-6) |
| Dış saha ve hidrant dolabı hortumu | Katalogdaki dış mekân dolaplarında 2 ya da 2½ inç çap, 20 ya da 30 m boy | Hidrant çevresi ve açık saha; rekoru hidrant çıkışı ve itfaiye bağlantısıyla aynı ölçüde |
Bağlantı ve taşıma ekipmanı
| Ekipman | Görevi | Siparişte belirtin |
|---|---|---|
| Storz tip rekor | Hortumları ve itfaiye hatlarını birbirine bağlar; iki yarısı aynı olduğu için erkek-dişi ayrımı yoktur, kısa bir çevirmeyle kilitlenir | Ölçü (sabit tesisatta 50 ya da 65 mm, Madde 94/a-3), hortum iç çapına uygun bağlama ucu, alüminyum ya da pirinç gövde |
| Dişli storz kaplin | Bir ucu vana ya da boru ağzına vidalanır, öbür ucu storz bağlantıdır | Diş ölçüsü (vana ağzıyla aynı) ve storz ölçüsü |
| Lans (lüle) | Suyu yönlendirir; dolap lansı kapama, püskürtme veya fıskiye veyahut üçünü birden yapabilmelidir (Madde 94/b-4 ve 94/b-6) | Hortumla aynı bağlantı ölçüsü ve istenen işlevler; lans bu sayfanın ürün listesinde ayrı kalem olarak yer almıyor |
| Makara arabası | Hortumu sarılı hâlde taşır; duvara sabit makaranın ulaşamadığı noktaya götürülüp orada serilir | Hortum boyu ve çapı; kullanılacak zemin (depo, şantiye, liman) |
| Paslanmaz hortum makarası | Nemli ve korozif ortamda boyalı çelik makaranın yerine kullanılır | Hortum iç çapı (katalogdaki model 3/4 ve 1 inç hortumla çalışır) ve çıkış yönü (model yalnız ön çıkışlıdır) |
Yedek hortum ve rekor siparişinde kontrol listesi
- Tip: hortum makaralı dolap için yarı sert, yassı hortumlu dolap ve saha kullanımı için yassı hortum; biri ötekinin yerine sipariş edilmez.
- Ölçü: mevcut hortumun üzerindeki işaretleri okuyun; yeni hortumun iç çapı eskisiyle, boyu da makaranın ya da dolabın taşıyabileceği uzunlukla uyumlu olmalıdır.
- Rekor: hortumun iç çapına ve bağlanacağı vana ağzına aynı anda uymalı; rekorun sahada mı takılacağı, yoksa rekorlu hazır hortum mu isteneceği belirtilir.
- Basınç: hortumun çalışma basıncı sistemdeki basıncın altında kalmamalıdır; yönetmelik dolaplarda lüle girişinde 900 kPa’yı aşan basınçta basınç düşürücü ister.
- Ortam: EN 694 hortumlarını −20 °C ile +60 °C arasında, aşındırıcı olmayan ortam için tanımlar; daha soğuk ortam için bu sıcaklığa göre denenip işaretlenmiş hortum istenir.
- Deneme: yeni hortum takıldıktan sonra dolaba su verilerek denenir; hortumlar TS EN 671-3’e göre yapılan periyodik bakımın parçasıdır (Madde 94/b-7).
Hortum makaralı dolap (TS EN 671-1) yarı sert hortumla çalışacak biçimde yapılır; yönetmelik de bu dolaplardaki hortumun TS EN 694’e uygun olmasını ister (BYKHY Madde 94/b-4). Yassı hortum boşken düz yattığı için makaradaki yarı sert hortumun işini göremez: suyu ancak baştan sona açıldıktan sonra düzgün taşır. Yenileme siparişinde yalnız “yangın hortumu” yazmak yerine tipi, iç çapı, boyu ve rekor ölçüsünü birlikte belirtin; yanlış tipte gelen hortum montajı sahada durdurur.
Sık sorulanlar
Yarı sert hortum ile bez (yassı) hortum arasındaki fark nedir?
Fark kesitte ve kullanım biçimindedir. Yarı sert hortumun kesiti içinde su yokken de açık kalır; makarada kısmen sarılıyken su verilebildiği için hortum makaralı dolapların hortumudur. Yassı hortum boşken düz yatar ve az yer kaplar; su verilmeden önce baştan sona açılır. Yönetmelikteki tasarım debisi, içinde itfaiye su alma ağzı olmayan yarı sert hortumlu dolapta 100 l/dak, yassı hortumlu dolapta 400 l/dak’dır (BYKHY Madde 94/b-5 ve 94/b-6). Yassı hortumlu dolap, yetişmiş yangın söndürme görevlisi bulundurulmak mecburiyetinde olan yapılar için öngörülür.
Yangın hortumu kaç bar basınca dayanır?
Standartlar en yüksek çalışma basıncını verir: EN 694’e göre yarı sert hortumda 19 ve 25 mm çapta 1,2 MPa (12 bar), 33 mm çapta 0,7 MPa (7 bar); EN 14540’a göre sabit sistem yassı hortumunda 1,5 MPa (15 bar). Yönetmelik ise dolaplarda lüle girişindeki basıncın 900 kPa’yı (9 bar) geçmesi hâlinde basınç düşürücü kullanılmasını ister (BYKHY Madde 94/b-5 ve 94/b-6). Hortumun etiketinde ya da föyünde yazan değer, sistemin o noktadaki basıncıyla karşılaştırılır.
Storz rekor hangi ölçülerde kullanılır?
Yönetmelik sabit boru tesisatı üzerindeki bütün hortum bağlantılarının itfaiyenin kullandığı normlarda storz tip 50 mm veya 65 mm çapında olmasını ister (BYKHY Madde 94/a-3); itfaiye su verme bağlantısında 2 adet 65 mm storz rakor bulunur (Madde 97). Storz rekorun iki yarısı aynıdır, bu yüzden aynı ölçüdeki iki rekor yön gözetmeden birbirine kilitlenir. EN 14540 de hortumların ilgili ulusal rekor standartlarına uygun rekorlarla kullanılmasını önerir; farklı ölçüdeki ağızlar arasında geçiş parçası kullanılır.
Yangın dolabı hortumu ne zaman değiştirilir?
Hortumlar, yangın dolaplarının TS EN 671-3’e göre yapılan periyodik bakımında kontrol edilir; bu bakımı yaptırmak bina sahibinin, yöneticinin veya sorumlu bina yetkilisinin yükümlülüğüdür (BYKHY Madde 94/b-7). Çatlak, şişme, rekor bağlantısında sızıntı ya da basınç denemesinde kusur görülen hortum değiştirilir. Yenisi eski hortumla aynı tipte, çapta ve boyda seçilir; rekor ve lans hâlâ sağlamsa yeni hortuma aktarılabilir.
Yangın hortumu fiyatını ne belirler?
Tip ve çap ilk etkendir; ardından boy ile iç ve dış katman malzemesi gelir. EN 694 yarı sert hortumları yapılarına göre A ve B tipine, iç ve dış katman malzemesine (kauçuk, plastik ya da kaplamasız) göre altı sınıfa ayırır. Rekorun malzemesi, rekorların fabrikada takılı gelip gelmediği, lans ve makara gibi ekipmanlar da fiyata girer. Dolap listenizi ya da eski hortumun etiket bilgilerini iletirseniz uyumlu parçalarla teklif hazırlayalım.