Kısa cevap: itfaiye su verme ağzı, bina dışında bırakılan ve itfaiye aracının kendi pompasıyla binanın sprinkler ve yangın dolabı tesisatına su basmasını sağlayan bağlantıdır. BYKHY Madde 97’ye göre yüksek binalarda, oturma alanı 1000 m²’yi aşan binalarda ya da cephe genişliği 75 m’yi geçen binalarda zorunludur; bağlantıda en az 100 mm çaplı hat, iki adet 65 mm storz rakor ve bir çek valf bulunur. Bina içindeki merdiven kovalarında itfaiyenin hortum bağladığı çıkışlar ise ayrı bir elemandır: itfaiye su alma ağzı.
Su Verme Ağzı ile Su Alma Ağzı Arasındaki Fark
“İtfaiye bağlantı ağzı” sahada iki farklı eleman için kullanılır. İkisi de itfaiye için bırakılır ama suyun yönü terstir:
| Su verme ağzı | Su alma ağzı | |
|---|---|---|
| Nerede? | Bina dışında, cephede ya da bahçe duvarında | Bina içinde, korunmuş merdiven ya da yangın güvenlik holünde |
| Suyun yönü | İtfaiye aracından tesisata | Tesisattan itfaiyenin hortumuna |
| Ne işe yarar? | Pompa ya da depo yetmediğinde sistemi dışarıdan beslemek | İtfaiyecinin kat içinde kendi hortumunu bağlayıp müdahale etmesi |
| Bağlantı | En az 2 adet 65 mm storz rakor, en az 100 mm hat, çek valf | 50 veya 65 mm storz rakor, doğrudan ana kolondan |
| Yönetmelik | BYKHY Madde 97 | BYKHY Madde 94 (a) bendi |
İtfaiye Su Verme Ağzı Ne İşe Yarar?
Bir sprinkler sistemi, su kaynağı ve pompası kadar güçlüdür. Pompa arızalanırsa, depo beklenenden önce biterse ya da yangın tasarımda öngörülenden büyük bir alana yayılırsa, itfaiye aracı su verme ağzına hortum bağlayıp tesisata kendi pompasıyla su basar. Böylece binadaki boru ağı itfaiyenin elinde hazır bir dağıtım şebekesine dönüşür: araç merdiven boyunca hortum sermek zorunda kalmaz, su sprinkler başlıklarına ve dolaplara doğrudan ulaşır.
Hangi Binalarda Zorunlu? BYKHY Madde 97
Yönetmeliğe göre aşağıdaki koşullardan birini taşıyan binalarda sulu söndürme sistemlerine itfaiye su verme bağlantısı yapılır:
- Yüksek binalar: bina yüksekliği 21,50 m’yi ya da yapı yüksekliği 30,50 m’yi aşan binalar,
- Oturma alanı 1000 m²’yi aşan binalar,
- Cephe genişliği 75 m’yi geçen binalar.
Aynı madde bağlantının kendisini de tarif eder:
- Bağlantı hattı en az 100 mm nominal çaplıdır.
- Ağızda 2 adet 65 mm storz rakor ve bir çek valf bulunur.
- Çek valf ile bağlantı ağzı arasında kalan su otomatik olarak boşalır.
- İtfaiye aracının bağlantı ağzına ulaşma mesafesi en fazla 18 m’dir.
Mevcut binalar için aynı konu yönetmeliğin 166. maddesinde ayrıca düzenlenmiştir.
İtfaiye Su Verme Ağzı Nereye Bağlanır?
Bağlantının tam yeri sistemin kurgusuna göre projede belirlenir; TS EN 12845 bu konuda ayrıntı vermez, yalnızca çek valfli ek bir besleme bağlantısı yapılabileceğini ve yapıldıysa çizimlerde gösterilmesini ister. Uygulamada NFPA 13’ün ilkeleri esas alınır:
- Pompanın emişine değil, sisteme: itfaiye suyu yangın pompasının emiş tarafına bağlanmaz; sprinkler ya da dolap tesisatına, pompanın basma tarafından girer.
- Hat üzerinde kesme vanası olmaz: bakım için kapatılıp açılması unutulan bir vana, itfaiyenin suyunu da keser.
- Çek valf hattın üzerindedir: sistemdeki basınçlı su ağızdan dışarı kaçamaz, itfaiye suyu ise içeri girebilir.
- Hangi sisteme bağlı olduğu yazılıdır: çizimlerde ve ağzın üzerindeki levhada.
Birden fazla sprinkler zonu olan binalarda bağlantının zon vanalarının önünde, ana besleme hattında olması, itfaiyenin suyunun hangi zonda başlık açıldığından bağımsız olarak dağılmasını sağlar.
Damlatma Vanası Neden Gerekli?
Çek valf, sistemdeki suyun ağızdan dışarı kaçmasını önler. Ama çek valf ile storz rakorlar arasında kalan kısa boru parçası, içine sızan ya da test sonrası kalan suyla dolabilir. Bu su kışın donar ve hattı ya da rakoru çatlatır; yazın bekleyip kirlenir. Yönetmeliğin istediği otomatik boşaltma, genellikle bu bölüme takılan küçük bir damlatma vanası ile sağlanır: hat basınçsızken açık kalıp suyu dışarı akıtır, itfaiye su basmaya başladığında basınçla kapanır.
Montajda Dikkat Edilecekler
- Görünür ve erişilebilir yer: ağız, itfaiye aracının yanaşacağı cephede, bitki, çit ya da araç park yeriyle kapanmayacak bir noktada olmalıdır.
- Yükseklik: BYKHY yükseklik vermez. NFPA 13, ağzın zeminden 46–122 cm (18–48 inç) yükseklikte olmasını ister; bu aralık itfaiyecinin hortumu eğilmeden bağlayabilmesi ve ağzın kar ya da su birikintisinde kalmaması içindir.
- Levha: ağzın hangi sistemi beslediği (“SPRİNKLER”, “YANGIN DOLABI” ya da ikisi) ağzın üzerinde kalıcı olarak yazmalıdır. NFPA 13 sprinkler ağızlarında en az 25 mm yüksekliğinde harflerle “AUTOSPKR” yazılmasını ister; Türkçe levhada “SPRİNKLER” ifadesi kullanılır. Binada birden fazla sistem varsa itfaiyenin hangi ağza hangi basınçta su vereceğini bilmesi gerekir.
- Kör tapalar: storz rakorların kapakları yerinde olmalı; açık kalan ağıza atılan çöp ya da taş, itfaiyenin hortumu bağladığı anda hatta sürüklenir.
- Çek valf yönü ve sızdırmazlığı: ters takılmış ya da sızdıran bir çek valf, sistemin suyunu ağızdan dışarı verir; damlatma vanasından sürekli su gelmesi bunun işaretidir.
- Donma koruması: dış duvardan geçen hat, ısıtılmayan bir boşlukta kalıyorsa yalıtılır ya da damlatma vanasıyla sürekli boş tutulur.
2’li mi, 4’lü mü?
Yönetmelik iki adet 65 mm storz rakor ister ve bu, çoğu bina için yeterlidir; dört girişli ağız, yönetmeliğin üzerinde bir tasarım tercihidir. Tasarım debisi yüksek olan sistemlerde (yüksek tehlike sınıfı, büyük depolar, çok zonlu tesisler) itfaiyenin birden fazla hortumla aynı anda su verebilmesi için dört girişli ağızlar kullanılır. Kaç giriş gerektiği, ağzın besleyeceği debiye ve hat çapına göre projede belirlenir.
İtfaiye Su Alma Ağızları: Bina İçindeki Çıkışlar
BYKHY Madde 94’ün (a) bendi, yüksek binalarda, kat alanı 1000 m²’yi aşan alışveriş merkezlerinde ve otoparklarda ıslak ya da kuru boru sistemi üzerinde itfaiye su alma ağızları bırakılmasını ister. Bu ağızlar:
- kaçış merdiveni ya da yangın güvenlik holü gibi korunmuş mekânlara konur,
- katın herhangi bir noktasından en fazla 60 m uzaklıkta olur,
- 50 veya 65 mm storz rakorlu olur ve sprinkler ya da dolap tesisatı üzerindeyse doğrudan ana kolondan beslenir.
Bir boyutu 60 m’yi aşan katlarda hem yangın dolabı hem su alma ağzı yapılır. Kapalı otoparklarda (toplam alanı 600 m²’yi aşan) sprinkler ve yangın dolabıyla birlikte itfaiye su alma ağzı da zorunludur. Dolapların kendisini yangın dolabı ve hidrant rehberinde anlattık.
Periyodik Kontrolde Nelere Bakılır?
- Storz kapaklarının ve contaların yerinde ve sağlam olması,
- Çek valfin sızdırmaması; damlatma vanasından su gelmemesi (gelmesi çek valfin kaçırdığını gösterir),
- Damlatma vanasının tıkalı olmaması,
- Ağzın önünün ve araç yanaşma yolunun açık olması,
- Levhanın okunaklı olması.
Bu kontroller sprinkler ve dolap bakımının parçasıdır; kapsamını sprinkler bakımı ve yangın dolabı ve hidrant bakımı sayfalarında bulabilirsiniz. Su verme ağızlarını ve hidrant ekipmanını hidrant ve itfaiye bağlantısı, storz rakorları yangın hortumu ve ekipmanları, vanaları yangın vanaları sayfalarında inceleyebilirsiniz; mevcut binanızda ağzın yönetmeliğe uygunluğunu yerinde kontrol ettirmek için bize ulaşabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
İtfaiye su verme ağzı ne işe yarar?
İtfaiye aracının kendi pompasıyla binanın sprinkler ve yangın dolabı tesisatına dışarıdan su basmasını sağlar. Binadaki pompa arızalanırsa ya da depo biterse sistem bu ağızdan beslenmeye devam eder.
İtfaiye su verme ağzı hangi binalarda zorunlu?
BYKHY Madde 97’ye göre yüksek binalarda (bina yüksekliği 21,50 m’yi ya da yapı yüksekliği 30,50 m’yi aşan), oturma alanı 1000 m²’yi aşan binalarda ya da cephe genişliği 75 m’yi geçen binalarda zorunludur.
İtfaiye su verme ağzının çapı ne olmalı?
Bağlantı hattı en az 100 mm nominal çaplı olur ve ağızda iki adet 65 mm storz rakor bulunur. Debisi yüksek sistemlerde dört girişli ağızlar kullanılabilir.
İtfaiye su verme ağzı yerden kaç cm yüksekte olmalı?
Yönetmelikte bir yükseklik yazmaz. NFPA 13, ağzın zeminden 46–122 cm arasında olmasını ister; itfaiyecinin hortumu eğilmeden bağlayabileceği ve ağzın kar ya da su birikintisinde kalmayacağı bir yükseklik seçilir.
İtfaiye bağlantı ağzında damlatma vanası neden olur?
Yönetmelik, çek valf ile ağız arasında kalan suyun otomatik boşalmasını ister. Damlatma vanası bu suyu dışarı akıtarak hattın donmasını ve bayat su birikmesini önler; itfaiye su basmaya başlayınca basınçla kapanır.
İtfaiye aracı ağza en fazla ne kadar uzakta olabilir?
BYKHY Madde 97’ye göre itfaiye aracının bağlantı ağzına ulaşma mesafesi en fazla 18 m’dir. Ağaç, bariyer ya da park yeri bu mesafeyi bozmamalıdır.
İtfaiye su alma ağzı ile yangın dolabı aynı şey mi?
Hayır. Yangın dolabı bina kullanıcılarının ilk müdahalesi içindir ve kendi hortumuyla gelir. Su alma ağzı ise itfaiyecinin kendi hortumunu bağladığı, korunmuş merdiven ya da güvenlik holüne konan storz rakorlu çıkıştır.