Kısa cevap: tehlike sınıfına göre değişir. TS EN 12845’e göre standart yerleşimde iki sprinkler başlığı arasındaki mesafe düşük tehlikede en fazla 4,6 m, orta tehlikede 4,0 m, yüksek tehlikede 3,7 m olabilir; bir başlığın koruduğu alan da sırasıyla 21, 12 ve 9 m²’yi geçemez. Başlıklar birbirine 2 m’den yakın konmaz.
Mesafe Tablosu: Tehlike Sınıfına Göre
Sprinkler yerleşimi, korunan hacmin tehlike sınıfıyla başlar. Sınıf belli olunca iki değer tablodan okunur: bir başlığın koruyabileceği en büyük alan ve başlıklar arasındaki en büyük mesafe. Aşağıdaki değerler TS EN 12845’in standart (kare veya dikdörtgen) yerleşimi içindir.
| Tehlike sınıfı | Örnek hacimler | Başlık başına en fazla alan | Başlıklar arası en fazla mesafe |
|---|---|---|---|
| LH — Düşük | Okul derslikleri, yangın yükü düşük bölmeler | 21 m² | 4,6 m |
| OH — Orta | Otopark, mağaza, restoran, üretim alanları | 12 m² | 4,0 m |
| HH — Yüksek | Yüksek raflı depo, plastik ve kauçuk depolama | 9 m² | 3,7 m |
Tablodaki iki değer birlikte sağlanmalıdır. Orta tehlikede başlıkları her iki yönde 4,0 m arayla dizmek başlık başına 16 m² eder; bu, 12 m² sınırını aştığı için kabul edilmez. Hatlardan biri sıklaştırılır, örneğin 4,0 m × 3,0 m düzeniyle alan 12 m²’ye indirilir. Yani “4 metrede bir” cevabı tek başına eksiktir: iki yöndeki aralığın çarpımı da alan sınırının altında kalmalıdır.
Tehlike sınıfını belirleyen, yapının adı değil içindeki yangın yüküdür. Aynı ofis binasının arşiv katı ya da deposu daha üst sınıfa girebilir; depolarda istif yüksekliği ve raf düzeni sınıfı doğrudan değiştirir.
Alt Sınır: Başlıklar Arasında En Az 2 Metre
Mesafenin bir de alt sınırı vardır. TS EN 12845, başlıkların birbirine 2 m’den yakın konmamasını ister. Gerekçe fiziktir: yangına en yakın başlık önce açılır ve suyu çevresine yayar. Yan başlık fazla yakınsa bu su onun ampulünü ıslatıp soğutur; ampul açma sıcaklığına ulaşamaz ve o başlık hiç çalışmaz. Sektörde buna soğuk lehimleme denir.
Standart bu kurala birkaç istisna tanır: raf içine konan ara başlıklar, merdiven ve yürüyen merdiven boşlukları ve başlıkların arasına, birbirini ıslatmasını engelleyen küçük perdeler konan düzenler. Bunların dışında, “ne kadar sık o kadar güvenli” düşüncesiyle başlıkları sıklaştırmak işe yaramaz; ters etki yapar.
Duvara Mesafe
İki başlık arasındaki şerit iki başlık tarafından paylaşılır; duvar tarafındaki şeridi ise yalnızca en dıştaki başlık korur. Bu yüzden duvara mesafe, başlıklar arası izin verilen mesafenin yarısıyla sınırlanır. TS EN 12845 bunun yanında mutlak bir üst sınır da koyar: standart yerleşimde duvara mesafe 2,0 m’yi, şaşırtmalı yerleşimde 2,3 m’yi geçemez; standartta sayılan sınırlardan en küçüğü uygulanır.
Sahada en sık bozulan kural budur — ama çoğu zaman projede değil, sonradan. Bir mağaza bölünüp araya duvar örüldüğünde yeni odanın köşesi en yakın başlıktan çok uzakta kalabilir. Tavandaki sistem aynı görünür; yeni oda ise kısmen korumasızdır.
Tavan Mesafesi: Deflektör Nerede Durmalı?
Yangında sıcak gazlar önce tavanın altında toplanır. Başlığın zamanında açılması için ısıya duyarlı elemanının bu sıcak tabakanın içinde kalması gerekir. TS EN 12845 bu yüzden başlığın deflektörünü (suyu dağıtan alt plakayı) normalde tavanın veya çatının 7,5–15 cm altına konumlandırır. Başlık daha aşağı indirilecekse sınırlar vardır: yanıcı tavanlarda 30 cm’den, yanmaz (A1/A2 sınıfı) tavanlarda 45 cm’den daha aşağıya inilemez.
Asma tavanlı mahallerde başlık tavanın altına sarkık ya da gizli tipte konur. Asma tavanın üstündeki boşluk ise ayrı bir sorudur: boşluğun yüksekliği ve içinde kablo, yanıcı yalıtım gibi malzeme bulunup bulunmadığı, oraya da başlık gerekip gerekmediğini belirler.
Kirişler, Kanallar ve Diğer Engeller
Deflektörden çıkan su belli bir açıyla yayılır. Tavandaki derin kirişler, havalandırma kanalları, kablo tavaları ve aydınlatma armatürleri bu deseni keserse başlık açılsa bile su korunması gereken yere ulaşmaz. TS EN 12845 engelin genişliğine ve başlığa uzaklığına göre tablolar verir; kural bozuluyorsa ya başlığın yeri değişir ya da engelin altına ek başlık konur.
Bu kural en çok tadilattan sonra bozulur. Yeni bir kanal hattı ya da kablo tavası mevcut başlıkların hemen altından geçirilir ve kimse sprinkler projesini açıp bakmaz. Bakım ziyaretinde başlık başlık dolaşırken aradığımız şeylerden biri budur.
Bir Sprinkler Kaç Metrekare Korur? Hızlı Ön Hesap
Başlık sayısını kabaca tahmin etmek için alanı, başlık başına izin verilen alana bölmek yeterlidir. Örnek: orta tehlike sınıfındaki 600 m²’lik kapalı bir otopark için 600 ÷ 12 = en az 50 başlık. Gerçek sayı bunun üstünde çıkar; kolonlar, kirişler, rampalar ve duvar mesafesi yerleşimi bozar, bazı noktalara ek başlık ister. 600 m² aynı zamanda yönetmelikte kapalı otoparklar için sprinkleri zorunlu kılan eşiktir.
Bu sayı yalnızca bir ön tahmindir. Başlık sayısı doğru olsa da boru çapları yanlışsa en uzaktaki başlık yeterli basıncı alamaz. Kesin yerleşim ve çaplar hidrolik hesapla belirlenir.
Mesafe Doğru, Sistem Yeterli mi?
Başlıkları tablodaki aralıklarla dizmek, sistemin çalışacağını göstermez. Her başlığın yangın anında belirli bir basınçla ve belirli miktarda su vermesi gerekir. TS EN 12845 tam hesaplanmış sistemlerde başlıktaki asgari basıncı düşük tehlikede 0,70 bar, orta tehlikede 0,35 bar, yüksek tehlikede 0,50 bar olarak tanımlar; bu değerler boru çapları, pompa ve su deposuyla birlikte hidrolik hesapla doğrulanır.
Hesabın nasıl yapıldığını sprinkler tasarımı ve hidrolik hesap yazımızda, çap seçimi için ön tabloları sprinkler boru çapı tablosunda, adım adım bir depo örneğini de örnek sprinkler hesabı yazımızda anlattık. Standardın tamamı için TS EN 12845 rehberimize, binanızda sprinklerin zorunlu olup olmadığı için sprinkler nerelerde zorunlu sayfamıza bakabilirsiniz.
Mevcut bir tesiste yerleşimin hâlâ uygun olup olmadığını — bölme duvar, yeni kanal ya da yükselen raf sonrasında — sprinkler bakımı ziyaretinde başlık başlık kontrol ediyoruz. Proje ve kurulum için bize yazabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Sprinkler başlıkları arası en az kaç metre olmalı?
TS EN 12845’e göre en az 2 metre. Daha yakın dizilen başlıklarda önce açılan başlığın suyu yanındakini ıslatıp soğutur ve o başlık açılmaz. Raf içi ara başlıklar ve merdiven boşlukları gibi standartta sayılan durumlar bu kuralın dışındadır.
Bir sprinkler başlığı kaç metrekareyi korur?
Tehlike sınıfına göre: düşük tehlikede en fazla 21 m², orta tehlikede 12 m², yüksek tehlikede 9 m². Bu sınır, başlıklar arası mesafe sınırıyla birlikte sağlanmalıdır; 4,0 m × 4,0 m düzen 16 m² ettiği için orta tehlikede kabul edilmez.
Sprinkler duvara en fazla ne kadar uzak olabilir?
Başlıklar arası izin verilen mesafenin yarısı kadar; standart yerleşimde her durumda 2,0 m’yi, şaşırtmalı yerleşimde 2,3 m’yi aşamaz. Sonradan örülen bölme duvarlar bu kuralı en sık bozan değişikliktir.
Sprinkler tavandan kaç santim aşağıda olmalı?
Deflektör normalde tavanın 7,5–15 cm altında olmalıdır. Daha aşağıya konması gerekiyorsa yanıcı tavanlarda 30 cm’yi, yanmaz tavanlarda 45 cm’yi geçemez; aksi hâlde başlık sıcak gaz tabakasının altında kalır ve geç açılır.
Ofiste sprinkler kaç metrede bir konur?
Ofisin tehlike sınıfı, içindeki yangın yüküne göre belirlenir; arşiv, depo veya yoğun kâğıt bulunan bölümler daha üst sınıfa girebilir. Sınıf belli olduktan sonra aralık tablodan okunur ve hidrolik hesapla doğrulanır.
Kolon ve kirişler başlık sayısını nasıl etkiler?
Derin kirişler, kanallar ve armatürler suyun yayılma desenini keser. Engel başlığın desenini kesiyorsa başlığın yeri değişir veya engelin altına ek başlık konur; bu yüzden gerçek başlık sayısı, alan hesabından çıkan sayının üzerindedir.