Kısa cevap: yangın battaniyesi, küçük bir yangının üstüne örtülerek alevi havasız bırakan, yangına dayanıklı dokumadan bir örtüdür. En doğru kullanıldığı yer ocakta tutuşan tencere ve tavadır; yeterince büyük olanlar giysisi tutuşan bir kişiyi sarmak için de kullanılır. Avrupa standardı EN 1869 (Türkiye'deki karşılığı TS EN 1869) battaniyeyi tek kişinin kullandığı ve yeniden kullanılmayan bir ürün olarak tanımlar: yangına bir kez örtülen battaniye atılır, yerine yenisi konur. Mutfakta tüpün yanında bulundurulması önerilen, ama tüpün yerine geçmeyen bir araçtır.
Yangın Battaniyesi Nasıl Söndürür?
Alev, yanan maddeden yükselen buhar ve gazların havadaki oksijenle karışmasıyla sürer. Battaniye yanan nesnenin üstüne örtüldüğünde bu karışımın hava tarafını keser; alev, kapağı kapatılan bir tencerede olduğu gibi kısa sürede söner. Battaniye yanan maddeyi soğutmaz, yalnız havasız bırakır: bu yüzden yağ ya da nesne soğuyana kadar örtü yerinde kalmalıdır. İşe yaradığı yangın da battaniyenin tamamen örtebileceği büyüklükteki yangındır.
TS EN 1869 Ne Diyor?
Yangın battaniyelerinin Avrupa standardı EN 1869'dur; güncel baskısı 2019 tarihlidir ve Türkiye'deki karşılığı TS EN 1869'dur. Standardın kapsamı battaniyeyi şöyle tarif eder:
- Battaniye yeniden kullanılmaz ve tek kişinin kullanması için tasarlanır.
- Küçük yangınları kontrol altına almak içindir.
- Yanlışlıkla gerilim altındaki bir elektrikli cihazın üstüne örtülürse elektrik çarpması riskini sınırlayacak özellikte olmalıdır.
- Yeterince büyük battaniyeler, giysisi tutuşan bir kişiyi sararak alevi boğmak için uygun kabul edilir.
Standart üç deney tarif eder: elektriksel direnç deneyi, yemeklik yağ yangını deneyi ve heptan (yanıcı sıvı) yangını deneyi. Satın alırken kılıfta ya da ambalajda EN 1869'a uygunluğun ve battaniye ölçüsünün yazılı olduğuna, kullanım talimatının Türkçe olduğuna bakın. Mutfak için tencere ve tavayı rahatça örtecek, kişi için ise bir yetişkini saracak büyüklükte bir ölçü seçin.
Tencere ve Tava Yangınında Adım Adım
- Önce durumu tartın. Alev tencereyle sınırlıysa ve arkanızda açık bir kaçış yolu varsa müdahale edin. Alev davlumbaza, dolaplara ya da duvara geçtiyse müdahale etmeyin: herkesi dışarı çıkarın, çıkarken mutfak kapısını kapatın ve dışarıdan 112'yi arayın.
- Battaniyeyi çekin. Çoğu battaniyede kılıftan sarkan iki çekme şeridi bulunur; şeritleri kuvvetle aşağı çekince battaniye kılıftan çıkar.
- Ellerinizi koruyun. Battaniyeyi üst köşelerinden tutun ve kenarlarını ellerinizin üstüne katlayın; battaniye önünüzde bir kalkan gibi dursun.
- Atmayın, örtün. Battaniyeyi tencerenin üstüne önden arkaya, kendinizden uzağa doğru indirerek serin; kenarlar tencerenin çevresini kapatsın. Fırlatılan battaniye tencereyi devirebilir.
- Isıyı kesin. Güvenle uzanabiliyorsanız ocağı kapatın; gazlı ocakta vanayı da kapatın.
- Bekleyin. Tencereyi taşımaya çalışmayın; battaniyeyi kaldırıp kontrol etmeyin, yağ tamamen soğuyana kadar örtüyü yerinde bırakın.
- Haber verin. Yangın sönmüş görünse de itfaiyeye haber verin: kontrol dışı ateş görüldüğünde itfaiyeye haber verilmesi BYKHY Madde 7/1'in hükmüdür.
Aynı ilkeleri ABD Ulusal Yangından Korunma Derneği (NFPA) de ev kullanıcıları için yazar: küçük bir yağ yangınında kapağı tavanın üstüne kaydırıp ocağı kapatmak, tava tamamen soğuyana kadar kapağı kaldırmamak ve yangına asla su atmamak. Yangın sönmüyorsa ya da kapağı kapatırken kendinizi güvende hissetmiyorsanız, herkesi dışarı çıkarıp itfaiyeyi dışarıdan aramak gerekir.
Giysisi Tutuşan Kişi
Giysisi tutuşan biri koşarsa hava akımı alevi büyütür. Kişiyi durdurun, yere yatırın ve battaniyeyi üstüne sararak alevleri bastırın; battaniye yoksa yüzünü elleriyle kapatıp yerde yuvarlanması alevi söndürmeye yardım eder (“dur, yat, yuvarlan”). Alev sönünce battaniyeyi açın, yanan bölgeyi serin suyla soğutun ve 112'yi arayın. EN 1869 bu kullanım için yalnız yeterince büyük battaniyeleri uygun sayar; mutfak için alınmış küçük bir battaniye bir yetişkini sarmaya yetmeyebilir. İş yerinizde bu risk varsa, örneğin laboratuvarda ya da sıcak iş yapılan bir atölyede, büyük boy battaniye seçin.
Yangın Battaniyesi Nereye Konur?
- Ocağa uzanmadan alınabilecek bir yere: tercihen mutfak çıkışına yakın bir duvara. Ocağın hemen üstüne ya da arkasına asılan battaniyeye ulaşmak için alevin üzerinden uzanmak gerekir.
- Göz önünde ve herkesin yetişebileceği bir yüksekliğe: çekme şeritleri aşağı sarkacak şekilde, önü dolap kapağı ya da eşyayla kapanmadan.
- Isıya ve yağ buharına doğrudan maruz kalmayan bir noktaya: kılıfı eriyen ya da yapışan battaniye çekildiğinde kolay çıkmaz.
- Ev dışında da: ticari mutfak, laboratuvar, atölye, karavan ve tekne gibi küçük yangın riskinin sık olduğu yerlerde tüplerin yanında durabilir.
BYKHY'de yangın battaniyesi bulundurma zorunluluğu yoktur; binadaki taşınabilir söndürme cihazı ihtiyacı Madde 99'a göre tüplerle karşılanır. Yönetmeliğin bazı ticari mutfaklarda aradığı önlem davlumbaz söndürme sistemidir. Madde 57/1'e göre AVM'lerin ve yüksek binaların içindeki mutfaklar, yemek fabrikaları ve aynı anda 100'ü aşkın kişiye yemek çıkaran mutfaklar (konutlar hariç) davlumbazlarında otomatik söndürme sistemi bulundurmak zorundadır; ocaklarda kullanılan gaza göre gaz algılama, gaz kesme ve uyarı tesisatı da kurulur. Ayrıntılar davlumbaz söndürme sistemleri sayfasında.
Battaniye mi, Tüp mü, Kapak mı?
| Durum | İlk araç | Neden |
|---|---|---|
| Ocakta tutuşan tencere, tava | Tencere kapağı ya da yangın battaniyesi; ardından ocak kapatılır | Yağ yerinden oynamadan havasız kalır |
| Evde kullanılan küçük fritöz | Güvenle yapılabiliyorsa önce fiş çekilir; yangın küçükse battaniye | Enerji kesilmeden cihaz ısınmaya devam eder |
| Ticari fritöz ve ocak hattı | Davlumbaz söndürme sistemi; ıslak kimyasallı (F sınıfı) söndürücü | Yağ miktarı büyüktür, söndürmenin yanında soğutma da gerekir |
| Çöp kovası, küçük kâğıt ya da kumaş yangını | Battaniye ya da A sınıfına uygun tüp | Yangın küçük ve erişilebilirken örtülebilir |
| Giysisi tutuşan kişi | Dur, yat, yuvarlan; varsa büyük boy battaniye | EN 1869 yalnız yeterince büyük battaniyeyi bu iş için uygun sayar |
| Prizdeki cihaz (tost makinesi, ısıtıcı) | Önce fiş ya da sigorta; sonra battaniye ya da uygun tüp | Battaniye elektrik çarpma riskini sınırlayacak şekilde denenir, ama asıl önlem enerjiyi kesmektir |
| Odaya yayılmış yangın | Hiçbiri: kapıyı kapatıp çıkın, 112'yi arayın | Küçük yangın araçlarının sınırını aşar |
Tüp türlerinin hangi yangına uyduğunu yangın tüpü çeşitleri, sınıf harflerinin anlamını yangın sınıfları sayfasında bulabilirsiniz. Battaniye kadar sık sorulan söndürme topunun neden tüpün yerini tutmadığını da yangın söndürme topu sayfasında anlattık.
Kullanım Sonrası ve Periyodik Kontrol
- Kullanılan battaniye iyice soğuduktan sonra atılır, yerine yenisi asılır.
- Kılıfın yerinde, hasarsız ve kapalı olduğunu, çekme şeritlerinin dışarıda serbest durduğunu belirli aralıklarla kontrol edin.
- Üreticinin önerdiği değişim süresine uyun; kılıfı yıpranmış ya da ıslanmış battaniyeyi yenileyin.
- Evdeki ya da iş yerindeki herkesin battaniyenin yerini ve şeritlerin nasıl çekildiğini bildiğinden emin olun.
ASPEK, Ankara merkezli olarak Türkiye genelinde yangın tüpü tedariki, ticari mutfaklar için davlumbaz söndürme kurulumu ve periyodik bakım hizmeti verir. Tüp seçimi için yangın tüpü rehberine, tüpün kullanımı için yangın tüpü nasıl kullanılır sayfasına bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Yangın battaniyesi nasıl kullanılır?
Kılıftan sarkan şeritleri aşağı çekip battaniyeyi çıkarın, köşelerinden tutarak kenarlarını ellerinizin üstüne katlayın. Battaniyeyi fırlatmadan, önden arkaya doğru yangının üstüne serin ve güvenle yapabiliyorsanız ocağı kapatın. Yağ tamamen soğuyana kadar örtüyü kaldırmayın ve itfaiyeye haber verin.
Yangın battaniyesi tekrar kullanılabilir mi?
Hayır. EN 1869 yangın battaniyesini yeniden kullanılmayan, tek kişinin kullanacağı bir ürün olarak tanımlar. Yangına bir kez örtülen battaniye soğuduktan sonra atılır ve yerine yenisi asılır.
Yangın battaniyesi nereye asılır?
Mutfakta ocağa uzanmadan alınabilecek, tercihen çıkış kapısına yakın bir duvara asılır. Ocağın hemen üstü ya da arkası uygun değildir, çünkü yangın çıktığında battaniyeye ulaşmak için alevin üzerinden uzanmak gerekir. Çekme şeritleri aşağı sarkmalı ve önü eşyayla kapanmamalıdır.
Yangın battaniyesi hangi yangınlarda kullanılır?
Tencere ve tava yangını gibi battaniyenin tamamen örtebileceği küçük yangınlarda ve giysisi tutuşan bir kişiyi sarmak için kullanılır; kişiyi sarmak için battaniyenin yeterince büyük olması gerekir. Odaya yayılmış bir yangında battaniyenin yapacağı bir şey yoktur; bina boşaltılır ve 112 aranır.
Yağ yangını su ile söndürülür mü?
Hayır. Kızgın yağa değen su anında buhara dönüşür ve yanan yağı çevreye savurur. Tencere ve tava yangını kapak ya da yangın battaniyesiyle örtülerek söndürülür, ocak kapatılır ve yağ soğuyana kadar örtü kaldırılmaz.
Yangın battaniyesi zorunlu mu?
BYKHY'de yangın battaniyesi bulundurma zorunluluğu yoktur; binadaki taşınabilir söndürme cihazı ihtiyacı Madde 99'a göre tüplerle karşılanır. Bazı ticari mutfaklarda zorunlu olan davlumbaz söndürmedir: konut dışındaki AVM ve yüksek bina mutfakları, yemek fabrikaları ve bir seferde 100'den çok kişiye hizmet veren mutfaklar için (Madde 57/1).
Yangın battaniyesi elektrik yangınında kullanılır mı?
Önce fişi çekin ya da sigortayı kapatın. EN 1869, battaniyenin yanlışlıkla gerilim altındaki bir cihazın üstüne örtülmesi durumunda elektrik çarpması riskini sınırlayacak özellikte olmasını ister ve bunu elektriksel direnç deneyiyle arar; yine de battaniye enerjiyi kesmenin yerini tutmaz.
Yangın battaniyesi ne kadar süre üstünde kalmalı?
Belirli bir dakika yerine yağın ya da yanan nesnenin tamamen soğuması esas alınır. Battaniye yanan maddeyi soğutmaz, yalnız havasız bırakır; örtü erken kaldırılırsa sıcak yağ yeniden tutuşabilir. Tencereyi taşımayın ve örtüyü kaldırıp kontrol etmeyin.