Kısa cevap: binalarda hesap birimi 6 kg'dır. BYKHY Madde 99/2 bir adet 6 kg kuru kimyevi tozlu (KKT) ya da ona eşdeğer gazlı söndürücüyü düşük tehlikeli yerlerde her 500 m², orta ve yüksek tehlikeli yerlerde her 250 m² yapı inşaat alanı başına ister. Bu sayı alt sınırdır: cihaza ulaşma mesafesi 25 m'yi aşamayacağı için adet artabilir; otopark, depo ve tesisat dairelerinde tekerlekli cihaz bu sayının üstüne ayrıca konur. 4 kg'dan ağır, 12 kg'dan hafif cihazlar için asma yüksekliğinin üst sınırı zeminden yaklaşık 90 cm'dir.
Yangın Tüpü Kaç Kg Olmalı?
Binalarda cevabı yönetmelik verir: hesap birimi 6 kg'lık cihazdır. BYKHY Madde 99/2 adedi “6 kg'lık kuru kimyevî tozlu veya eşdeğeri gazlı” cihaz üzerinden kurar ve cihazın “uygun tipte” olmasını ister; uygun tipi 99/1 mahaldeki olası yangın sınıfına bağlar. Tip seçimini yangın tüpü çeşitleri sayfasında, genel çerçeveyi yangın tüpü rehberinde anlattık.
Madde iki soruyu açık bırakır: bir gazlı cihazın ne zaman 6 kg KKT'ye “eşdeğer” sayılacağını ve 3 kg ya da 12 kg'lık cihazların kaç adet yerine geçeceğini. Eşdeğerliği cihaz etiketlerindeki söndürme performansıyla karşılaştırın; denetimde tartışma çıkmaması için de adedi 6 kg'lık cihazla tutturup daha küçük cihazları bu sayının üstüne eklemenizi öneririz.
Kaç Metrekareye Kaç Yangın Tüpü? (BYKHY Madde 99/2)
Adet iki bilgiden çıkar: bölümün tehlike sınıfı ve yapı inşaat alanı.
| Tehlike sınıfı | Ek-1'den örnek kullanımlar | Bir cihaz başına alan | 1.000 m² için en az |
|---|---|---|---|
| Düşük tehlike | Yangın yükü ve yanabilirliği düşük, en az 30 dakika yangına dayanıklı, hiçbir kompartımanı 126 m²'yi geçmeyen okul, büro ve hapishane bölümleri | 500 m² | 2 cihaz |
| Orta tehlike (OT1–OT4) | OT1: büro, okul, otel, hastane, konut, lokanta · OT2: otopark, müze, çamaşırhane · OT3: alışveriş merkezi, büyük mağaza, tesisat odası, matbaa · OT4: sinema, tiyatro, konser ve sergi salonu | 250 m² | 4 cihaz |
| Yüksek tehlike (YT1–YT4) | Boya ve vernik imalâtı, plastik köpük ve sünger imalathaneleri, havai fişek fabrikaları | 250 m² | 4 cihaz |
BYKHY Madde 99/2: düşük tehlike sınıfında her 500 m², orta ve yüksek tehlike sınıfında her 250 m² yapı inşaat alanı için 1 adet uygun tipte 6 kg kuru kimyevi tozlu ya da eşdeğeri gazlı söndürme cihazı. Alan tek katın değil; bodrum, asma kat ve ortak alanlar dâhil bütün katların toplamıdır. Tehlike sınıfı yönetmeliğin Ek-1’ine göre belirlenir. Alan hesabı alt sınırdır: cihaza ulaşma mesafesi en fazla 25 m olmalıdır (99/4), dağınık ya da uzun planlarda yerleşim adedi artırabilir — bu araç 25 m kontrolünü yapmaz. Cihazın tipi yangın sınıfına göre seçilir (99/1).
Küsuratlı sonucu yukarı yuvarlayın; aşağı yuvarlamak alanın bir kısmını hesap dışında bırakır. Örnek: otoparksız, orta tehlikeli 1.200 m²'lik bir büro katında 1.200 / 250 = 4,8, yani en az 5 adet 6 kg KKT gerekir. Kat düşük tehlike tanımını karşılasaydı 1.200 / 500 = 2,4 → 3 adet yeterdi; bu yüzden hesaba metrekareden önce sınıftan başlanır.
“Yapı inşaat alanı” neyi kapsar?
Madde 99/2 metrekareyi net kullanım alanından değil, yapı inşaat alanından sayar. BYKHY terimi tanımlamaz; terim imar mevzuatındandır. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği Madde 4'e göre bu alan, ışıklıklar ve avlular dışında, yapının inşa edilen bütün katlarının alanıdır; bodrum ve asma katlar, çatı arasındaki mekânlar, teraslar, balkonlar, açık çıkmalar ve binadaki ortak alanlar da içindedir. Yani bodrum, kazan dairesi, merdiven holü ve koridorlar da hesaba girer; yalnız odaların net alanıyla yapılan hesap eksik çıkar.
Tehlike sınıfı nasıl belirlenir?
BYKHY Madde 19 düşük tehlikeli yer için üç koşulu birlikte arar: yangın yükü ve yanabilirliği düşük malzeme, en az 30 dakika yangın dayanımı ve 126 m²'yi aşmayan kompartıman. Açık planlı bir ofis katı bu yüzden genellikle Ek-1'de OT1 sayılan bürolar arasında kalır. OT1'den OT4'e bütün alt sınıflar orta tehlike olduğundan 99/2'deki adet için alt sınıf fark etmez.
Karma kullanımlı binalarda her bölümü kendi sınıfıyla hesaplayın; emin olmadığınız bölümü orta tehlike saymak güvenli taraftır. Sınır durumlarda, Madde 99/8'in imkân verdiği gibi mahalli itfaiyenin görüşünü alın.
Otopark, Depo ve Tesisat Dairesi: Tekerlekli Cihaz Ayrıca İstenir (99/3)
BYKHY Madde 99/3 otoparklarda, depolarda, tesisat dairelerinde ve benzeri yerlerde tekerlekli tip söndürme cihazını mecburi tutar ve cümleyi “ayrıca” kelimesiyle kurar: tekerlekli cihaz, 99/2'ye göre hesaplanan 6 kg'lık cihazların yerine değil yanına konur. Örneğin 1.000 m²'lik kapalı bir otopark (Ek-1'de OT2) için 1.000 / 250 = 4 adet 6 kg'lık cihaz ve bunlara ek tekerlekli cihaz gerekir.
Madde 99/3 tekerlekli cihazın kapasitesini ve adedini yazmaz; mahallin büyüklüğüne ve yanıcı yüküne göre seçilir. Kalite şartı 99/6'dadır: tekerlekli (arabalı) cihaz TS EN 1866, elde taşınan cihaz TS 862 EN 3 kalite belgesi taşımalıdır. Toplam alanı 600 m²'yi aşan kapalı otoparklarda yangın dolabı ve sprinkler da zorunludur.
25 Metre Kuralı: Sayıyı Bazen Mesafe Belirler (99/4)
Madde 99/4'e göre söndürme cihazlarına ulaşma mesafesi en fazla 25 m'dir. Yönetmelik ölçüm yöntemini yazmaz; ISO 11602-1'in tanımı yol gösterir: bir kişinin herhangi bir noktadan en yakın uygun cihaza kadar yürümesi gereken yol. Duvar, raf ve bölmelerin arasından fiilen yürünen bu yol 25 m'yi aşmamalıdır. Alan hesabı ile mesafe kontrolünden hangisi daha çok cihaz istiyorsa o sayı geçerlidir.
Uzun ve dar yerlerde mesafe öne geçer. Örnek: 180 m uzunluğunda, 4 m genişliğinde bir AVM servis koridoru 720 m² eder ve OT3 olarak alan hesabıyla 720 / 250 = 2,88 → 3 cihaz ister. Oysa her noktanın bir cihaza 25 m'den yakın kalması için cihazlar arasında en çok 50 m, uçlarda en çok 25 m bırakılabilir; 180 m'lik hat 4 cihaz ister ve geçerli sayı 4'tür.
BYKHY'de “her kata bir cihaz” diye ayrı bir cümle yoktur; ama yangın anında başka kattan cihaz getirmek gerçekçi değildir. Bu yüzden her katta en az bir cihaz öneririz: her katı 200 m² olan beş katlı, orta tehlikeli bir büro binasında alan hesabı 1.000 / 250 = 4 cihaz verir, kat başına bir cihazla sayı 5 olur.
Yangın Tüpü Nereye Asılır?
Madde 99/4'e göre cihazlar dışarıya doğru, geçiş boşluklarının yakınına, dengeli dağıtılarak ve her durumda kolayca ulaşılabilir yerlere konur, yerleri görülebilecek biçimde işaretlenir; yangın dolaplarının içi ya da yakını da uygundur. Aynı fıkra yasakları da sayar:
| Yer | Durum | Açıklama |
|---|---|---|
| Çıkış yönünde, kapı ya da geçiş boşluğunun yanında | Uygun | Madde “dışarıya doğru, geçiş boşluklarının yakınına” der; cihaz kaçış yolunu daraltmadan duvara asılır ve alan kişinin geri çekileceği yol arkasında kalır. |
| Kapı arkası | Yasak | Açık duran kapı cihazı gözden saklar. |
| Kapaklı dolap içi | Yasak | Tek istisna yangın dolabıdır. |
| Derin duvar girintisi | Yasak | Koridordan bakınca cihaz görünmez. |
| Kalorifer, soba ya da kazanın üstü veya yakını | Yasak | Madde metninde açıkça sayılır. |
| Kolon arkası gibi doğrudan görünmeyen yer | Koşullu | Buraya konursa yeri fosforlu işaretle gösterilmek zorundadır. |
Mutfak, kazan dairesi ve pano odasında cihazı riskin dibine değil mahallin çıkışına yakın asın; yangın ocakta ya da panoda başladığında cihaza ulaşmak için alevin yanından geçmezsiniz. Bu, yönetmelik hükmü değil öneridir. Kazan dairesi için ayrıca yazılı bir hüküm vardır: BYKHY Madde 54/8'e göre her kazan dairesine en az bir adet 6 kg'lık çok maksatlı KKT, büyük kazan dairelerine ayrıca bir yangın dolabı konur; bu cihazı kazan dairesinin içinde, kapıya yakın asın.
Yangın Tüpü Kaç cm Yükseğe Asılır?
BYKHY Madde 99/5'e göre asma halkası, cihaz duvardan kolayca alınabilecek şekilde yerleştirilir; 4 kg'dan ağır ve 12 kg'dan hafif cihazlarda zeminden yükseklik yaklaşık 90 cm'yi geçmemelidir. Hesap birimi olan 6 kg'lık KKT bu aralıktadır.
Yönetmelikte “90–120 cm” gibi bir bant yoktur: yaklaşık 90 cm bir üst sınırdır, alt sınır verilmemiştir. Standartlarda başka sınırlar da vardır: ISO 11602-1, toplam kütlesi 18 kg'a kadar cihazın tepesinin yerden en çok 1,5 m'de olmasına izin verir; Türkiye'de 4–12 kg aralığında bağlayıcı olan ise yönetmeliğin daha sıkı 90 cm'sidir. Ölçünün cihazın hangi noktasından alınacağı da yazmaz; tereddütte cihazın en üst noktasını, yani tutma kolunu 90 cm'nin altında tutun. 4 kg ve altındaki ya da 12 kg ve üstündeki cihazlar için yükseklik verilmez; bunları da herkesin kolayca alabileceği yükseklikte tutun.
Evde ve Araçta Kaç Kg Yangın Tüpü?
Ev (öneri, yönetmelik hükmü değil): 99/2'nin hesabı binanın tamamı için kurulur; bir dairenin içine kaç kilo cihaz konacağını söyleyen ayrı bir hüküm yoktur. Isınmayla ilgili yazılı bir hüküm ise var: binada kat kaloriferi varsa ya da gazyağı yakılıyorsa Madde 56/6 bina için bir adet 6 kg'lık ABC tozlu cihazı şart koşar. Önerimiz, giriş kapısına ya da mutfak çıkışına yakın, görünür bir yere bir adet 6 kg'lık KKT asmanızdır; daha hafif bir 2 kg'lık cihaz da seçilebilir, daha az söndürücü taşıdığını bilerek. Mutfak için tüpün yanına bir yangın battaniyesi ekleyin; tavadaki yağ yangınında tozlu tüp değil battaniye ya da kapak kullanılır.
Araç (yönetmelik hükmü): Karayolları Trafik Yönetmeliği Madde 64 araçtaki zorunlu gereçleri 1 sayılı Cetvel'e bağlar. Cetvele göre otomobil, minibüs ve kamyonette toplam doldurma kapasitesi en az 1 kg kuru toz olan en az bir cihaz bulunur; cihaz A, B ve C yangınlarının hepsine etkili, TS 862 EN 3'e uygun ya da CE onaylı olmalıdır. Görülebilen, kolay erişilen ve hava şartlarından korunan bir yerde durur, cihazlardan en az biri sürücünün hemen yanında olur; bagajda eşyaların altında kalan tüp bu şartı karşılamaz. Otobüs ve kamyonlar için aynı cetvel daha yüksek toplamlar ister.
Sık Karşılaşılan Yanlışlar
| Yaygın ifade | Yönetmelikte yazan |
|---|---|
| “Her 250 m²'ye bir tüp” | Yalnız orta ve yüksek tehlikede; düşük tehlikede her 500 m² (99/2). |
| “Tüp 90–120 cm arasına asılır” | 4 kg'dan ağır, 12 kg'dan hafif cihazda yükseklik yaklaşık 90 cm'yi aşmaz; aralık da alt sınır da yoktur (99/5). |
| “Metrekare tuttuysa sayı tamamdır” | Ulaşma mesafesi en fazla 25 m'dir; uzun, bölmeli ve çok katlı yerlerde sayı artabilir (99/4). |
| “Otoparka tekerlekli koyduk, küçük tüp gerekmez” | Tekerlekli cihaz “ayrıca” istenir, 6 kg'lık cihazların yerine geçmez (99/3). |
ASPEK olarak Ankara merkezli çalışıyor, Türkiye genelinde yangın sistemi kurulumu ve bakımı yapıyoruz; mevcut binanızdaki cihazları yerinde sayıp tip, adet, mesafe ve yükseklik bakımından 99. maddeyle karşılaştırıyoruz. Dolum ve bakım için portatif söndürücü bakım ve dolum, dolum aralıkları için yangın tüpü dolumu ve ömrü, modeller için yangın tüpü ürünleri, kullanım için yangın tüpü nasıl kullanılır sayfalarına bakın.
Sık Sorulan Sorular
Yangın tüpü kaç kg olmalı?
Binalarda yönetmeliğin hesap birimi 6 kg'dır: BYKHY Madde 99/2 adedi 6 kg'lık kuru kimyevi tozlu ya da eşdeğeri gazlı cihaz üzerinden sayar. Otomobil, minibüs ve kamyonette Karayolları Trafik Yönetmeliği en az 1 kg kuru tozlu bir cihaz ister. Dairenin içi için ayrı bir yönetmelik hükmü yoktur; kat kaloriferli ya da gazyağı yakılan binalar için Madde 56/6 ayrıca bir adet 6 kg'lık ABC tozlu cihaz ister. Önerimiz bir adet 6 kg'lık, küçük dairede istenirse 2 kg'lık KKT cihazdır.
Kaç metrekareye kaç yangın tüpü gerekir?
Yapı inşaat alanının düşük tehlikeli kısmında her 500 m², orta ya da yüksek tehlikeli kısmında her 250 m² için bir adet 6 kg'lık cihaz gerekir (BYKHY Madde 99/2). Yönetmelik yuvarlamayı yazmaz; küsuratı yukarı yuvarlamak güvenli okumadır: 1.200 m²'lik orta tehlikeli bir büro katı en az 5 cihaz ister. Cihaza ulaşma mesafesi 25 m'yi geçemediği için sayı bundan fazla da çıkabilir.
Yangın tüpü kaç cm yükseğe asılır?
BYKHY Madde 99/5, 4 kg'dan ağır ve 12 kg'dan hafif cihazlar için zeminden yaklaşık 90 cm'lik bir üst sınır koyar. Yönetmelikte 90–120 cm gibi bir aralık ya da alt sınır yoktur. Ölçü noktası tarif edilmediğinden cihazın tutma kolunu 90 cm'nin altında tutmak en güvenli uygulamadır.
Yangın tüpü nereye asılır, nereye asılmaz?
Yönetmeliğin ifadesiyle “dışarıya doğru”, yani çıkış yönünde; geçiş boşluklarının yakınına, dengeli dağıtılmış, görünür ve işaretli yerlere ya da yangın dolabının içine veya yanına konur. Yasak yerler kapı arkası, yangın dolabı olmayan kapaklı dolaplar, derin duvar girintileri ile kalorifer ve soba gibi ısıtıcıların üstü ve yakınıdır. Görünmeyen bir yere konmak zorunda kalınırsa yeri fosforlu işaretle gösterilir (BYKHY Madde 99/4).
Otoparkta kaç yangın tüpü olmalı?
Otopark Ek-1'de orta tehlike (OT2) sayılır; bu yüzden her 250 m² için bir adet 6 kg'lık cihaz gerekir. BYKHY Madde 99/3 bunlara ek olarak tekerlekli tip söndürücüyü mecburi tutar; tekerlekli cihaz küçük cihazların yerine değil yanına konur. 1.000 m²'lik bir kapalı otopark için bu, 4 adet 6 kg'lık cihaz ve tekerlekli cihaz demektir.
İşyerinde kaç yangın tüpü olmalı?
Önce tehlike sınıfı belirlenir: büro, lokanta, otel ve alışveriş merkezi gibi kullanımlar Ek-1'de orta tehlikededir ve her 250 m² için bir cihaz ister; düşük tehlike, düşük yangın yükü, en az 30 dakika yangın dayanımı ve 126 m²'yi aşmayan kompartıman koşullarını birlikte sağlayan yerler içindir; Ek-1 bunlara okul, büro ve hapishanelerin belirli bölümlerini örnek verir. Ardından 25 m ulaşma mesafesi ve kat sayısı kontrol edilir. Sayfadaki hesap aracı en az adedi hesaplar; 25 m kontrolünü yerleşim planı üzerinde ayrıca yapın.
Arabada kaç kg yangın tüpü olmalı?
Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin 1 sayılı Cetveli otomobil, minibüs ve kamyonette toplam doldurma kapasitesi en az 1 kg kuru toz olan en az bir cihaz ister. Cihaz A, B ve C yangınlarına birlikte etkili, TS 862 EN 3'e uygun ya da CE onaylı olmalıdır. Görünür, kolay ulaşılır ve hava şartlarından korunan bir yerde durmalı; cihazlardan en az biri sürücünün hemen yanında bulunmalıdır.
Her kata yangın tüpü konması zorunlu mu?
BYKHY'de “her kata bir tüp” şeklinde ayrı bir hüküm yoktur; adet toplam yapı inşaat alanından hesaplanır ve 25 m ulaşma mesafesiyle kontrol edilir. Yine de yangın anında başka kattan cihaz getirmek gerçekçi olmadığından her katta en az bir cihaz bulundurmanızı öneririz.