Kısa cevap: yangın tüpü iki ayrı takvimle izlenir. BYKHY Madde 99/7 uyarınca tüpe yılda bir, bulunduğu yerde genel kontrol yapılır; dört yıl dolunca da söndürme maddesi boşaltılıp yenilenir ve gövde hidrostatik testten geçirilir. Yönetmelikte “iki yılda bir dolum” diye bir hüküm yoktur, sabit bir “son kullanma tarihi” de yoktur: gövde kontrollerden ve testten geçtikçe kullanılmaya devam eder; üreticinin verdiği bir süre varsa ona uyulur. Takvimi öne çeken durumlar kullanım, basınç kaybı ve hasardır; kısa bir sıkıştan sonra bile tüp beklemeden doldurulur.
Yangın Tüpü Kaç Yılda Bir Doldurulur?
Taşınabilir söndürücülerin takvimi BYKHY Madde 99/7’de yazılıdır. Madde, periyodik kontrol ve bakımın TS ISO 11602-2 standardına göre yapılmasını ister. Bu standart, taşınabilir ve tekerlekli söndürücülerin muayenesini ve bakımını konu alır. Yönetmelik tüp türüne göre ayrı süre tanımaz: kuru kimyevi tozlu (KKT), karbondioksitli ya da köpüklü olsun, iki kural birlikte işler. Biri her yıl yapılan yerinde kontrol, öbürü dördüncü yılın sonundaki madde yenileme ve gövde testidir.
| Ne zaman? | Ne yapılır? | Kim yapar? | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Ayda bir | Göz kontrolü: ibre yeşilde mi, pim ve mühür yerinde mi, hortum çatlak ya da tıkalı mı, tüpün önü açık mı | İşletmenin kendi görevlisi | Önerimiz; BYKHY metninde bu sıklık geçmez |
| Yılda bir | Tüpün bulunduğu yerde genel kontrol: gövde yüzeyi, basınç, tartım, önceki kontrollerin etiket kayıtları | Dolum ve servis yeterlilik belgesi olan üretici ya da servis firması | BYKHY Madde 99/7 |
| Dördüncü yılın sonunda | Söndürme maddesi boşaltılıp yenilenir, gövdeye hidrostatik test yapılır | Aynı belgeye sahip firma | BYKHY Madde 99/7 |
| Her kullanımdan sonra | Kısmen boşalmış olsa da dolum | Aynı belgeye sahip firma | TS 862-7 EN 3-7 etiket talimatı |
| Kontrolde kusur bulununca | Basınç kaybı, kopuk mühür, ezik ya da paslı gövdede tüp servise ayrılır; dolum ya da değişim kararı verilir | Servis firması | Yıllık kontrolün sonucu |
Yönetmelik dört yılın hangi tarihten sayılacağını ayrıca yazmaz; bu yüzden etikette son madde yenileme ve hidrostatik test tarihinin açıkça yazılı olmasını isteyin ve takvimi o tarihe göre izleyin. Kullanımdan sonra yapılan testsiz bir dolumdan sonra da hidrostatik testin tarihini son testten saymanızı öneririz. Madde yenileme ile hidrostatik test aynı işlemde yapılır, çünkü gövdeyi test etmek için önce boşaltmak gerekir. Yıllık kontrolün içeriğini yönetmelik standarda bırakır. Türk Standardları Enstitüsü (TSE) de 2025’te yayımladığı tüketici uyarısında, bu kontrolde tüpün yüzey durumuna, basınç seviyesine, ağırlığına ve önceki kontrollerin etiket bilgilerine bakıldığını belirtir.
“İki Yılda Bir Dolum” ve Diğer Yaygın Yanlışlar
İnternette dolaşan sürelerin bir kısmı yönetmelikle çelişir. En sık gördüklerimiz ve doğruları:
| Yaygın ifade | Doğrusu |
|---|---|
| “KKT tüp iki yılda bir doldurulur.” | Yönetmelikte iki yıllık dolum yoktur; madde yenilemesi dördüncü yılın sonundadır. Yıllık kontrolde basınç kaybı ya da hasar çıkarsa dolum öne alınır. |
| “CO₂ tüpü beş, temiz gazlı tüp altı yılda bir dolar.” | BYKHY Madde 99/7 türe göre süre ayırmaz; dördüncü yıl kuralı bütün taşınabilir söndürücüler için aynıdır. |
| “Tüp altı ayda bir kontrol ettirilmek zorunda.” | BYKHY’nin metninde yazan süre, yılda bir yapılan yerinde genel kontroldür; altı aylık bir süre yönetmelikte geçmez. Aradaki kısa göz kontrollerini ayrıca öneririz. |
| “Yangın tüpünün ömrü 10–15 yıldır.” | Yönetmelik tüpe sabit bir ömür biçmez; gövdenin kullanımda kalıp kalmayacağına kontroller ve hidrostatik test karar verir. |
| “Hiç kullanılmayan tüpe dolum gerekmez.” | Kullanılmamış tüpün maddesi de dördüncü yılın sonunda değişir. Tozun sıkışması dışarıdan fark edilmez; basıncın yavaş kaçması da ibre yeşil bölgeden çıkana kadar görünmeyebilir. |
Yangın Tüpünün Ömrü ve Son Kullanma Tarihi
Yangın tüpünde gıdadaki gibi bir son kullanma tarihi yoktur; BYKHY de taşınabilir söndürücü için bir son kullanma tarihi ya da kullanım ömrü tanımlamaz. Tüpün üstündeki tarihler üretim, son dolum ve son kontrol tarihleridir. Çoğu kişinin “son kullanma” diye okuduğu tarih, servis etiketindeki bir sonraki işlem tarihidir: o gün geldiğinde tüp atılmaz, kontrole ya da dolum ve teste gider.
BYKHY gövdeye bir yaş sınırı koymaz; gövdenin kullanımda kalıp kalmayacağını kontrol ve test sonuçları ile, varsa üreticinin verdiği kullanım süresi belirler. Şu durumlardan biri görülen tüpün yeniden doldurulmayıp kullanımdan kaldırılmasını öneririz (bu ölçütler yönetmelikte tek tek sayılmaz, servis uygulamasının ölçütleridir):
- Hidrostatik testte sızıntı ya da şekil bozukluğu,
- Gövdede derin pas, oyuk ya da ezik,
- Vana dişlerinde ya da tüpün boyun kısmında hasar,
- Etiketi silinmiş, üreticisi ve hangi standarda göre üretildiği anlaşılamayan gövde.
Üreticinin kılavuzunda bir kullanım süresi belirtilmişse o da uygulanır. Yeni tüp alırken üzerinde üretici ve standart bilgisinin yazdığına ve dolum tarihinin güncel olduğuna bakın; TSE de tüketicilere bunu öneriyor. BYKHY Madde 99/6 ise elde taşınan tüplerin TS 862 EN 3, arabalı tüplerin TS EN 1866 kalite belgeli olmasını şart koşar. Model seçenekleri yangın tüpü modelleri sayfasındadır.
Hidrostatik Test Nedir?
Daimi basınçlı tüp de CO₂ tüpü de sürekli basınç altında duran kaplardır; gövdenin bu basınca yıllarca dayanıp dayanmadığı hidrostatik testle sınanır. Boşaltılan gövde suyla doldurulur ve çalışma basıncının üzerindeki bir test basıncına çıkarılır; sızıntı ve şekil bozukluğu aranır. Su neredeyse sıkıştırılamadığı için içinde çok az enerji birikir; testin gazla değil suyla yapılmasının nedeni budur. Testten geçen tozlu tüpün gövdesi iyice kurutulur, çünkü nem tozu topaklaştırır; ardından yeni maddeyle doldurulur ve test tarihi etikete işlenir.
Manometre Nasıl Okunur?
Manometre (basınç ölçer; günlük dilde basınç göstergesi) yalnız daimi basınçlı tüplerde bulunur; kuru kimyevi tozlu, sulu ve köpüklü tüplerin çoğu bu tiptedir. CO₂’li tüpte gösterge yoktur: karbondioksit tüpün içinde sıvı hâlde durduğu için basınç, içerik azalsa da uzun süre değişmez ve doluluk ancak tartılarak anlaşılır. Kartuşlu tüplerde gövde kullanılana kadar basınçsızdır; itici gaz ayrı bir kartuştadır ve kontrolde kartuş tartılır.
| İbre nerede? | Anlamı | Ne yapmalı? |
|---|---|---|
| Yeşil bölgede | Basınç kullanım aralığında | Aylık bakışa ve yıllık kontrole devam |
| Yeşilin solunda, kırmızıda | Basınç düşmüş: tüp kullanılmış ya da kaçırıyor | Hemen servise ayırın, yerine dolu tüp koyun |
| Yeşilin sağında, kırmızıda | Basınç fazla: aşırı sıcak ortam ya da hatalı dolum | Tüpü ısı kaynağından uzaklaştırıp servise kontrol ettirin |
| Sıfırda | Tüp boş ya da gösterge arızalı | Tüp kullanılamaz; dolum ya da değişim |
Göstergenin bar değerini ezberlemeye gerek yok; değer modele göre değişir. TS 862-7 EN 3-7’ye göre yeşil bölge, tüpün çalışma sıcaklığı aralığındaki basınca karşılık gelir ve iki yanı kırmızıdır. İbrenin sıcaklıkla oynaması bu yüzden normaldir: soğuk bir depoda yeşilin alt ucuna, güneş alan bir camın önünde üst ucuna yaklaşabilir. Göstergenin söyleyemedikleri de vardır: tozun sıkışıp sıkışmadığı, hortumun içinin tıkalı olup olmadığı, gövdenin içindeki pas ve contaların durumu. Bunları yıllık kontrol ve dördüncü yıldaki boşaltma ortaya çıkarır.
Etikette ve Kontrol Kartında Neye Bakılır?
Tüpün üzerinde iki ayrı bilgi kaynağı bulunur. Gövde etiketi üreticinindir; TS 862-7 EN 3-7’ye göre söndürme maddesi ve dolum miktarı, yangın sınıfları, kullanım talimatı, elektrik ve zehirlilik uyarıları, kullanımdan sonra yeniden doldurma talimatı, çalışma sıcaklığı aralığı ve üreticinin adı bu etikette yer alır, üretim yılı da tüpün üzerine işaretlenir. Standart, periyodik bakım aralığının da etikette yazmasını öngörür ve ulusal yönetmeliğe dikkat çeker. Türkiye’de bu takvimi BYKHY Madde 99/7 belirler. Servis etiketi ya da kontrol kartı ise tüpün geçmişini anlatır. Bir denetimden önce her tüp için şu dört sorunun cevabını etikette bulabilmelisiniz:
- Son yıllık kontrol ne zaman yapıldı, üzerinden bir yıl geçti mi?
- Son dolum ve hidrostatik test ne zaman yapıldı, dört yıl doldu mu?
- İşlemi hangi firma yaptı, dolum ve servis yeterlilik belgesi var mı?
- Sıradaki işlem ne ve hangi tarihte?
Cevaplardan biri etikette yoksa ya da okunmuyorsa tüpü kontrole verin. Cihaz başına tutulan saha kartı için periyodik kontrol formları sayfamızdaki portatif söndürücü kontrol kartını kullanabilirsiniz. Etiketteki sınıf harflerinin ve piktogramların anlamı yangın tüpü çeşitleri rehberinde, harflerin hangi yangına karşılık geldiği yangın sınıfları sayfasında anlatılır.
Kullanılan Tüp Ne Olur?
İçindekinin yalnız bir kısmı sıkılmış tüp de kullanılmış sayılır; etiketteki talimat da her kullanımdan sonra yeniden dolum ister. Daimi basınçlı tüpte her sıkış basıncı düşürür; tozlu tüpte valfte kalan toz, tetik bırakıldıktan sonra contanın tam oturmasını engelleyebilir ve kalan basınç zamanla kaçar. Bu yüzden kullanılan tüp duvara geri asılmaz; dolum için ayrılır ve yerine dolu bir tüp konur. BYKHY Madde 99/7, dolum için tüp alan servis firmasının yerine aynı özellikte ve aynı sayıda hazır tüp bırakmasını zorunlu tutar. Doğru kullanım adımları için yangın tüpü nasıl kullanılır rehberine bakın.
Kontrolü ve Dolumu Kim Yapar?
BYKHY Madde 99/7, bakımı yapan üreticinin ya da servis firmasının dolum ve servis yeterlilik belgesine sahip olmasını ve bu belgeyi istendiğinde müşteriye göstermesini şart koşar. Periyodik kontrol, test ve bakımın sorumluluğunu ise BYKHY Madde 100 bina sahibine, yöneticisine ya da sorumluluğun yazılı olarak devredildiği bina yetkilisine verir; ayrıntısı BYKHY bakım yükümlülüğü sayfasındadır. Evinizdeki tüp için de aynı takvimi izlemenizi öneririz.
ASPEK olarak Ankara merkezli ekibimizle Türkiye genelinde işletmelerin tüp envanterini çıkarıyor, yıllık kontrolü ve dördüncü yıl dolumunu tek bir takvimde planlıyoruz; dolum ve hidrostatik testi, TS 11827’nin belge ve personel eğitim şartlarına uygun olarak biz yapıyoruz. Hizmetin kapsamı ve geçici tüp düzeni portatif yangın söndürücü bakım ve dolum sayfamızda anlatılır; tüp türleri ve sayısıyla ilgili genel çerçeve için yangın tüpü rehberine dönebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Yangın tüpü kaç yılda bir doldurulur?
BYKHY Madde 99/7’ye göre söndürme maddesi dördüncü yılın sonunda yenilenir ve aynı işlemde gövdeye hidrostatik test yapılır. Bunun yanında tüp yılda bir kez, bulunduğu yerde genel kontrole tabidir. Tüp kullanıldıysa, basıncı düştüyse ya da hasar gördüyse dört yıl beklenmeden doldurulur.
Yangın tüpünün ömrü ne kadardır, kaç yıl geçerlidir?
Yönetmelik tüpe sabit bir ömür yazmaz. Gövde, yıllık kontrollerden ve dört yılda bir yapılan hidrostatik testten geçtikçe yeniden doldurularak kullanılır; testte sızdıran, derin paslanmış ya da ezilmiş gövde kullanımdan kaldırılır. Üreticinin kılavuzunda bir kullanım süresi varsa ona da uyulur.
Yangın tüpünün son kullanma tarihi nerede yazar, geçerse ne olur?
Tüpte gıdadaki gibi bir son kullanma tarihi bulunmaz; üzerindeki tarihler üretim, son dolum ve son kontrol tarihleridir, servis etiketinde de bir sonraki işlemin tarihi yazar. Bu tarih geçtiyse tüp atılmaz: kontrole, dört yıl dolduysa dolum ve hidrostatik teste gönderilir. Tarihi geçmiş tüp bakım takviminin aksadığını gösterir ve yangında düzgün boşalacağından emin olunamaz.
Yangın tüpü kaç ayda bir kontrol edilmeli?
Yönetmeliğin istediği, dolum ve servis yeterlilik belgesi olan bir firmanın yılda bir kez yaptığı yerinde genel kontroldür (BYKHY Madde 99/7). Bunun yanında ayda bir kez işletmenin kendi görevlisinin tüplere göz atmasını öneririz: ibre yeşilde mi, pim ve mühür yerinde mi, hortum sağlam mı, tüpün önü açık mı. BYKHY’de altı aylık bir kontrol süresi yazmaz.
Yangın tüpü basınç göstergesi nasıl olmalı, kırmızıdaysa ne yapmalı?
İbre yeşil bölgede olmalıdır; yeşil bölge o tüpün kullanım basıncını gösterir ve değeri modele göre değişir. İbre kırmızıya düştüyse tüp kullanılmış ya da basınç kaçırıyordur; hemen servise ayrılmalı ve yerine dolu bir tüp konmalıdır. CO₂’li tüplerde manometre olmaz, bu tüpler tartılarak kontrol edilir.
Hiç kullanılmayan yangın tüpü de doldurulur mu?
Evet. Hiç sıkılmamış bir tüpün söndürme maddesi de dördüncü yılın sonunda boşaltılıp yenilenir ve gövdesi hidrostatik teste girer. Kuru toz zamanla topaklanabilir ve bu dışarıdan anlaşılmaz; basınç da çok yavaş kaçabilir ve ibre yeşil bölgeden çıkana kadar fark edilmeyebilir.
Hidrostatik test nedir, ne zaman yapılır?
Boşaltılan tüp gövdesinin suyla doldurulup çalışma basıncının üzerindeki bir basınca çıkarıldığı ve sızdırmazlığı ile şeklinin kontrol edildiği testtir. BYKHY Madde 99/7’ye göre dördüncü yılın sonunda, söndürme maddesi yenilenirken yapılır. Testten geçemeyen gövde yeniden doldurulmaz.
Araç yangın tüpünün tarihi nerede yazar?
Araç tüpünde de tarihler gövde etiketinde ya da servis etiketinde bulunur; küçük tozlu tüplerin çoğunda manometre de vardır ve ibre yeşil bölgede olmalıdır. Bu sayfada anlatılan BYKHY takvimi bina ve işletmelerdeki tüpler içindir. Araç muayenesinde tüpte neye bakıldığını muayene istasyonundan teyit edin.