Kısa cevap: yangın pompası kontrol panosu, hat basıncı düştüğünde pompayı otomatik başlatan, çalışırken izleyen ve arızaları bildiren panodur. BYKHY her pompanın ayrı ve kilitli bir panosu olmasını, panoda faz hatası, faz sırası hatası ve kumanda fazı hatası için ikaz lambaları bulunmasını ister. TS EN 12845’e göre pano pompayı otomatik başlatır ama yalnız elle durdurur; elektrikli pompanın beslemesi binanın enerjisi kesildiğinde bile açık kalacak şekilde kurulur, dizel pompanın panosu ise iki akü takımını ve marş denemelerini yönetir.
Pano Ne Yapar?
- Otomatik başlatma: pompanın basınç anahtarı hat basıncının ayar değerine düştüğünü algıladığında motoru çalıştırır.
- Elle başlatma: gerektiğinde pompa panodan elle çalıştırılabilir.
- Yalnız elle durdurma: otomatik kalkan pompa, basınç yükselse bile kendiliğinden durmaz; panoda otomatik durdurma yoktur.
- İzleme: besleme fazları, pompanın çalışma talebi, çalışıyor olması ve kalkamaması gibi durumlar izlenir; elektrikli pompa panosunda motor akımını gösteren bir ampermetre bulunur.
- Bildirim: arıza ve çalışma sinyalleri panonun üzerinde gösterilir ve uzağa, yangın algılama paneline ya da sürekli gözetim altındaki bir noktaya aktarılır.
Yönetmelik Ne İstiyor? BYKHY Madde 93
- Her pompaya ayrı pano: her pompanın ayrı ve kilitli bir kumanda panosu olur; tek panodan birden fazla yangın pompası yönetilmez.
- İkaz lambaları: pano faz hatası, faz sırası hatası ve kumanda fazı hatası için ikaz lambalarıyla donatılır. Faz sırası hatası, motorun ters dönüp çok düşük basınç vermesine yol açacağı için ayrıca önemlidir.
- Kilitli giriş: panonun ana giriş kesicisine, pano kilidi açılmadan erişilemez.
- Basınç anahtarı: her pompanın kendi basınç anahtarı vardır ve pano içine yerleştirilir; anahtar hatta boruyla bağlanır, koç darbesinden korunur, alt ve üst ayar değerleri birbirinden bağımsız ayarlanıp kilitlenir.
- Kumanda: pompanın kontrolü basınç kumandalıdır; tam ya da yarı otomatik olabilir.
Basınç anahtarlarının hangi değerlere ayarlanacağını yangın pompası basınç ayarı sayfasında örnek tabloyla anlattık.
Elektrikli Pompanın Beslemesi
Elektrikli yangın pompasının güvenilirliği, panosuna gelen kablodan başlar. TS EN 12845, yönetmelik ve belirtilen yerlerde NFPA 20 şunları ister:
- Bağımsız besleme: iki pompası da elektrikli olan grupta BYKHY Madde 93, beslemenin binanın kendi elektrik dağıtımına bağlı olmayan güvenilir bir kaynaktan gelmesini ister. Uygulamada hat, binanın ana şalterinin önünden ayrılır; bina enerjisi kesildiğinde pompanın beslemesi açık kalır.
- Etiket: TS EN 12845, pompanın besleme şalterlerinin üzerinde, kırmızı zemin üzerine en az 10 mm yüksekliğinde beyaz harflerle “yangında kapatmayın” uyarısı ister.
- Kablo kesiti: besleme kablosu, motorun tam yük akımının %150’sini taşıyacak şekilde seçilir.
- Kalkış: yol verme yöntemi (direkt, yıldız-üçgen ya da yumuşak yol verici) motor gücüne ve beslemenin kapasitesine göre seçilir; NFPA 20, kalkış anında gerilim düşümünün %15’i aşmamasını ister.
- Koruma felsefesi: NFPA 20 yangın pompası panolarında motoru çalışırken koruyan termik aşırı yük rölesine izin vermez; beslemedeki aşırı akım koruması, en büyük motorun kilitli rotor akımı ile diğer yüklerin tam yük akımının toplamını süresiz taşıyacak şekilde seçilir. TS EN 12845 de pano sigortalarının kalkış akımını en az 20 saniye taşımasını ister.
Transfer Panosu ve Jeneratör
Yedek pompası dizel olmayan tesislerde elektrikli pompa, şebeke ile jeneratör arasında otomatik geçiş yapan bir transfer panosu üzerinden beslenebilir. (Proje TS EN 12845’e göreyse ve su tam kapasiteli bir depodan iki pompayla basılıyorsa bu seçenek kalkar: standart böyle bir beslemede tek elektrikli pompaya izin verdiği için yedek dizel olur.) Bu durumda jeneratör, pompanın kalkış akımını ve sürekli yükünü karşılayacak güçte seçilir; transfer düzeneği yangın pompası hizmetine uygun olmalı ve geçiş sırasında pompanın otomatik kalkış zinciri bozulmamalıdır. NFPA 20’ye göre tasarlanan tesislerde transfer düzeneğinin yangın pompası hizmeti için onaylı olması aranır.
Dizel Pompa Panosu
Dizel pompanın panosu, motorun marş zincirini ve akülerini yönetir:
- Marş dizisi: otomatik kalkışta 6 deneme yapar; her deneme 5–10 saniye sürer, aralar 10 saniyeyi geçmez ve her denemede diğer akü takımına geçilir.
- Akü şarjı: iki akü takımının her biri için ayrı, sürekli bağlı otomatik şarj cihazı bulunur ve şarj devreleri izlenir.
- Elle marş: otomatik diziden bağımsız, cam kırmalı kapağın arkasında bir acil elle marş düzeneği vardır.
- Alarmlar: otomatik kalkışın devre dışı olması, altı denemede kalkmama, pompanın çalışıyor olması ve pano arızası yerelde ve sürekli gözetim altındaki bir noktada gösterilir.
- Motor korumaları: yağ basıncı ve soğutma suyu sıcaklığı alarm verir ama motoru durdurmaz.
Dizel pompanın diğer donanımı için dizel yangın pompası sayfasına bakabilirsiniz.
Jokey Pompa Panosu
Jokey panosu daha sadedir: jokeyin basınç anahtarına göre pompayı başlatır ve durma değerine ulaşınca durdurur. Yangın pompalarından farklı olarak jokey otomatik durur; kısa aralıklarla kalkıp durmayı önlemek için panoda bir en kısa çalışma süresi ayarı bulunabilir; ancak kapalı vana basıncı tesisatın çalışma basıncını aşabilen jokeylerde NFPA 20 bu zamanlayıcıya izin vermez. NFPA 20 jokey için yedek enerji istemez. Jokeyin debisi ve basınç tankıyla ilişkisi jokey pompa sayfasında anlatılıyor.
Yangın Paneline Aktarılması Gereken Sinyaller
| Sinyal | Ne anlatır? |
|---|---|
| Pompa çalışıyor | Sistemde su çekiliyor olabilir; yangın ya da bir test |
| Pompa çalışma talebi | Basınç kalkış değerine indi; pompa kalkmadıysa ciddi arıza |
| Enerji yok / faz hatası | Elektrikli pompa kalkamaz |
| Otomatik devre dışı | Pano elle ya da kapalı konumda bırakılmış |
| Kalkmadı (dizel) | Altı marş denemesi başarısız |
| Akü ya da şarj arızası (dizel) | Bir sonraki kalkış tehlikede |
| Düşük yakıt (dizel) | Yakıt tasarım süresine yetmeyebilir |
| Pano arızası | Kumanda devresinde sorun |
BYKHY, sprinkler ile otomatik algılama sisteminin birlikte bulunduğu binalarda arıza kontaklarının sürekli denetlenmesini ister. Bu sinyallerin algılama paneline adresli giriş modülleriyle bağlanması, pompa dairesinde yaşanan bir sorunun güvenlik odasında görülmesini sağlar.
Sık Görülen Pano Hataları
- Bakım ya da testten sonra panonun elle konumda bırakılması,
- Sonradan panoya otomatik durdurma ya da termik koruma eklenmesi,
- Pompanın beslemesinin binanın genel panosundan, ana şalterin arkasından alınması,
- Besleme şalterinde uyarı etiketi olmaması,
- Faz sırası lambasının “hep yanıyor zaten” diye görmezden gelinmesi,
- Pano kilidinin olmaması ya da anahtarın panonun üzerinde asılı durması,
- Arıza sinyallerinin yangın paneline hiç bağlanmamış olması.
Pompa panolarında mekanik ve elektronik taraf iç içedir: basınç anahtarı borunun, sinyal kablosu yangın panelinin parçasıdır. ASPEK, pompa gruplarının bakımında pano, basınç anahtarları ve yangın paneline giden sinyalleri aynı ekiple, uçtan uca dener. Kapsam için yangın pompası bakımı sayfasına bakabilir, tesisiniz için bize yazabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Yangın pompası panosu ne işe yarar?
Hat basıncı düştüğünde pompayı otomatik başlatır, çalışırken izler ve arızaları gösterip uzağa bildirir. Otomatik kalkan pompayı kendiliğinden durdurmaz; pompa panodan elle durdurulur.
Her yangın pompasının ayrı panosu olmalı mı?
Evet. BYKHY Madde 93, her pompanın ayrı ve kilitli bir kumanda panosu ve ayrı bir basınç anahtarı olmasını ister; pano faz hatası, faz sırası hatası ve kumanda fazı hatası için ikaz lambalarıyla donatılır.
Yangın pompası beslemesi nereden alınır?
Binanın genel elektrik sisteminden bağımsız olarak; uygulamada ana şalterin önünden ayrılan ayrı bir hatla. Bina enerjisi kesildiğinde pompanın beslemesi açık kalmalı ve şalterler “yangında kapatmayın” uyarısıyla etiketlenmelidir.
Yangın pompası panosunda termik olur mu?
NFPA 20 yangın pompası panolarında termik aşırı yük korumasına izin vermez; yangında motorun çalışmaya devam etmesi, kendini korumasından önce gelir. Beslemedeki aşırı akım koruması ise motorun kilitli rotor akımını süresiz taşıyacak şekilde seçilir; TS EN 12845 de pano sigortalarının kalkış akımını en az 20 saniye taşımasını ister.
Transfer panosu nedir?
Elektrikli yangın pompasını şebeke kesildiğinde otomatik olarak jeneratöre geçiren panodur. Yedek pompası dizel olmayan tesislerde kullanılır; jeneratör pompanın kalkış akımını karşılayacak güçte seçilir.
Pompa panosunun sinyalleri yangın paneline bağlanmalı mı?
Bağlanmalıdır. Pompa çalışıyor, çalışma talebi, enerji yok, otomatik devre dışı ve dizelde kalkmadı gibi sinyaller yangın paneline aktarılırsa pompa dairesindeki bir sorun güvenlik odasında görülür; sprinkler ve otomatik algılama sistemi birlikte bulunan binalarda BYKHY de bu kontakların sürekli denetlenmesini ister.