Kısa cevap: deluge vana, başlıkları açık (ampulsüz) olan bir boru ağını besleyen ve bir algılama sistemiyle ya da elle açılan vanadır. Açıldığında su, ağdaki bütün başlık ve nozullardan aynı anda çıkar; sisteme bu yüzden baskın (deluge) sistem denir. Yanıcı sıvı tankları, trafolar, konveyör bantlar ve yangının saniyeler içinde bütün hacme yayılabildiği alanlarda kullanılır.
Baskın Sistem Normal Sprinklerden Nasıl Ayrılır?
Klasik sprinkler sisteminde her başlık bir ampulle kapalıdır ve yalnız kendi altındaki ısıyla açılır. Baskın sistemde ise başlıkların ampulü yoktur, yani hepsi sürekli açıktır; boru ağı kuru ve basınçsız bekler. Suyu tutan tek şey girişteki deluge vanadır. Vana açıldığı anda su, ağdaki bütün başlık ve nozullardan aynı anda boşalır ve korunan alanın tamamını bir yağmur perdesi gibi örter.
Bu yaklaşım, yanıcı sıvı yangınları gibi alevin çok hızlı yayıldığı durumlar için geliştirilmiştir: başlıkların tek tek ısınmasını beklemek, yangının o sürede bütün yüzeyi kaplamasına izin vermek olur. Bir trafonun ya da tankın yüzeyini soğutmak gerektiğinde de bütün yüzeyin birlikte ıslatılması gerekir.
Deluge Vana Nasıl Çalışır?
Deluge vananın içindeki klape (bazı modellerde diyafram), vananın kontrol odasındaki su basıncıyla kapalı tutulur. Kontrol odası, vananın giriş tarafından beslenen küçük bir hatla basınçlandırılır ve bu basınç, klapeyi giriş suyuna karşı yerinde tutar. Kontrol odasının basıncı bir tetikle boşaltıldığında klapeyi tutan kuvvet ortadan kalkar, vana açılır ve su sisteme geçer. Pek çok vana açıldıktan sonra mandallanır: su akışı dursa bile açık kalır ve ancak elle yeniden kurulur.
Tetikleme Yöntemleri
| Yöntem | Nasıl çalışır? | Nerede tercih edilir? |
|---|---|---|
| Elektrikli | Algılama ya da söndürme paneli, dedektörlerden gelen sinyalle normalde kapalı bir solenoid valfi açar; kontrol odası boşalır | Algılama sisteminin zaten bulunduğu tesisler, hızlı ve seçici tetik gereken alanlar |
| Hidrolik (ıslak pilot) | Kontrol odasına bağlı, sabit sıcaklıkta açılan pilot başlıkların bulunduğu su dolu bir hat; pilot başlık açılınca hat basıncı düşer | Elektriğe bağımlılık istenmeyen, donma riski olmayan alanlar |
| Pnömatik (kuru pilot) | Pilot hat su yerine basınçlı havayla doludur; pilot başlık açılınca hava basıncı düşer ve aktüatör vanayı açar | Donma riski olan açık alanlar, tank sahaları |
| Elle | Vananın üzerindeki ya da uzaktaki acil açma kolu kontrol odasını doğrudan boşaltır | Her sistemde yedek tetik olarak |
Bir deluge vana setinde vana gövdesinin yanında kontrol odası beslemesi, çek valf, süzgeç, solenoid ya da pilot bağlantısı, elle açma kolu, manometreler, alarm test hattı ve drenaj bulunur. Bu trim, vananın modeline ve tetikleme yöntemine göre üretici tarafından tanımlanır ve kendi başına değiştirilmez.
Nerelerde Kullanılır?
- Yağlı trafolar: trafonun gövdesi ve yağ toplama çukuru su spreyi nozullarıyla ıslatılır.
- Yanıcı sıvı ve gaz tankları: tankların dış yüzeyi soğutma amacıyla ıslatılır. BYKHY, 10 m³’ü aşan LPG depolarında soğutma sprinklerleri için metrekare başına dakikada en az 10 litre suyu ve bu debinin en az 60 dakika karşılanmasını ister.
- Konveyör bantlar ve kömür, tahıl gibi toz yükü taşıyan hatlar: yangının bant boyunca hızla taşınmasını önlemek için.
- Uçak hangarları ve dolum sahaları: çoğunlukla köpük katkısıyla; köpüklü sistemleri köpüklü söndürme sistemleri sayfasında anlattık.
- Proses alanları: kimya, petrokimya ve boya tesislerinde yanıcı sıvının döküldüğü bölgeler.
Hangi Standart Geçerli?
TS EN 12845 sprinkler sistemlerinin standardıdır ve baskın sistemleri kapsamaz; yalnızca bir sprinkler tesisatından en fazla 80 mm çaplı bir bağlantıyla küçük bir su spreyi bölümü beslenmesine izin verir. Baskın ve su spreyi sistemleri çoğunlukla NFPA 15 (sabit su spreyi sistemleri) ya da projenin tabi olduğu sigorta şartnamesine göre tasarlanır. Proje başında hangi standardın esas alınacağının yazılı olarak belirlenmesi, tasarımın ve kabulün aynı dili konuşmasını sağlar.
Ön Tepkili Sistemden Farkı
| Baskın (deluge) | Ön tepkili (pre-action) | |
|---|---|---|
| Başlıklar | Açık, ampulsüz | Kapalı, ampullü |
| Su nereden çıkar? | Bütün başlık ve nozullardan aynı anda | Yalnız ısıyla açılan başlıktan |
| Amacı | Hızlı yayılan yangını bütün alanda bastırmak, yüzeyi soğutmak | Kazara su riskini azaltmak |
| Tipik yerler | Trafo, tank, konveyör, hangar | Veri merkezi, arşiv, müze, dondurucu depo |
İki sistem çoğunlukla aynı vana gövdesini kullanır; fark, vananın etrafındaki trim ve başlıklardadır. Ön tepkili sistemi ayrı sayfasında anlattık.
Tasarımda Dikkat Edilecekler
- Debi: bütün nozulların debisi aynı anda çekilir; hidrolik hesap buna göre yapılır, depo ve pompa bu toplam için seçilir.
- Nozul yerleşimi: korunan yüzeyin tamamı, rüzgâr ve engeller hesaba katılarak kapsanır; nozul açıları ve yönleri çizimlerde tek tek gösterilir.
- Algılamanın güvenilirliği: yanlış tetik, bütün alana su basılması demektir. Elektrikli tetiklemede çoğu zaman iki ayrı dedektörün onayı aranır.
- Drenaj: test ve gerçek çalışma sonrası suyun nereye gideceği baştan çözülür.
- Elle açma: acil açma kolu, yangından etkilenmeyecek ve itfaiyenin ulaşabileceği bir yerde olur.
Test ve Bakım
Baskın sistemin bakımında vana, kontrol odası, solenoid ya da pilot hat, elle açma düzeneği ve nozullar birlikte ele alınır. Açık nozullar zamanla kir, böcek yuvası ya da kireçle tıkanabilir; bu yüzden nozulların açık olduğu düzenli olarak kontrol edilir. Vana yılda bir, tetik zinciri çalıştırılarak tam debiyle açtırılır; bu deneme nozulların açık olduğunu da gösterir. Su verilemeyen alanlarda deneme üreticinin tarif ettiği yöntemle yapılır ve her denemeden sonra vana üreticinin talimatına göre yeniden kurulur. Tetikleme zincirinin algılama tarafı, yangın algılama sistemi bakımı ile birlikte yürütülür.
Katalogdaki Viking ve Victaulic deluge vanalarını, ön tepkili sistemleri ve trim setlerini deluge ve ön tepkili vanalar sayfasında inceleyebilirsiniz. Trafo, tank ya da konveyör koruması için keşif ve tasarım talebinizi bize iletebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Deluge vana nedir?
Başlıkları açık olan bir boru ağını besleyen, bir algılama sistemiyle ya da elle açılan vanadır. Açıldığında su ağdaki bütün başlık ve nozullardan aynı anda çıkar.
Deluge vana nasıl çalışır?
Vananın klapesi, kontrol odasındaki su basıncıyla kapalı tutulur. Solenoid, pilot hat ya da elle açma kolu bu odanın basıncını boşaltınca klape açılır ve su sisteme geçer; çoğu vana açıldıktan sonra mandallanır ve elle yeniden kurulur.
Baskın sistem nerelerde kullanılır?
Yangının çok hızlı yayıldığı ya da bir yüzeyin bütünüyle soğutulması gereken yerlerde: yağlı trafolar, yanıcı sıvı ve LPG tankları, konveyör bantlar, uçak hangarları ve kimya-petrokimya proses alanları.
Deluge sistem ile sprinkler sistemi arasındaki fark nedir?
Sprinkler sisteminde başlıklar ampullüdür ve yalnız ısınan başlık açılır. Deluge sistemde başlıklar açıktır; vana açıldığında bütün başlıklardan aynı anda su çıkar.
Deluge sistem hangi standarda göre tasarlanır?
TS EN 12845 baskın sistemleri kapsamaz. Bu sistemler çoğunlukla NFPA 15 (sabit su spreyi sistemleri) ya da projenin tabi olduğu sigorta şartnamesine göre tasarlanır.
Deluge ile pre-action arasındaki fark nedir?
Deluge sistemde başlıklar açıktır ve vana açılınca su hepsinden çıkar. Ön tepkili (pre-action) sistemde başlıklar kapalıdır; algılamayla borulara dolan su yalnızca ısıyla açılan başlıktan çıkar.