Kısa cevap: TS EN 12845’e göre sprinkler tesisatı, en az 15 bar ya da en yüksek çalışma basıncının 1,5 katı — hangisi büyükse — ile en az 2 saat hidrostatik teste tabi tutulur. Kuru borulu tesisat bunun yanında en az 2,5 bar hava basıncıyla 24 saat denenir. NFPA 13’e göre yapılan projelerde test basıncı 13,8 bar (200 psi), süre yine 2 saattir.
Test Basınçları: Standartlara Göre Karşılaştırma
| Test | TS EN 12845 | NFPA 13 |
|---|---|---|
| Hidrostatik test basıncı | En az 15 bar ya da en yüksek çalışma basıncının 1,5 katı (büyüğü) | 13,8 bar (200 psi); çalışma basıncı 10,3 barı (150 psi) aşıyorsa çalışma basıncı + 3,4 bar (50 psi) |
| Süre | En az 2 saat | 2 saat |
| Kuru sistemde ek hava testi | En az 2,5 bar, 24 saat; 0,15 bardan fazla kayıp giderilir | 2,8 bar (40 psi), 24 saat; 0,1 bardan (1,5 psi) fazla kayıp giderilir |
| Kapsam notu | Tesisatın borulaması | İtfaiye bağlantı ağzının boruları da teste dahildir |
Türkiye’de sprinkler tasarımının dayanağı TS EN 12845’tir (BYKHY Madde 96); proje ya da sigorta şartnamesi NFPA 13 istiyorsa o standardın değerleri uygulanır. İki standardın aynı projede karıştırılmaması, testin hangi değere göre yapılacağının baştan yazılı olması gerekir.
Neden Bu Kadar Yüksek Basınç?
Sprinkler tesisatı normalde birkaç bar ile 10 bar arasında çalışır; test basıncı bunun belirgin biçimde üzerindedir. Sebebi, borunun ömrü boyunca göreceği en kötü anları önceden denemektir: pompanın kapalı vanaya karşı ürettiği basınç, bir vananın hızlı kapanmasıyla oluşan su darbesi ve itfaiyenin su verme ağzından kendi pompasıyla bastığı su. Test basıncında iki saat kaçaksız kalan bir hat, işletmede bu zorlamalara karşı bir güvenlik payına sahip demektir.
Hidrostatik Test Nasıl Yapılır? Adım Adım
- Bölümü belirle. Tesisat tek parça ya da zon zon test edilebilir. Test edilen bölümün sınırlarındaki vanalar ve kör tapalar işaretlenir.
- Hassas cihazları ayır. Test basıncına dayanıklı olmayan cihazlar (bazı basınç anahtarları, düşük skalalı manometreler) ayrılır ya da vanayla izole edilir. Alarm vanası ve diğer ekipmanın test basıncına uygunluğu üretici föyünden kontrol edilir.
- Doldur ve havasını al. Hat en alçak noktadan yavaşça doldurulur; en yüksek noktalardaki hava alma noktalarından, gerekirse uç başlık bağlantılarından hava tamamen alınır.
- Basıncı kademeli yükselt. Basınç, ayrı bir test pompasıyla ve kalibre edilmiş, test basıncına uygun skalalı bir manometreyle izlenerek adım adım yükseltilir. Tesisatın kendi yangın pompası test basıncını vermek için kullanılmaz.
- Beklet ve dolaş. Test basıncına ulaşılınca besleme vanası kapatılır; süre boyunca bütün bağlantılar, kaynaklar, kaplinler ve başlık bağlantıları tek tek gözden geçirilir.
- Sonucu oku. Test süresince basınçta düşüş ve görünür bir kaçak olmamalıdır. Kaçak bulunursa basınç alınır, kaçak giderilir ve test baştan yapılır.
- Tutanağı düzenle. Test tamamlanınca değerler ve gözlemler tutanağa işlenir, taraflarca imzalanır.
- Boşalt ve yıka. Test suyu kontrollü biçimde tahliye edilir; dağıtım borularının uçlarındaki yıkama bağlantıları, montajdan kalan pislik ve talaşın boşaltılması için kullanılır.
Kuru Borulu Sistemde Hava Testi
Kuru borulu tesisatta boru, bekleme durumunda basınçlı hava taşır; hava kaçağı, kompresörün sık çalışmasına ve en kötü durumda kuru vananın yanlışlıkla açılmasına yol açar. Bu yüzden TS EN 12845, kuru boruda önce en az 2,5 bar hava basıncıyla 24 saat süren bir test, hemen ardından da hidrostatik test ister; 24 saatte 0,15 bardan fazla kayıp varsa kaçak bulunup giderilir. Hava testi su testinin yerini tutmaz, onu tamamlar. Kuru sistemin kendisini kuru borulu sprinkler sistemi sayfasında anlattık.
Test Ne Zaman Yapılır?
- Montaj bitince, kapatmadan önce: asma tavan, alçıpan, yalıtım ve boya bağlantıları örtmeden. Kurulum sırasının bütününü yangın söndürme sistemi kurulumu sayfasında bulabilirsiniz.
- Zon zon ilerleyen işlerde: her bölüm kapanmadan kendi testini yapar; son kabulde tesisat bütün olarak yeniden basınçlandırılır.
- Tadilat ve genişletmeden sonra: değiştirilen ya da eklenen bölüm yeniden test edilir; mevcut hatla birleşim noktaları özellikle gözlenir.
Test Tutanağında Neler Olmalı?
- Tarih, proje ve test edilen bölüm ya da zon,
- Test basıncı ve bu değerin hangi standarda göre seçildiği,
- Başlangıç ve bitiş saatleri ile basınçları,
- Kullanılan manometrenin seri numarası ve kalibrasyon tarihi,
- Gözlemler: kaçak bulunduysa yeri ve giderilme şekli,
- Testi yapan, gözlemleyen ve kabul eden tarafların imzaları.
Sık Yapılan Hatalar
- Tavan kapandıktan sonra test. Kaçak bulunduğunda sökülecek şey artık boru değil, tavandır.
- Hava alınmadan basınçlandırma. Sıkışan hava basıncı sabit gösterir, küçük kaçaklar görünmez.
- Uygun olmayan manometre. Skalası test basıncına yakın ya da kalibrasyonu belirsiz bir manometre, 0,1 barlık düşüşü göstermez.
- Kısa tutulan süre. “Yarım saat bekledik, düşmedi” testi değil, gözlemi anlatır.
- Hidrostatik testi akış testiyle karıştırmak. Basınç testi borunun sızdırmazlığını, akış testi suyun başlığa ulaşıp ulaşmadığını ölçer; ikisi ayrı işlerdir. Akış ve drenaj testini sprinkler sistemi test ve drenajı yazımızda anlattık.
ASPEK, kurduğu tesisatların basınç testlerini tutanakla teslim eder; devraldığı tesislerde test kaydı yoksa bunu da eksik listesine yazar. Periyodik kontroller için sprinkler bakımı sayfasına bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Yangın tesisatı kaç barda test edilir?
TS EN 12845’e göre en az 15 bar ya da en yüksek çalışma basıncının 1,5 katı ile, hangisi büyükse. NFPA 13’e göre yapılan projelerde test basıncı 13,8 bar (200 psi) olur; çalışma basıncı 10,3 barı aşıyorsa çalışma basıncına 3,4 bar eklenir.
Sprinkler basınç testi ne kadar sürer?
Her iki standartta da hidrostatik test en az 2 saat sürer. Kuru borulu tesisatta buna ek olarak 24 saatlik bir hava testi yapılır.
Kuru sprinkler sistemi nasıl test edilir?
TS EN 12845’e göre kuru boru önce en az 2,5 bar hava basıncıyla 24 saat denenir; bu sürede 0,15 bardan fazla basınç kaybı olursa kaçak bulunup giderilir. Hidrostatik test bunun ardından, hava koşulları boruyu suyla doldurmaya uygun olduğunda yapılır.
Hidrostatik test ile akış testi arasındaki fark nedir?
Hidrostatik test borunun ve bağlantıların sızdırmazlığını yüksek basınçla dener; akış testi ise suyun sisteme ve uç noktalara ulaşıp ulaşmadığını, alarmların çalışıp çalışmadığını gösterir. Biri diğerinin yerine geçmez.
Test basıncı yangın pompasıyla verilebilir mi?
Verilmemelidir. Yangın pompasının kapalı vana basıncı çoğu zaman test basıncına ulaşmaz ve pompa kapalı vanaya karşı uzun süre çalışırsa ısınır. Test basıncı ayrı bir test pompasıyla, kalibre bir manometre izlenerek verilir.
Test sırasında basınç düşerse ne yapılır?
Önce sıcaklık değişimi ve manometre hatası gibi dış etkenler elenir, ardından hat dolaşılarak kaçak aranır. Kaçak giderildikten sonra test baştan, tam süreyle yeniden yapılır ve tutanağa işlenir.