Kısa cevap: tek bir “söndürme sistemi zorunluluğu” yoktur; Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) her sistemi ayrı maddede, ayrı eşikle ister. Yangın tüpünün sayısı yapı inşaat alanına ve tehlike sınıfına göre hesaplanır; bina türüne göre ayrı bir adet kuralı yoktur (Madde 99). Yangın dolabı yüksek binalarda, toplam kapalı kullanım alanı 1000 m²'yi aşan imalathane, atölye, depo, konaklama, sağlık, toplanma ve eğitim binalarında, alanları toplamı 600 m²'yi aşan kapalı otoparklarda ve ısıl kapasitesi 350 kW'ı aşan kazan dairelerinde mecburidir (Madde 94). Sprinkler yükseklik, otopark, konaklama, mağaza ve yanıcı madde eşiklerine bağlıdır (Madde 96); dış hidrant ise yalnız belirli yerleşim ve tesis koşullarında istenir (Madde 95/7). Yönetmelikten önce ruhsat almış mevcut binalarda dolap, sprinkler ve itfaiye su verme bağlantısı için ayrı, genellikle daha yüksek eşikler vardır (Madde 164–166).
Hangi Sistem, Hangi Madde?
“Yangın söndürme sistemi” dendiğinde dolap, hidrant, sprinkler, gazlı sistem ya da tüp kastedilebilir. Yönetmelik bunları ayrı maddelerde ister: itfaiye su alma ağzı ve yangın dolabı Madde 94'te, dış hidrant 95'te, sprinkler 96'da, itfaiye su verme bağlantısı 97'de, gazlı, köpüklü ve kuru tozlu sabit sistemler 98'de, taşınabilir söndürme cihazları 99'da. Eşiklerin çoğunda geçen yüksek bina, bina yüksekliği 21,50 m'yi, yapı yüksekliği 30,50 m'yi aşan binadır (Madde 4); yapı yüksekliğine bodrum ve asma katlar da girer (farkı sprinkler nerelerde zorunlu sayfasında örnekledik).
Yangın Dolabı Zorunlu mu? (Madde 94)
Madde 94/b-1'e göre yangın dolabı şu yerlerde mecburidir:
- yüksek binaların tamamında (konutlar dâhil),
- toplam kapalı kullanım alanı 1000 m²'den büyük imalathane, atölye, depo, konaklama, sağlık, toplanma amaçlı ve eğitim binalarında,
- alanlarının toplamı 600 m²'den büyük olan kapalı otoparklarda,
- ısıl kapasitesi 350 kW'ın üzerindeki kazan dairelerinde.
Ayrıca bir boyutu 60 m'yi geçen katlarda yangın dolabı ve itfaiye su alma ağzı yapılır (94/a-1); alanlarının toplamı 600 m²'den büyük kapalı otoparkta otomatik yağmurlama, yangın dolabı ve itfaiye su alma ağızları birlikte mecburidir (60/1). Büro ve mağaza gibi listede adı geçmeyen binalarda dolap gereği bu koşullardan ya da binanın yüksek bina olmasından doğabilir. Kullanım alanı yüksek tehlike sınıfı değilse ve yapıda yalnız yangın dolapları varsa, dolaplar kullanım suyu sistemine bağlanabilir (92/6). Dolap tipi ve yerleşimi yangın dolabı ve hidrant rehberinde.
Hidrant Zorunlu mu? (Madde 95)
Dış hidrant her bina için istenmez; Madde 95/7 iki durumda mecbur tutar:
- içinde her türlü kullanım alanı bulunan ve genel yerleşme alanlarından ayrı planlanan yerleşim alanlarında, yapılacak binaların taban alanları toplamı 5000 m²'den büyükse;
- Madde 7/12 kapsamındaki alanlarda: orman alanları içinde veya bitişiğinde yapılacak rafineriler, fosil yakıt kaynaklı elektrik üretim tesisleri, kurulu gücü 500 MW ve üzeri enerji üretim tesisleri ve toplam kapalı kullanım alanı 2000 m²'den büyük fabrikalar gibi endüstriyel tesisler ile bunların depolama tesisleri ve sahaları.
Belediyeler de itfaiye araçlarının giremediği yerleşim yerlerine yerüstü hidrant ya da pompalı yangın havuzu ve sarnıç yaptırmakla yükümlüdür (95/8).
Sprinkler Zorunlu mu? (Madde 96)
Sprinkler zorunluluğu Madde 96/2'nin altı bendine bağlıdır; bentleri sprinkler nerelerde zorunlu sayfasında açıkladık, özeti aşağıdaki tabloda. Aynı madde sprinklerin yapılmayabileceği yerleri de sayar: yanıcı malzeme içermeyen ve yanıcı malzeme depolanmayan ıslak hacimler, yanıcı malzeme içermeyen ve yangına dirençli elemanlarla ayrılan yangın merdiveni yuvaları, asansör kuyusu ve gazlı, kuru toz, su sprey gibi başka otomatik söndürme sistemiyle korunan mahaller (96/3). Su ile genişleyen veya reaksiyona girerek yangını büyütebilecek maddelerin bulunduğu mahallere ise sprinkler yapılmaz (96/4).
İtfaiye Su Verme Bağlantısı Zorunlu mu? (Madde 97)
İtfaiyenin sulu söndürme sistemine dışarıdan su basabilmesi için bağlantı; yüksek binalarda veya bina oturma alanı 1000 m²'den büyük binalarda veya cephe genişliği 75 m'yi aşan binalarda şarttır. Bağlantı en az 100 mm nominal çaplı olur ve 2 adet 65 mm storz rakor taşır; itfaiye aracının bağlantıya ulaşma mesafesi 18 m'yi geçemez. Montajı: itfaiye bağlantı ağzı.
Gazlı, Köpüklü ve Kuru Tozlu Sistemler (Madde 98)
Madde 98 bu sistemler için alan ya da yükseklik eşiği koymaz: suyun söndürme etkisinin yeterli görülmediği veya su ile reaksiyona girebilecek maddelerin bulunduğu, depolandığı ve üretildiği hacimlerde uygun tipte söndürme sistemi tesis edilir (98/2); gazlı sistem seçilirse tasarımda TS ISO 14520 esas alınır ve tahliye için sesli ve ışıklı uyarı zorunludur (98/3). Başka maddeler bazı mahallerde otomatik söndürmeyi doğrudan ister: konutlar hariç; alışveriş merkezleri ve yüksek binalar içindeki mutfaklarda, yemek fabrikalarında ve bir anda 100'den fazla kişiye hizmet veren mutfaklarda davlumbaza otomatik söndürme sistemi (57/1, bkz. davlumbaz söndürme) ve yağlı transformatör odasında uygun tipte otomatik algılama ve söndürme sistemi (65/2). Gaz seçimi: gazlı söndürme, FM-200.
Yangın Tüpü Zorunlu mu? (Madde 99)
Madde 99'un sayı hükmü bina türüne göre ayrım yapmaz: düşük tehlikede her 500 m², orta ve yüksek tehlikede her 250 m² yapı inşaat alanı için bir adet, uygun tipte 6 kg'lık kuru kimyevi tozlu veya eşdeğeri gazlı cihaz hesaplanır (99/2); otopark, depo, tesisat dairesi ve benzeri yerlerde ayrıca tekerlekli tip cihaz mecburidir (99/3). Kazan dairesinde en az 1 adet 6 kg'lık çok maksatlı kuru kimyevi tozlu cihaz (54/8), kat kaloriferi tesisatı bulunan veya gazyağı kullanan binalarda en az 1 adet 6 kg'lık kuru ABC tozlu cihaz (56/6) ayrıca istenir. Adet ve yerleşim için yangın tüpü kaç kg, kaç tane sayfasındaki aracı kullanın.
Bina Türüne Göre Özet (Yeni Binalar)
| Bina | Yangın dolabı | Sprinkler | Ayrıca |
|---|---|---|---|
| Yüksek bina sayılmayan konut | Gerekmez; 600 m²'yi aşan kapalı otoparkta ve 350 kW'ı aşan kazan dairesinde gerekir | Gerekmez; 600 m²'yi aşan kapalı otoparkta gerekir | Tüp (99/2) |
| Yüksek bina sayılan konut | Zorunlu | Yapı yüksekliği 51,50 m'yi geçerse | Su alma ağzı (94/a-1), su verme bağlantısı (97) |
| Büro binası | Yüksek binaysa ya da bir kat boyutu 60 m'yi geçiyorsa | Yapı yüksekliği 30,50 m'den fazlaysa | 97'deki koşullardan biri varsa su verme bağlantısı |
| Otel, pansiyon, yurt | Toplam kapalı kullanım alanı 1000 m²'den büyükse | Birden fazla katlıda oda sayısı 100'ü veya yatak sayısı 200'ü geçerse; yapı yüksekliği 21,50 m'den fazlaysa | Bir anda 100'den fazla kişiye hizmet veren mutfakta davlumbaz söndürme (57/1) |
| Hastane, huzurevi, okul | Toplam kapalı kullanım alanı 1000 m²'den büyükse | Hastane ve huzurevinde yapı yüksekliği 21,50 m'den fazlaysa (96/2-ç 'bütün yataklı tesisler'; yönetmelik bu binaları yataklı sağlık tesisi olarak anar), okulda 30,50 m'den fazlaysa; diğer bentler ayrıca incelenir | Hastane, huzurevi, anaokulunda sulu veya temiz gazlı tüp (99/1) |
| Fabrika, atölye, depo | Toplam kapalı kullanım alanı 1000 m²'den büyükse | Kolay alevlenici ve parlayıcı madde üretilen veya bulundurulan, toplam alanı 1000 m²'den fazla yapıda; yapı yüksekliği 30,50 m'den fazlaysa | Depoda tekerlekli tüp (99/3); gerekirse sabit sistem (98/2) |
| AVM, katlı mağaza | Yüksek binaysa ya da bir kat boyutu 60 m'yi geçiyorsa | Toplam alanı 2000 m²'nin üzerindeyse | Kat alanı 1000 m²'den fazlaysa su alma ağzı (94/a-1) |
| Kapalı otopark | Alanlarının toplamı 600 m²'den büyükse | Aynı eşikte; 10'dan fazla aracın asansörle alındığı otoparkta da | Su alma ağızları (60/1), tekerlekli tüp (99/3); 2000 m²'yi aşarsa duman tahliyesi (60/2) |
Mevcut Binalarda Eşikler Farklı
Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği 19/12/2007'den önce ruhsat alınmış ya da projesi onaylanmış yapılar mevcut yapı sayılır (Madde 4, 138/4) ve söndürme tarafında ayrı eşiklere tabidir:
- Yangın dolabı (164/2): yüksek binalar; toplam kapalı kullanım alanı 2000 m²'den büyük imalathane, atölye, depo, konaklama, sağlık ve toplanma amaçlı binalar ile eğitim binaları; alanlarının toplamı 1000 m²'den büyük kapalı otoparklar; ısıl kapasitesi 500 kW'ın üzerindeki kazan daireleri.
- Sprinkler (165): bina yüksekliği 30,50 m'den fazla olan konut ve büro haricindeki binalar; yapı yüksekliği 51,50 m'yi geçen büro binaları; toplam alanı 1000 m²'den fazla kapalı otoparklar ile 10'dan fazla aracın asansörle alındığı kapalı otoparklar; ikiden fazla katlı binada yatak sayısı 200'ü geçen otel, pansiyon ve misafirhaneler; birden fazla katlı ve toplam yapı inşaat alanı 3000 m²'nin üzerindeki mağaza, alışveriş ve eğlence yerleri ile kongre ve toplantı salonları; birden fazla katlı binalarda kolay alevlenen madde bulunduran ve toplam kapalı alanı bodrum katlarda 2000 m² ve diğer katlarda 4000 m²'den fazla olan depolar.
- İtfaiye su verme bağlantısı (166): konut ve büro haricindeki yüksek binalar ile yangın dolabı mecburiyeti bulunan ve bina kat alanı 2000 m²'den büyük olan binalar.
Yönetmelikten sonra kullanım amacı değiştirilerek sağlık ve bakım amaçlı bina, anaokulu, kreş, ilköğretim okulu, eğlence yeri, konaklama tesisi ya da tehlikeli madde bulundurulan bina gibi Madde 138/1'de sayılan kullanımlara çevrilen yapılarda yeni bina hükümleri uygulanır (139/1). 2002 tarihli önceki yönetmeliğe uygun tedbirleri alınmış yapılarda ise ilave tedbir alınmaması asıldır (138/2). Bu sistemler gerektiğinde su girişi ana hattı ve ana kolonlar bina sahibi veya kat malikleri tarafından yaptırılır (142); açıklık bulunmayan konularda yapı ruhsatı vermeye yetkili idarenin görüşü esas alınır (144).
Zorunluluk Kurulumla Bitmez
Söndürme sistemlerinin tasarımı ve uygulaması yetkili merci tarafından kontrol edilip onaylanır, sistemdeki bütün ekipmanın sertifikalı olması şarttır (90/3, 90/5). Kurulan sistemin ilgili standartta belirtilen periyodik kontrolü, testi ve bakımı bina sahibi, yöneticisi ya da sorumluluğun yazılı olarak devredildiği bina yetkilisinin sorumluluğundadır (Madde 100; ayrıntı: BYKHY'de bakım yükümlülüğü). ASPEK, Ankara merkezli olarak Türkiye genelinde binanızın hangi eşiklere takıldığını keşifte ölçer, gerekenleri sistem sistem yazılı çıkarır ve kurulumunu üstlenir. İtfaiye denetiminden eksik yazısı aldıysanız itfaiye raporu eksik tamamlama, alarm tarafının eşikleri için yangın alarm sistemi zorunlu mu sayfasına bakın.
Sık Sorulan Sorular
Yangın söndürme sistemi hangi binalarda zorunlu?
Tek bir cevap yoktur, çünkü BYKHY her sistemi ayrı eşikle ister. Yangın tüpünün sayısı yapı inşaat alanına ve tehlike sınıfına göre hesaplanır (Madde 99); yangın dolabı yüksek binalarda ve alan eşiğini aşan belirli binalarda (94), sprinkler yükseklik, otopark, konaklama, mağaza ve yanıcı madde eşiklerinde (96), dış hidrant ise yalnız belirli yerleşim ve tesis koşullarında (95/7) zorunludur.
Apartmanda yangın dolabı zorunlu mu?
Yüksek bina sayılmayan bir apartmanın konut katları için Madde 94 kural olarak yangın dolabı istemez. Bina yüksekliği 21,50 m'yi, yapı yüksekliği 30,50 m'yi aşan, yani yüksek bina sayılan apartmanda dolap zorunludur; alanları toplamı 600 m²'yi aşan kapalı otoparkta ve 350 kW'ın üzerindeki kazan dairesinde de dolap gerekir. 19/12/2007'den önce ruhsat almış apartmanlarda eşikler Madde 164'e göredir.
Hidrant her binada zorunlu mu?
Hayır. Dış hidrant; genel yerleşme alanlarından ayrı planlanan yerleşim alanlarında binaların taban alanları toplamı 5000 m²'yi aşınca ve Madde 7/12'de sayılan, orman alanı içinde veya bitişiğindeki rafineri, fosil yakıtlı ya da kurulu gücü 500 MW ve üzeri enerji üretim tesisi ve toplam kapalı alanı 2000 m²'yi aşan fabrika gibi tesislerde zorunludur (Madde 95/7). Belediyeler de itfaiye araçlarının giremediği yerleşim yerlerine hidrant ya da yangın havuzu yaptırmakla yükümlüdür.
Sprinkler hangi binalarda zorunlu?
Madde 96/2'ye göre yapı yüksekliği 30,50 m'den fazla olan konut dışındaki binalarda, yapı yüksekliği 51,50 m'yi geçen konutlarda, alanları toplamı 600 m²'den büyük kapalı otoparklarda ve 10'dan fazla aracın asansörle alındığı kapalı otoparklarda, birden fazla katlı binada oda sayısı 100'ü veya yatak sayısı 200'ü geçen otel, yurt, pansiyon ve misafirhanelerde, yapı yüksekliği 21,50 m'yi aşan bütün yataklı tesislerde, toplam alanı 2000 m²'nin üzerindeki katlı mağazalarda, alışveriş, ticaret ve eğlence yerlerinde ve kolay alevlenici ve parlayıcı madde üretilen veya bulundurulan, toplam alanı 1000 m²'yi aşan yapılarda zorunludur. Bent bent açıklama sprinkler nerelerde zorunlu sayfasındadır.
Eski binada yangın dolabı zorunlu mu?
Mevcut binalarda eşik Madde 164/2'dedir: yüksek binalar; toplam kapalı kullanım alanı 2000 m²'den büyük imalathane, atölye, depo, konaklama, sağlık ve toplanma amaçlı binalar ile eğitim binaları; alanları toplamı 1000 m²'den büyük kapalı otoparklar ve 500 kW'ın üzerindeki kazan daireleri. Dolap gerektiğinde su girişi ana hattı ve ana kolonlar bina sahibi veya kat malikleri tarafından yaptırılır (Madde 142).
Kapalı otoparkta hangi söndürme sistemleri zorunlu?
Alanlarının toplamı 600 m²'den büyük kapalı otoparkta sprinkler, yangın dolabı ve itfaiye su alma ağızları birlikte mecburidir (Madde 60/1); ayrıca tekerlekli tip söndürme cihazı bulundurulur (99/3). Toplam alanı 2000 m²'yi aşan kapalı otoparkta mekanik duman tahliye sistemi de şarttır (60/2). Dışarıya açıklıkları döşeme alanının %5'inden fazla olmayan otopark kapalı otopark sayılır.
İşyerinde yangın tüpü zorunlu mu?
Evet. Madde 99/2, yapı inşaat alanına ve tehlike sınıfına göre belirli sayıda 6 kg'lık kuru kimyevi tozlu veya eşdeğeri gazlı söndürme cihazı ister; otopark, depo ve tesisat dairesi gibi yerlerde ayrıca tekerlekli cihaz gerekir (99/3). Kaç adet gerektiğini yangın tüpü kaç kg sayfasındaki araçla hesaplayabilirsiniz.
Gazlı söndürme sistemi zorunlu mu?
Genel bir alan ya da yükseklik eşiği yoktur. Madde 98/2, suyun söndürme etkisinin yeterli görülmediği veya su ile reaksiyona girebilecek maddelerin bulunduğu, depolandığı ve üretildiği hacimlerde uygun tipte söndürme sistemi ister; yağlı transformatör odasında da uygun tipte otomatik algılama ve söndürme şarttır (65/2). Gazlı sistem seçilirse tasarımda TS ISO 14520 esas alınır.