Kısa cevap: yönetmelik iki ayrı şeyi zorunlu tutar ve eşikleri farklıdır. Yangın ihbar butonu ve uyarı sistemi (siren; gerekli yerlerde flaşör) konut dışındaki çok katlı binaların çoğunda ve bütün yüksek binalarda zorunludur (BYKHY Madde 75/2 ve 81). Otomatik algılama (duman ve ısı dedektörleri) ise bina genelinde Ek-7'deki yükseklik ya da alan eşiklerini aşan binalarda zorunludur (Madde 75/3); yağlı transformatör odası gibi bazı mahallerde ayrıca istenir (Madde 65/2). Sıradan bir konut dairesinde yönetmelik duman dedektörü istemez; yapı yüksekliği 51,50 metreyi aşan konut binalarında ise otomatik algılama zorunludur. Ek-7'nin eğitim, sağlık, ticaret, sanayi ve toplanma binalarına ait satırları 2021'de Danıştay kararıyla iptal edildi — bu binalarda hâlâ Ek-7'ye dayanan bilgiler dolaşıyor.
Yönetmelik Neyi Zorunlu Tutuyor?
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY), yangın algılama ve uyarı sistemini "yangın algılama, alarm verme, kontrol ve haberleşme fonksiyonlarını ihtiva eden komple bir sistem" olarak tanımlar ve sistemin ve parçalarının TS EN 54'e uygun olmasını şart koşar (Madde 74/1). Zorunluluğu ise üç ayrı hükümle kurar:
- Elle ihbar (buton): Madde 75/2 — hangi binalarda yangın ihbar butonu bulunacağı.
- Uyarı sistemi: Madde 81 — buton zorunlu olan binada uyarı sistemi de zorunludur; uyarı, istisnalar dışında hem sesli hem ışıklıdır (81/1, 81/3).
- Otomatik algılama (dedektörler): Madde 75/3 ve Ek-7 — yapı yüksekliği ya da toplam kapalı alanı Ek-7'deki değerleri aşan binalar.
Yangın İhbar Butonu Hangi Binalarda Zorunlu?
Madde 75/2'ye göre yangın ihbar butonlarının kullanılması şu binalarda mecburidir:
| Bent | Bina | Konutlar |
|---|---|---|
| a | Kat alanı 400 m²'den fazla olan, 2 ile 4 kat arasındaki bütün binalar | Hariç |
| b | Kat sayısı 4'ten fazla olan bütün binalar | Hariç |
| c | Bütün yüksek binalar | Dâhil |
Aynı fıkra butonların nasıl yerleşeceğini de söyler: butonlar kaçış yolları üzerine konur; katın her noktasından en yakın butona yatay erişim mesafesi 60 metreyi aşamaz; butonlar yerden en az 110, en fazla 130 cm yüksekliğe, görülebilir ve kolay erişilebilir biçimde takılır. Buton zorunlu olan binada, yaşayanları uyaracak uyarı sistemi de zorunludur; uyarı istisnalar dışında hem sesli hem ışıklıdır (Madde 81/1 ve 81/3). Buton modellerini yangın ihbar butonları sayfasında topladık.
Yüksek bina yönetmelikte "bina yüksekliği 21.50 m'den, yapı yüksekliği 30.50 m'den fazla olan binalar" olarak tanımlanır (Madde 4). Burada iki ayrı ölçü vardır. Bina yüksekliği, binanın kot aldığı noktadan saçak seviyesine kadar olan mesafedir (ya da imar planında ve yönetmelikte öngörülen yüksekliktir). Yapı yüksekliği ise bodrum katlar, asma katlar ve çatı arası piyesler dâhil, yapının inşa edilen bütün katlarının toplam yüksekliğidir. Bodrum katları çok olan bir bina bu yüzden bina yüksekliği düşük kalsa da yapı yüksekliği bakımından eşiğe yaklaşabilir; hesabı proje müellifiyle birlikte yapmak gerekir.
Otomatik Algılama (Dedektör) Hangi Binalarda Zorunlu?
Madde 75/3: "Yapı yüksekliği veya toplam kapalı alanı Ek-7'deki değerleri aşan binalara otomatik yangın algılama cihazları tesis edilmesi mecburidir." Koşul veya ile bağlıdır: iki değerden birini aşmak yeter. Ek-7'nin bugün geçerli satırları şunlardır:
| Bina kullanımı | Yapı yüksekliği | Toplam kapalı alan |
|---|---|---|
| Konutlar | > 51,50 m | — |
| Konaklama amaçlı binalar (otel, pansiyon, yurt…) | > 6,50 m | > 1.000 m² |
| Büro binaları | > 30,50 m | > 5.000 m² |
| Depolar | > 6,50 m | > 5.000 m² |
| Yüksek tehlikeli yerler | > 6,50 m | > 1.000 m² |
Ek-7'nin altında iki dipnot daha durur (sebze-meyve ve balık halleri, et borsaları, metal yedek parça bulunan yerler; metal işleme ve montaj yerleri). Bunlar iptal edilen ticaret ve endüstriyel satırlarına aitti; yürürlükteki depo ve yüksek tehlikeli yer satırlarına bir istisna getirmez.
Otomatik algılamanın zorunlu olduğu binalarda dedektörler bütün mahallere TS EN 54-14'e göre yerleştirilir (Madde 75/5); duman dedektörüne uygun olmayan mahallerde ise ısı, alev ya da mahale uyan başka bir tip seçilir (Madde 75/4). Yerleşim kurallarını duman dedektörü kaç metrekareye bir konur sayfasında anlattık.
Ek-7'nin İptal Edilen Satırları
Ek-7'de başlangıçta dört satır daha vardı: kurum binaları (eğitim tesisleri, yataklı ve ayakta sağlık tesisleri), ticaret amaçlı binalar, endüstriyel amaçlı yapılar ve toplanma amaçlı binalar (yeme-içme, eğlence, müze ve sergi alanları, terminaller). Danıştay Onuncu Dairesi 28/12/2021 tarihli kararla (E.2019/261, K.2021/5537) bu satırları iptal etti; karar Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 22/2/2023 tarihli onamasıyla (K.2023/317) kesinleşti. Yönetmeliğin resmî metninde bu satırlar bugün boş durur.
Bunun pratik sonucu şudur: okul, hastane, AVM, fabrika ya da düğün salonu için "Ek-7'ye göre şu alanı aşınca dedektör zorunlu" diye verilen eşikler artık dayanaksızdır. Bu, söz konusu binalarda algılama sisteminin gereksiz olduğu anlamına gelmez; butonla ilgili Madde 75/2 ve uyarı sistemiyle ilgili Madde 81 geçerliliğini korur, idareler ve itfaiye proje onayında algılama isteyebilir, sigorta ve işletme şartları ayrıca devreye girer. Böyle bir binada algılama kapsamını projenin başında onaylayacak idareyle yazılı olarak netleştirmenizi öneririz.
Bina Türüne Göre Özet
| Bina | İhbar butonu + uyarı sistemi | Otomatik algılama |
|---|---|---|
| Müstakil ev, yazlık, sıradan apartman dairesi | Zorunlu değil (konutlar a ve b bentlerinin dışında) | Zorunlu değil |
| Yüksek bina sayılan konut (Madde 4: bina yük. 21,50 m'den, yapı yük. 30,50 m'den fazla) | Zorunlu (75/2-c) | Yapı yüksekliği 51,50 m'yi aşıyorsa zorunlu |
| Otel, pansiyon, yurt | 2–4 katlı ve kat alanı 400 m²'yi aşıyorsa ya da 4'ten fazla katlıysa zorunlu | Yapı yük. > 6,50 m veya toplam alan > 1.000 m² ise zorunlu |
| Büro binası | Aynı kat/alan koşuluyla zorunlu | Yapı yük. > 30,50 m veya toplam alan > 5.000 m² ise zorunlu |
| Depo | Aynı kat/alan koşuluyla zorunlu | Yapı yük. > 6,50 m veya toplam alan > 5.000 m² ise zorunlu |
| Okul, hastane, AVM, fabrika, toplanma binası | Aynı kat/alan koşuluyla zorunlu | Ek-7 satırı iptal; idareyle netleştirilmeli |
Tablodaki "aynı kat/alan koşulu", Madde 75/2'nin (a) ve (b) bentleridir: kat alanı 400 m²'yi aşan 2–4 katlı binalar ile 4'ten fazla katlı binalar; bina yüksek binaysa (c) bendi gereği her durumda zorunludur.
Apartman ve Evde Durum
Sıradan bir apartmanda yönetmelik dairelere duman dedektörü takılmasını istemez; bina yüksek bina sayılıyorsa ihbar butonu (ortak alanlardaki kaçış yollarında) ve binanın her yerinde duyulacak uyarı sistemi zorunlu olur; yapı yüksekliği 51,50 metreyi aşıyorsa dairelerin içi dâhil bütün mahallere otomatik algılama da zorunludur (Madde 75/5). Zorunlu olmayan evlerde de kendi sireni ve pili olan ev tipi duman dedektörü takmak, geceleri başlayan yangınlarda erken uyarının en ucuz yoludur. Sitelerde ve apartmanlarda kurulu sistemlerin periyodik kontrol, test ve bakımı bina sahibinin ve yöneticisinin sorumluluğundadır (Madde 84/1); ayrıntıları site ve apartman yönetimleri sayfasında anlattık.
Sesli Anons Ne Zaman Gerekir?
Bazı binalarda tahliyeyi sözlü mesajla yöneten acil anons sistemi zorunludur (Madde 81/7): yatak sayısı 200'ü aşan otel, motel ve yatakhaneler; yapı inşaat alanı 5.000 m²'yi aşan ya da kullanıcı sayısı 1.000 kişiyi geçen topluma açık binalar, alışveriş merkezleri, süpermarketler, endüstri tesisleri ve benzeri binalar; yapı yüksekliği 51,50 metreyi aşan bütün binalar. Anons hoparlörü olan hacimlerde ayrıca siren konması gerekmez (Madde 81/5); ışıklı uyarı ise istisnalar dışında yine gerekir (Madde 81/3).
Bina türüne göre durum ve mevcut binalar ayrı bir rehberde: Acil anons sistemi zorunlu mu?
Yönetmelikten Fazlası Gerektiğinde
Yönetmelik bir en az şarttır. İşyeri açma ve çalışma ruhsatı sürecinde istenen itfaiye raporu, sigorta şirketinin risk incelemesi ya da binanın kendi yangın risk analizi, zorunlu olmayan bir yerde algılama sistemi kurulmasını gerektirebilir. Hangi binada ne kadar sistem gerektiğini proje aşamasında netleştirmek, sonradan yapılan eklemelerden hem daha ucuz hem daha temizdir. Binanızın durumunu birlikte değerlendirelim; gerekiyorsa yangın algılama sistemi kurulumu için keşif planlayalım.
Sık Sorulan Sorular
Yangın alarm sistemi hangi binalarda zorunludur?
Yangın ihbar butonu ve uyarı sistemi; konutlar hariç kat alanı 400 m²'yi aşan 2–4 katlı binalarda, konutlar hariç 4'ten fazla katlı binalarda ve konutlar dâhil bütün yüksek binalarda zorunludur (BYKHY Madde 75/2 ve 81). Otomatik dedektörler ise Ek-7'deki yükseklik veya alan eşiğini aşan binalarda zorunludur (Madde 75/3).
Apartmanda yangın alarm sistemi zorunlu mu?
Sıradan bir apartmanda zorunlu değildir. Bina, yönetmeliğin tanımına göre yüksek bina sayılıyorsa (bina yüksekliği 21,50 m'den, yapı yüksekliği 30,50 m'den fazla) ihbar butonu ve uyarı sistemi zorunludur: butonlar ortak alanlardaki kaçış yollarına konur, uyarı sesi dairelerin içi dâhil binanın her yerinde duyulmalıdır. Yapı yüksekliği 51,50 metreyi aşan konut binalarında ise otomatik algılama sistemi de, otomatik ve canlı mesaj yayınlayan acil anons sistemi de zorunlu hâle gelir (Madde 75/3, Ek-7 ve 81/7-c).
Evde duman dedektörü zorunlu mu?
Sıradan bir konutta yönetmelik dairelere duman dedektörü takılmasını zorunlu tutmaz; yapı yüksekliği 51,50 metreyi aşan konut binalarında ise dairelerin içi dâhil bütün mahallere algılayıcı konur (Madde 75/5). Buna rağmen gece başlayan yangınlarda erken uyarının en etkili ve en ucuz yolu, kendi sireni ve pili olan EN 14604 belgeli bir ev tipi duman alarmıdır.
Okulda ve hastanede yangın algılama sistemi zorunlu mu?
Ek-7'nin eğitim ve sağlık tesislerine ait satırı Danıştay kararıyla iptal edildi ve karar 2023'te kesinleşti; bu binalar için Ek-7 eşiği artık uygulanmıyor. MEB'in okul ve kurum binalarında ise MEB Yangın Önleme ve Söndürme Yönergesi 59/3, yönergenin Ek-4 tablosundaki yükseklik ya da alan değerini aşan binalara otomatik algılama tesis edilmesini ister. İhbar butonu ve uyarı sistemiyle ilgili Madde 75/2 ve 81 ise geçerli. Algılama kapsamı proje onayında idareyle netleştirilmelidir.
Otelde yangın alarm sistemi zorunlu mu?
Ek-7'ye göre konaklama amaçlı binalarda yapı yüksekliği 6,50 metreyi veya toplam kapalı alanı 1.000 m²'yi aşan binalarda otomatik algılama zorunludur. Madde 75/2'deki kat ve alan koşulları sağlanıyorsa ihbar butonu ve uyarı sistemi de gerekir; yatak sayısı 200'ü aşan otellerde ayrıca acil anons sistemi zorunludur (Madde 81/7).
Yangın alarm butonu kaç cm yüksekliğe takılır?
Yönetmeliğe göre yerden en az 110, en fazla 130 cm yüksekliğe takılır. Butonlar kaçış yolları üzerine konur; katın hiçbir noktası en yakın butona yatayda 60 metreden uzak olamaz (BYKHY Madde 75/2).
Yüksek bina nedir, yangın alarmı açısından neden önemli?
Yönetmelik yüksek binayı “bina yüksekliği 21.50 m'den, yapı yüksekliği 30.50 m'den fazla olan binalar” olarak tanımlar; bina yüksekliği kot alınan noktadan saçağa, yapı yüksekliği bodrumlar dâhil bütün katların toplamına göre ölçülür. Yüksek binalarda ihbar butonu ve uyarı sistemi konutlar dâhil zorunludur; butonlar ortak alanlardaki kaçış yollarına konur, uyarı sesi ise dairelerin içi dâhil binanın her yerinde duyulmalı, yatak odalarında en az 75 dBA olmalıdır (Madde 81/5).