Kısa cevap: ısı dedektörü dumanı değil ortam sıcaklığını algılar. İki ölçüte göre çalışır: sabit sıcaklık tipi ortam belirli bir sıcaklığa ulaşınca, sıcaklık artış (termovelosimetrik) tipi ise sıcaklık kısa sürede hızla yükselince alarm verir; birçok dedektör ikisini birlikte yapar. Duman dedektöründen daha geç tepki verir ama buhar, egzoz ve tozdan etkilenmez; bu yüzden mutfak, kazan dairesi, otopark ve tozlu atölyelerde kullanılır. Hangi sıcaklıkta alarm vereceğini EN 54-5'teki sınıfı belirler.
Isı Dedektörü Nasıl Çalışır?
Bugünkü ısı dedektörlerinin çoğu elektroniktir: gövdenin dışında, havayla temas eden küçük bir termistör sıcaklığı sürekli ölçer, dedektörün elektroniği bu ölçümü iki ölçüte göre değerlendirir.
- Sabit sıcaklık (statik): ölçülen sıcaklık belirli bir değere ulaşınca alarm verir. Yavaş ısınan ortamlarda ve sıcaklığın normalde dalgalandığı yerlerde güvenilirdir.
- Sıcaklık artış hızı (termovelosimetrik): sıcaklık kısa sürede hızla yükselirse, sabit eşiğe ulaşılmasını beklemeden alarm verir. Hızlı gelişen yangına daha erken tepki verir; buna karşılık normalde hızlı ısınan bir ortamda (ör. sık açılıp kapanan fırın) yanlış alarm yapabilir.
EN 54-5’te üretici bu davranışı isteğe bağlı olarak sınıf harfinin arkasına eklenen harfle belirtebilir: S ekli dedektör yalnız sabit sıcaklıkta tepki verir ve hızlı artışa göre davranmaz; R ekli dedektör ise artış hızına da tepki verir. Örneğin "A1R", A1 sınıfında ve artış hızına duyarlı bir dedektör demektir. Eski mekanik dedektörlerde eriyen lehim ya da bimetal eleman kullanılırdı; eriyen tipler alarmdan sonra değiştirilmek zorundaydı.
EN 54-5 Sınıfları: Isı Dedektörü Kaç Derecede Alarm Verir?
| Sınıf | Tipik uygulama sıcaklığı | En yüksek uygulama sıcaklığı | Statik tepki sıcaklığı (en az – en çok) |
|---|---|---|---|
| A1 | 25 | 50 | 54 – 65 |
| A2 | 25 | 50 | 54 – 70 |
| B | 40 | 65 | 69 – 85 |
| C | 55 | 80 | 84 – 100 |
| D | 70 | 95 | 99 – 115 |
| E | 85 | 110 | 114 – 130 |
| F | 100 | 125 | 129 – 145 |
| G | 115 | 140 | 144 – 160 |
Tabloyu şöyle okuyun: sınıf, dedektörün konacağı ortamın normal sıcaklığına (tipik uygulama sıcaklığı) ve kısa süreli de olsa çıkabileceği en yüksek sıcaklığa göre seçilir. Ortamın en yüksek sıcaklığı sınıfın en yüksek uygulama sıcaklığını aşmamalıdır; aşarsa dedektör yangın olmadan alarm verebilir. Örneğin normal bir ofis ve konut için A1 ya da A2 yeterlidir; yaz aylarında 50 °C'yi aşan bir çatı arası ya da sıcak çalışan bir proses mahalli için B, C ya da üstü düşünülür. Ancak TSE CEN/TS 54-14:2018'in yerleşim tablosu (EMO özeti) B–G sınıflarını yalnız nesne koruması için yeterli sayar; sürekli sıcak bir hacmin tamamı korunacaksa sınıf ve algılama yöntemi tasarımcıyla birlikte seçilir. Sınıf yükseldikçe dedektör daha geç tepki verir; bu yüzden gereğinden yüksek sınıf seçilmez.
Isı Dedektörü Nerelerde Kullanılır?
BYKHY Madde 75/4, duman dedektörünün iş görmediği mahaller için ısı dedektörünü (sabit sıcaklık ya da sıcaklık artış tipi) açıkça seçenek olarak sayar. Sahada bu mahaller genellikle şunlardır:
| Mahal | Neden ısı | Tercih edilen tip |
|---|---|---|
| Ofis çay ocağı, küçük mutfak | Tost, su ısıtıcısı buharı | Sıcaklık artış + sabit sıcaklık (ör. A1R) ya da çok sensörlü dedektör |
| Ticari mutfak, fırın ve ocak çevresi | Pişirme dumanı; ocak yanınca sıcaklık hızla yükselir | Sabit sıcaklık (S ekli), ortam sıcaklığına uygun sınıf |
| Kazan dairesi | Ortam normalde ısınır, zaman zaman is oluşur | Sabit sıcaklık, ortam sıcaklığına uygun sınıf |
| Kapalı otopark | Egzoz dumanı optik dedektörü tetikler | Isı dedektörü; ortam durağansa R ekli (sprinklerli otoparkta Madde 75/7 gereği sıcaklık artış algılayıcısı mecburi değildir) |
| Çamaşırhane, ütü odası | Yoğun buhar; makineler çalışınca hızlı ısınma | Sabit sıcaklık (S ekli) |
| Tozlu atölye, marangozhane | Toz optik odayı kirletir | Isı dedektörü; sıcaklık durağansa R, dalgalıysa S ekli |
| Jeneratör odası | Egzoz ve yüksek ortam sıcaklığı | Sabit sıcaklık, uygun sınıf |
| Yalıtımsız ya da havalandırmasız çatı arası | Yaz sıcaklığı, toz | Sabit sıcaklık; sınıf ortam ölçümüne göre, tasarımcıyla |
Duman Dedektörü mü, Isı Dedektörü mü?
| Ölçüt | Duman dedektörü | Isı dedektörü |
|---|---|---|
| Algıladığı | Dumandaki parçacıklar | Sıcaklık ya da sıcaklığın artış hızı |
| Tepki | Erken — alev büyümeden | Daha geç — yangın ısı üretecek kadar büyüyünce |
| Yanlış alarm kaynakları | Buhar, egzoz, toz, sprey, sigara | Ortamın normalde hızla ısınması; yanlış sınıf |
| Uygun mahal | Yatak odası, koridor, ofis, otel | Mutfak, kazan dairesi, otopark, tozlu alan |
| Standart | EN 54-7 | EN 54-5 |
| Yerleşim (tavanın her noktasına en büyük uzaklık) | 6,2 m | 4,5 m |
| Tavan yüksekliği sınırı | 12 m (koşullu 16 m) | A1: 7,5 m; diğer sınıflar: 6 m |
İkisinin arasında bir seçenek de var: çok sensörlü (kombine) dedektör dumanı ve sıcaklığı birlikte değerlendirir; otel odası ya da ofis mutfağı gibi yerlerde yanlış alarmı azaltırken erken uyarıdan da vazgeçmez. Seçenekleri duman dedektörü çeşitleri sayfasında karşılaştırdık.
Isı Dedektörü Nereye ve Kaç Metrekareye Bir Konur?
TSE CEN/TS 54-14:2018'e göre tavanın her noktası en yakın ısı dedektörüne en çok 4,5 m yatay uzaklıkta olmalıdır; kare yerleşimde bu, dedektörler arasında yaklaşık 6,4 m ve dedektör başına yaklaşık 41 m² eder. Duyarlı eleman tavanın 25–150 mm altında kalmalıdır; ısı tavanın hemen altında birikir, dedektör aşağıya indikçe geç görür. A1 sınıfı dedektör 7,5 m, diğer sınıflar 6 m tavan yüksekliğine kadar kullanılır. Oda ölçünüze göre adedi dedektör hesap aracı ile bulabilirsiniz.
Kablo tavası, konveyör ve tünel gibi uzun hatlarda nokta tipi yerine boyunca her noktada sıcaklığa duyarlı lineer ısı algılama kablosu kullanılır.
Evde Isı Alarmı
Evlerde mutfağa duman alarmı takılmaz; pişirme dumanı onu sürekli öttürür. Mutfak için kendi sireni ve pili olan bağımsız ısı alarmları vardır; birbirine bağlanabilen (kablolu ya da kablosuz) modellerde mutfakta başlayan bir yangında evin öbür ucundaki alarmlar da öter. Ev tipi modelleri ev tipi duman ve ısı alarmları sayfasında bulabilirsiniz; bina sistemleri için adresli ve konvansiyonel modeller ısı dedektörü modelleri sayfasındadır.
Isı dedektörünün doğru mahalde ve doğru sınıfla kullanılması, yanlış alarmları azaltmanın en etkili yoludur; mevcut sisteminizde sık alarm veren mahalleri birlikte inceleyip uygun dedektörü önerelim.
Sık Sorulan Sorular
Isı dedektörü nedir, ne işe yarar?
Ortam sıcaklığını ya da sıcaklığın artış hızını algılayarak yangını haber veren dedektördür. Dumanın normal olduğu ve duman dedektörünün yanlış alarm vereceği mutfak, kazan dairesi, otopark ve tozlu atölye gibi yerlerde kullanılır. Duman dedektöründen daha geç tepki verir ama bu ortamlarda güvenilir çalışır.
Isı dedektörü kaç derecede alarm verir?
Sınıfına bağlıdır. Örneğin A1 sınıfında statik tepki sıcaklığı 54 ile 65 °C arasında, A2'de 54 ile 70 °C arasındadır; B sınıfında 69–85 °C, C sınıfında 84–100 °C'ye çıkar. Sıcaklık artış tipi dedektörler ayrıca sıcaklık hızla yükseldiğinde bu değerlere ulaşmadan alarm verir.
Termovelosimetrik dedektör nedir?
Sıcaklığın artış hızına tepki veren ısı dedektörüdür. Sıcaklık kısa sürede hızla yükselirse, sabit alarm eşiğine ulaşılmasını beklemeden alarm verir. EN 54-5'te üretici bu özelliği belirttiğinde sınıf harfinin arkasına R eki konur; A1R gibi.
Duman dedektörü mü ısı dedektörü mü kullanmalıyım?
Yatak odası, koridor, ofis ve otel gibi erken uyarının önemli olduğu temiz ortamlarda duman dedektörü; mutfak, kazan dairesi, otopark, çamaşırhane ve tozlu atölye gibi dumanın ya da buharın normal olduğu yerlerde ısı dedektörü kullanılır. Arada kalan yerlerde çok sensörlü dedektör iyi bir çözümdür.
Isı dedektörü kaç metrekareye bir konur?
Kural alan değil mesafedir: düz tavanın hiçbir noktası en yakın ısı dedektörüne 4,5 m'den uzak olmamalıdır (TSE CEN/TS 54-14:2018). Pratikte bu, kare düzende yaklaşık 6,4 m ara ve dedektör başına 41 m² civarı eder. Tavan A1 sınıfı için 7,5 m'den, diğer sınıflar için 6 m'den yüksekse nokta tipi ısı dedektörü kullanılmaz.
Isı dedektörü sınıfı nasıl seçilir?
Ortamın normal sıcaklığına ve çıkabileceği en yüksek sıcaklığa bakılır; ortamın en yüksek sıcaklığı sınıfın en yüksek uygulama sıcaklığını aşmamalıdır. Normal odalarda A1 ya da A2 yeterlidir. Gereğinden yüksek sınıf seçmek dedektörün geç tepki vermesine yol açar.