Kısa cevap: bina sistemlerinde duman dedektörü tek başına bağlanmaz; tabanı üzerinden panelin iki telli hattına bağlanır. Konvansiyonel sistemde dedektörler bir bölge hattına paralel dizilir ve hattın sonuna hat sonu elemanı (EOL) konur. Adresli sistemde cihazlar panelden çıkıp panele dönen bir halkaya (loop) bağlanır ve aralara kısa devre izolatörleri girer. Sirenler ayrı ve kutuplu bir hatta ya da adresli sistemde loop üzerinde çalışır. Aşağıdaki şemalar markasız genel mantığı gösterir; klemens adları ve hat sonu değeri için panelin ve tabanın kılavuzu esastır.
Konvansiyonel Dedektör Bağlantı Şeması
Panelin her bölge çıkışında iki klemens vardır (markaya göre L1/L2 ya da +/− diye işaretlenir). Bu iki tel bölgenin ilk dedektör tabanına girer, oradan bir sonrakine devam eder. Tabanın bir teli giriş ve çıkış klemensleri arasında dedektör başlığının içinden geçer; bu yüzden başlık çıkarıldığında çoğu tabanda hattın devamı kopar ve panel “bölge arızası” gösterir. İhbar butonları aynı hatta paralel bağlanır.
Hattın en sonuna, son cihazın klemensine hat sonu elemanı konur. Panel normalde hat sonu elemanının akımını ve dedektörlerin çok küçük bekleme akımlarını görür. Alarmda dedektör (ya da basılan buton) hattın iki teli arasına bir alarm direnci sokar ve akım yükselir; katalogdaki bir konvansiyonel dedektörde bu 470 ohm alarm direnciyle 50 mA olarak verilir. Kablo koparsa hat sonu elemanı devreden düşer ve akım normalin altına iner; kısa devre olursa akım aşırı yükselir. Panel bu üç durumu akımdan ayırır — BYKHY Madde 74/2'nin istediği sürekli denetim budur. Bölge mantığının ve panel tiplerinin ayrıntısı konvansiyonel yangın algılama sayfasında.
| Hata | Sonuç |
|---|---|
| Hat sonu elemanı panelin klemensine konmuş | Hattın kopması fark edilmez; kopuk noktadan sonraki cihazlar sessizce devre dışı kalır |
| Hat “T” ile ikiye ayrılmış, iki ucuna da EOL konmuş | Panel hattı yanlış ölçer; bir koldaki kopukluk görülmez |
| Hat sonu değeri panelin istediği değer değil | Bölge sürekli arıza gösterir ya da alarmı doğru ayırt edemez |
| Farklı markanın dedektörü aynı bölgede | Alarm akımı panelin eşiğine uymayabilir; üreticinin uyumluluk listesi kontrol edilmeli |
| Kablo ekranı bir klemense değiyor | Panel toprak arızası verir; ekran yalnız üreticinin gösterdiği noktada topraklanır |
Adresli Dedektör Bağlantı Şeması
Adresli sistemde dedektörler, butonlar, adresli sirenler ve giriş/çıkış modülleri aynı iki telli hatta bağlanır. Hat panelin loop çıkış klemensinden başlar, bütün cihazları dolaşır ve loop giriş klemensine döner. Her cihaza devreye alma sırasında bir adres verilir (döner anahtar, el programlayıcısı ya da panelden otomatik — markaya göre) ve her adrese bir konum metni yazılır.
- Kısa devre izolatörü (EN 54-17) hattı bölümlere ayırır; bir bölümde kısa devre olursa yalnız o bölüm devreden çıkar. TSE CEN/TS 54-14:2018 izolatörlerin en azından algılama bölgesi sınırlarına konmasını ister. Birçok yeni cihazda izolatör gövdenin ya da tabanın içindedir.
- Kutup adresli cihazların çoğunda önemlidir; ters bağlanan cihaz haberleşmeyebilir ya da izolatörü doğru çalışmaz.
- Kapasite ve uzunluk sınırlıdır: bir loop'a bağlanabilecek adres sayısı, kablo uzunluğu ve loop'tan beslenen siren sayısı protokole ve kablo kesitine göre üreticinin hesabıyla belirlenir.
- Dallanma yapılmaz ya da yalnız üreticinin izin verdiği biçimde yapılır: halkadan “T” ile ayrılan bir kol, halkanın iki uçtan besleme avantajını kaybeder.
İki sistemin farkını ve hangisinin seçileceğini adresli ve konvansiyonel farkı rehberinde, loop mimarisini ve protokolleri adresli yangın algılama sayfasında ayrıntılı anlattık.
Siren (Sesli Uyarı) Hattı Bağlantısı
Konvansiyonel panellerde sirenler ayrı bir çıkıştan beslenir. Çoğu panel bu hattı normalde ters kutupla küçük bir akımla denetler; sirenin içindeki diyot bu akımı geçirmez, akım yalnız hat sonu elemanından döner. Alarmda kutup döner ve sirenler çalışır. Bu yüzden sirenler + ve − yönüne dikkat edilerek bağlanır; ters bağlanan siren denetimde hattı arızalı gösterir, alarmda da çalmaz. Adresli sistemlerde sirenler ve flaşörler çoğu zaman doğrudan loop'tan beslenir; bu durumda ayrı siren hattı gerekmez ama loop'un siren yükünü taşıyabildiği hesapla doğrulanır.
Yangın Alarm Kablosu Nasıl Seçilir?
BYKHY Madde 83 kabloları yangın sırasında çalışması gereken ve gerekmeyen hatlar olarak ikiye ayırır:
| Hat | Yangına dayanıklılık | Madde |
|---|---|---|
| Panelden siren, flaşör, anons amplifikatörü ve hoparlörlere, acil durum kontrol cihazlarına (asansör, damper, basınçlandırma kumandası gibi) giden sinyal ve besleme kabloları | En az 60 dakika | 83/1-a |
| İtfaiyeye haber veren hattın bina içindeki kısmı | En az 60 dakika | 83/1-b |
| Ana panel, tali paneller ve tekrarlayıcı paneller arasındaki haberleşme ve besleme | En az 60 dakika | 83/1-c |
| Panellere enerji sağlayan besleme kabloları | En az 60 dakika | 83/1-ç |
| Algılandıktan sonra uzun süre çalışması gerekmeyen algılayıcı ve buton hatları; enerjisi kesilince tehlike doğurmayan kapı tutucu hatları | Aranmayabilir | 83/3 |
Adresli sistemde sirenler ve flaşörler loop üzerindeyse loop kablosu da uyarı cihazlarına sinyal ve besleme taşıdığı için yangına dayanıklı seçilir. Yangına dayanıklı kablolar ilgili standartlara göre denenmiş ve sertifikalı olmalıdır (83/2); TSE CEN/TS 54-14:2018 standart dayanımı EN 50200'e göre PH30, gelişmiş dayanımı PH120 olarak tanımlar; BYKHY 83/1'deki hatlarda en az 60 dakika istendiği için 30 dakikalık PH30 bu hatlarda yetmez, en az 60 dakikalık (çoğunlukla PH120 sınıfı) kablo seçilir. Kablo tipi ayrıca cihaz üreticisinin spesifikasyonuna uymalı ve kablolar elektriksel gürültüden korunmak için enerji kablolarından ayrı çekilmelidir (83/4). Sağlık binalarında, 100'den fazla kişinin kaldığı konaklama binalarında ve 1.000'den fazla kullanıcılı toplanma binalarında kablolar ve kablo muhafazaları halojensiz olmalıdır (83/5). Türkiye'deki projelerde bu yüzden çoğunlukla halojensiz, ekranlı yangın alarm kabloları kullanılır.
Duman Dedektörü Kaç Volt ile Çalışır?
Bina sistemlerindeki nokta tipi dedektörlerin çoğunun ayrı bir elektrik bağlantısı yoktur; enerjisini panelden, bölge hattı ya da loop üzerinden alır. Yangın alarm panelleri çoğunlukla 24 V DC sistemle çalışır ve şebeke kesildiğinde akülerden beslenir. Katalogdaki örneklerde bir konvansiyonel dedektör 28–30 V DC, ayrı hattan beslenen 4 telli bir UV alev dedektörü 12–28 V DC (nominal 24 V) ile çalışır; bir santral harici cihazlar için 29 V DC verir ve iki adet 12 V akü kullanır. Ev tipi bağımsız alarmlar ise panele bağlanmaz: kendi pilleriyle (katalogdaki modellerde 9 V ya da 3 V) ya da 220 V şebeke ve yedek pille çalışır.
4 Telli ve Röleli Dedektörler
Bazı konvansiyonel dedektörler 4 tellidir: iki tel besleme içindir, alarm bilgisi ayrı bir röle kontağından verilir. Bu dedektörler çoğunlukla hırsız alarm panellerine ya da yangın paneli olmayan küçük sistemlere bağlanır; besleme ve alarm hatlarının karıştırılması, 2 telli ve 4 telli kodların birbirine benzemesi sahada sık görülen hatadır. Yönetmelik (BYKHY 74/1) sistemin ve parçalarının TS EN 54’e uygun olmasını ister; dedektör EN 54 belgeli olsa bile hırsız alarm paneline bağlanarak kurulan sistem bu şartı karşılamaz — panelin TS EN 54-2, beslemenin TS EN 54-4 belgeli olması gerekir. Evde ek güvenlik için ise en basit çözüm, birbirine bağlanabilen ev tipi duman alarmlarıdır.
Bağlantıdan Sonra: Devreye Alma ve Test
Kablolama bittikten sonra hatlar cihaz takılmadan önce kopukluk, kısa devre ve toprağa karşı ölçülür; ardından cihazlar takılır, adresli sistemde adresler ve konum metinleri girilir, her dedektör test gazıyla ya da test aparatıyla, her buton da test anahtarıyla tek tek denenir. Sirenlerin sesi binanın her noktasında ölçülür ve kablo arızası senaryoları (hat kopması, kısa devre) panelde denenir. Bu işlerin kapsamını devreye alma sayfamızda anlattık; dedektörlerin nereye ve kaç tane konacağı için dedektör yerleşim rehberine, uyumlu tabanlar ve dedektörler için duman dedektörü modellerine bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Duman dedektörü nasıl bağlanır?
Bina sistemlerinde dedektör, tabanı üzerinden panelin iki telli hattına bağlanır. Konvansiyonel sistemde tabanlar bölge hattına paralel dizilir ve son cihaza hat sonu elemanı konur; adresli sistemde tabanlar panelden çıkıp panele dönen loop'a bağlanır. Kablolar tabanın klemenslerine girer, dedektör başlığı sonradan takılır.
Hat sonu direnci (EOL) nedir, nereye takılır?
Panelin hattı denetleyebilmesi için bölgenin en sonuna konan elemandır; çoğu panelde bir dirençtir. Panel normalde bu elemanın çektiği küçük akımı görür; kablo koparsa akım kesilir ve arıza verir. Son cihazın klemensine takılır, panelin klemensine takılmaz. Değeri panele göre değişir ve panelin kurulum kılavuzunda yazar.
Duman dedektörü kaç volt ile çalışır?
Bina sistemlerinde dedektör enerjisini panelden, bölge hattı ya da loop üzerinden alır; paneller çoğunlukla 24 V DC sistemle çalışır ve şebeke kesildiğinde akülerden beslenir. Dedektörün çalışma aralığı markaya göre değişir. Ev tipi bağımsız alarmlar ise kendi pilleriyle ya da 220 V şebeke ve yedek pille çalışır.
Yangın alarm sisteminde hangi kablo kullanılır?
Kablo tipi cihaz üreticisinin spesifikasyonuna uymalı ve enerji kablolarından ayrı çekilmelidir. BYKHY Madde 83'e göre siren ve flaşör hatları, acil durum kontrol hatları, itfaiyeye haber veren hattın bina içindeki kısmı, paneller arası hatlar ve panel beslemeleri yangına en az 60 dakika dayanıklı olmalıdır; algılayıcı ve buton hatlarında bu aranmayabilir. Sağlık, büyük konaklama ve toplanma binalarında kablolar halojensiz olmalıdır.
Dedektör tabandan çıkarılınca neden arıza verir?
Çoğu konvansiyonel tabanda hattın bir teli dedektör başlığının içinden geçer. Başlık çıkarılınca hat o noktada açılır, sonraki cihazlar ve hat sonu elemanı panelden kopar ve panel bölge arızası gösterir. Bu bir hata değil, sökülen dedektörün fark edilmesini sağlayan bir özelliktir. Adresli sistemde panel sökülen cihazı adresiyle gösterir.
Siren hattında kutup neden önemli?
Çoğu konvansiyonel panel siren hattını normalde ters kutupla küçük bir akımla denetler; sirenin içindeki diyot bu akımı geçirmez. Alarmda kutup döner ve sirenler çalışır. Ters bağlanan siren denetimde hattı arızalı gösterir ve alarmda çalmaz; bu yüzden sirenler + ve − yönüne dikkat edilerek bağlanır.