Hangi riske hangi vana, hangi tetikle?
Bir trafo merkezi ya da yanıcı sıvı dolum sahası için su spreyi projesi hazırlanırken vana çoğu zaman en son seçilen parçadır; oysa tetikleme zinciri vanayla birlikte belirlenir. Deluge vanası açık nozullu bir boru ağını besler ve açıldığında bütün nozullardan birlikte su verir. Ön tepkili vana ise kapalı başlıklı, boruları kuru bekleyen bir tesisatın önünde durur; suyu tek kilitli tipte algılama sinyaline, çift kilitli tipte buna ek olarak borudaki basınç düşüşüne bağlar; kilitsiz tipte ikisinden biri yeter. Katalogdaki akış kontrol vanaları da aynı aileden sayılır: hızlı açılırlar, trimlerine göre basınç ya da debi ayarlayabilir, uzaktan açılıp kapatılabilirler. Seçimde dört soru var: korunacak risk ne (bütün yüzey mi ıslanacak, yoksa kazara su mu istenmiyor), tetik elektrikli mi, hidrolik mi, pnömatik mi, vananın çapı ve kurulum konumu ne, proje hangi kurala göre tasarlanıyor (NFPA 15, NFPA 13 ya da sigorta şartnamesi).
Seçim rehberi ve sık sorulanlar
Vana ailesi ve kullanım yeri
| Vana | Ne yapar | Tipik kullanım | Siparişte |
|---|---|---|---|
| Deluge (baskın) vanası | Algılama sistemiyle ya da elle açılır, açık nozullu ağın tamamına su verir; çoğu model açıldıktan sonra mandallanır | Trafo, yanıcı sıvı tankı, konveyör bant, dolum sahası | Tetik yöntemi; trim yönü (dikey ya da yatay); düz geçişli ya da açılı gövde; çap |
| Ön tepkili vana seti | Kapalı başlıklı, kuru bekleyen tesisata suyu algılama sinyaliyle (tek kilitli), sinyal ve basınç düşüşüyle birlikte (çift kilitli) ya da ikisinden biriyle (kilitsiz) verir | Veri merkezi, arşiv, müze, dondurucu depo | Kilit tipi (kilitsiz, tek, çift); hava kaynağı; uyumlu tetik paneli |
| Akış kontrol vanası | Hızlı açılan diyaframlı vana; trimine göre açma-kapama, basınç ya da debi kontrolü; gövdesi açılmadan (kapağı sökülmeden) yeniden kurulabilir | Deluge ve sprinkler sistemleri, basıncı sınırlanması gereken nozullu hatlar, depo dolumu | Pilot regülatör trimi; yeniden kurma yöntemi (elle ya da elektrikle) |
Tetik yöntemine göre teklif kalemleri
Tetiklerin nasıl çalıştığını deluge vana rehberinde anlattık; burada teklif dosyasında hangi parçaların görülmesi gerektiği var.
| Tetik | Vanayla gelen | Sahada ayrıca |
|---|---|---|
| Elektrikli | Elektrikli tetik trimi ve solenoid vana | Tetik paneli, dedektörler, elle tetik butonu; solenoidin çalışma basıncı sınıfı ve gerilimi |
| Hidrolik (ıslak pilot) | Hidrolik tetik trimi | Su dolu pilot hat, sabit sıcaklıkta açılan pilot başlıklar ya da termostatik tetikler; pilot hattın donmayacağı güzergâh |
| Pnömatik (kuru pilot) | Pnömatik tetik trimi ve aktüatör | Basınçlı hava dolu pilot hat, pilot başlıklar, hava kaynağı ve hava basıncı izleme |
| Çift kilitli (ön tepkili) | Elektrik ve pnömatik ya da iki pnömatik koşullu tetik trimi | Algılama sistemi ve borulardaki havayı koruyan kaynak; iki koşulun birlikte arandığı tetik mantığı |
| Elle | Acil açma düzeneği | Yangından etkilenmeyecek, itfaiyenin ulaşabileceği konum |
Teklif ve kabul için kontrol listesi
- Projenin hangi kurala göre tasarlanacağını yazılı olarak belirleyin; TS EN 12845 baskın sistemleri kapsamaz.
- Bütün nozulların aynı anda çekeceği toplam debiyi hesaplatın; depo ve pompa bu değere göre boyutlandırılır.
- Solenoid vananın çalışma basıncı sınıfını sistem basıncıyla karşılaştırın; katalogda 250 ve 300 psi çalışma basıncına göre ayrılmış solenoid vanalar var.
- Vananın ve triminin donmayacak bir odada olduğunu doğrulayın; katalogdaki bir akış kontrol vanasının föyü, vananın donma ve fiziksel hasar riski olmayan bir yere kurulmasını şart koşar.
- Trimdeki süzgecin ve nozul çıkışlarının bakımda erişilebilir olduğunu çizimde gösterin; açık nozullar zamanla tıkanabilir.
- Devreye almada tetik zincirini dedektörden vanaya kadar uçtan uca deneyin, vananın yeniden kurulma adımlarını bakım talimatına yazdırın.
Katalogdaki deluge ve akış kontrol vanalarının çoğu elektrikli, hidrolik ya da pnömatik tetikle kullanılabilir; vananın hangi yolla açılacağını gövde değil, üreticinin o tetik için tanımladığı tetik trimi belirler. Katalogda elektrikli ve pnömatik tetik trimlerinin ayrı kalem olmasının nedeni budur; vana adlarındaki “dikey konvansiyonel trim”, “yatay trim”, “paslanmaz çelik trim” ayrımı ise vananın kurulum konumunu ve trim malzemesini gösterir. Sipariş yalnız “DN100 deluge vana” diye verilirse gövde gelir; tetik trimi, solenoid ya da pilot hat ve elle açma düzeneği eksik kalır. Teklifte gövde, trim, tetik elemanları ve ön tepkili sistemde hava kaynağı ayrı satırlarda görülmelidir.
Sık sorulanlar
Deluge vanası ile akış kontrol vanası arasındaki fark nedir?
Deluge vanası açıldığında suyu olduğu gibi geçirir; çoğu model açıldıktan sonra mandallanır ve elle yeniden kurulur. Katalogdaki akış kontrol vanası ise hızlı açılan, diyaframlı bir vanadır: elle ya da otomatik açılıp kapanabilir, trimine göre çıkış basıncını ya da debisini de ayarlayabilir; vana gövdesi açılmadan yeniden kurulabilir. Nozulların belirli bir basınç aralığında çalışması gereken ya da suyun uzaktan kesilip yeniden verilmesi istenen yerlerde akış kontrol vanası seçilir. İkisi de elektrikli, hidrolik ya da pnömatik tetikle çalışabilir.
Ön tepkili sistem için vana seti nasıl seçilir?
Önce kilit tipi seçilir ve üç seçenek vardır: tek kilitlide suyu yalnız algılama sinyali açar; çift kilitlide algılama sinyaliyle birlikte borudaki hava basıncının da düşmesi gerekir; kilitsizde bu iki koşuldan biri yeter. Katalogdaki ön tepkili setler bu tiplere göre ayrılır: elektrikli, pnömatik, elektrik ve pnömatik ya da iki pnömatik koşullu tetikli. TS EN 12845 yalnız algılamayla açılan Tip A ile algılama ya da basınç düşüşüyle açılan Tip B’yi tanımlar; çift kilitli sistem gerekiyorsa NFPA 13 ya da sigorta şartnamesi esas alınır. Tip A tesisatta hızlı tepkili başlık kullanılmaz ve borulardaki hava sürekli izlenir.
Deluge vanasında hangi belge aranır?
Avrupa’da deluge alarm vanaları için EN 12259-9 yayımlanmıştır, ancak uyumlaştırılmış standartlar listesinde olmadığından CE işaretine dayanak değildir; uygunluk VdS, LPCB gibi bağımsız kuruluşların belgesiyle gösterilir. NFPA’ya göre tasarlanan projede vana UL 260 listesi ya da FM onayı (sınıf 1020) taşır; FM’in deluge ve ön tepkili sistemler için ayrı sistem onayları da vardır. Belgenin kapsadığı model, çap ve trim teklifle karşılaştırılır. Tetiği veren algılama tarafında dedektörlerin EN 54 serisine göre belgeleri ayrıca kontrol edilir.
Deluge sistemi için keşifte hangi bilgiler istenir?
Korunacak ekipmanın ya da alanın yerleşim planı ve ölçüleri; ıslatılacak yüzeyler (trafo gövdesi, tank yüzeyi, toplama çukuru gibi); açık alanda rüzgâr ve engeller; su kaynağı ile pompanın debi ve basıncı; tetik tercihi ve algılama düzeni; vananın kurulacağı odanın donma riski; test ve gerçek çalışma sonrası suyun nereye tahliye edileceği. Bu bilgilerle nozul sayısı ve toplam debi hesaplanır, vana çapı ve trim bundan sonra seçilir. Katalogdaki Viking ve Victaulic deluge vanalarını projenin kuralına göre değerlendirip keşiften sonra teklif hazırlıyoruz.
Deluge ve ön tepkili vana fiyatını ne belirler?
Vananın çapı ve türü (deluge, ön tepkili set, akış kontrol vanası), tetik yöntemi ve buna bağlı trim, gövde kaplaması ya da paslanmaz çelik trim, solenoidin basınç sınıfı ve trimin hazır birleştirilmiş paket olarak gelip gelmediği fiyatı belirler. Sistemin toplam maliyetinde vana kadar tetik paneli, algılama, pilot hat, ön tepkili sistemde hava kaynağı ve açık nozullar da yer alır. Teklifleri karşılaştırırken bu kalemlerden hangisinin vana satırına dahil olduğuna bakın.