Hangi tavana, hangi sisteme hangi sprinkler başlığı?
Bir otel yenilemesinin keşif listesinde sprinkler çoğu zaman tek satırdır: “sarkık sprinkler, 68 °C, 420 adet”. Bu satırla istenen teklifler birbirini tutmaz; çünkü aynı tarife uyan başlıklar K faktörü, tepki sınıfı, diş ölçüsü, yüzey kaplaması ve onay belgesi bakımından ayrılır. Doğru sipariş dört soruyla başlar. Başlık hangi tavana takılacak: asma tavanda sarkık, gömme ya da gizli; tavanı açık hacimde dik (upright); tavanına boru getirilemeyen odada duvar tipi. Hangi sisteme bağlanacak: TS EN 12845’e göre kuru ve ön tepkili tesisatta yalnız dik ya da kuru sarkık başlık kullanılır. Hidrolik hesap hangi K faktörünü ve tepki sınıfını esas aldı? Proje hangi belgeyi istiyor: BYKHY Madde 96/1 yağmurlama sistemi elemanlarının TS EN 12259’a uygun olmasını şart koştuğu için başlıkta EN 12259-1’e göre CE aranır; sigortacı isterse VdS ya da LPCB, NFPA’ya göre tasarlanan bölümde UL listesi ya da FM onayı da istenir. Katalogdaki Viking, Victaulic ve Reliable başlıkları arasından seçimi bu dört soruyla yapıyoruz.
Seçim rehberi ve sık sorulanlar
Sipariş satırında bulunması gereken bilgiler
Bir bilgi eksik kaldığında gelen teklifler aynı ürünü anlatmaz; eksik çoğu zaman şantiyede kutu açılınca fark edilir. Mevcut bir tesise yedek alınırken de yeni başlık bu satırların hepsinde sökülen başlıkla eşleşmelidir.
| Bilgi | Seçenekler | Neden önemli |
|---|---|---|
| Montaj tipi | Sarkık (pendent), dik (upright), yatay ya da dikey duvar tipi (sidewall), gömme, gizli, kuru tip | Deflektör takılma yönüne göre biçimlenir; bir tipin yerine ötekini takmak su desenini bozar |
| K faktörü | Avrupa föyünde K57, K80, K115, K160; ABD föyünde K5,6, K8,0, K11,2 (K5,6 = K80, K8,0 = K115, K11,2 = K160) | Hidrolik hesaptaki değerle aynı olmalı; birimler karışırsa başlığın verdiği su hesaptakinden belirgin biçimde sapar |
| Açma sıcaklığı | 57 °C (turuncu ampul) ile 260 °C (siyah ampul) arası; en yaygını 68 °C (kırmızı) | Mahalin normalde ulaştığı en yüksek sıcaklığa göre seçilir; cam ampullü başlıkta renkten okunur, değer çoğu modelde deflektöre ya da gövdeye de damgalanır |
| Tepki sınıfı | Hızlı tepkili (QR) ya da standart tepkili (SR); arada özel tepkili (special response) sınıf da tanımlıdır | Kuru ve yalnız algılamayla açılan (Tip A) ön tepkili tesisatta hızlı tepkili başlık kullanılmaz (TS EN 12845) |
| Diş ölçüsü | 1/2", 3/4" ya da 1"; NPT ya da BSP | Aynı K değerinde bile modele göre değişir: katalogdaki bir K80 kuru sarkık başlık 1" (25 mm) dişlidir; bağlantı parçasının dişiyle aynı olmalı |
| Yüzey ve malzeme | Pirinç, krom, beyaz polyester; korozif ortam için ENT kaplama ya da paslanmaz çelik | Kaplamanın korozyona dayanıklı olarak listelenip listelenmediği föyde yazar; üretici, kaplamanın korozyonu tamamen önlemediğini ve ortamla uyumunun önceden doğrulanmasını belirtir |
| Rozet ya da kapak | Düz ya da gömme rozet; gizli başlıkta kapak plakası (renk ve sıcaklık kodu) | Gömme rozet ve kapak plakası, başlıkla birlikte denenip listelenen modelden seçilir; başka seri ya da marka takılmaz |
| Belge | CE (EN 12259-1; BYKHY Madde 96/1 TS EN 12259 uygunluğunu şart koşar), VdS, LPCB; NFPA projesinde ayrıca UL listesi ya da FM onayı | Model ve sıcaklık belgenin kapsamında olmalı; katalogda aynı ailenin VdS, LPCB ya da CE onaylı ayrı kodları var |
Uygulamaya göre başlık ailesi
Depo, konut, çatı arası ve genişletilmiş kapsamlı başlıklar gibi özel uygulama başlıklarında yerleşim, basınç ve kullanım sınırları başlığın kendi föyünde ya da seçilen tasarım kuralında tanımlanır.
| Uygulama | Başlık ailesi | Siparişte ayrıca |
|---|---|---|
| Asma tavanlı ofis, otel, hastane, mağaza | Sarkık; görünüm önemliyse gömme ya da gizli | Gizli başlıkta kapak plakasının rengi ve sıcaklık kodu; TS EN 12845 gömme ve gizli başlığa orta tehlike-4 ile yüksek tehlike sınıflarında izin vermez |
| Tavanı açık otopark, depo, tesisat hacmi | Dik (upright) | Darbe riski olan yerde başlığın modeline uygun koruma sepeti |
| Otel odası, koridor, tavanına boru getirilemeyen oda | Yatay duvar tipi; büyük odada genişletilmiş kapsamlı (EC) başlık | Başlığın koruyabileceği oda ölçüsü ve gereken basınç föydeki onaylı tablodan |
| Isıtılmayan bölüm: soğuk oda, saçak altı, rampa girişi | Kuru sarkık, kuru duvar tipi ya da kuru dik | Boy sahada ölçülüp siparişe yazılır (sarkık ve duvar tipinde “A”, dik tipte “B” ölçüsü); rijit gövdeli kuru başlık yalnız T bağlantı parçasına takılır. Kuru tesisattan beslenen bölümde TS EN 12845’e göre yalnız dik ya da kuru sarkık başlık kullanılır |
| Yüksek raflı depo | ESFR, iri damlalı (CMSA) ya da raf içi başlık | Tasarım kuralı proje başında seçilir (EN 12845-2, NFPA 13 ya da sigortacının kuralı); raf içi başlık su kalkanıyla |
| Konut | Konut tipi (residential) başlık | Belge EN 12259-14, UL listesi ya da FM onayı; konut tipi başlık, onay makamı kabul etmedikçe standart başlığın yerine kullanılmaz |
| Korozif ortam, temiz oda, MR odası | Paslanmaz çelik ya da kaplamalı başlık; temiz oda ve demir içermeyen (MR uyumlu) özel modeller | Malzemenin ya da kaplamanın o ortama uygunluğu föyden ve işletmeyle birlikte doğrulanır |
Keşif ve teslimde başlık kontrol listesi
- Değiştirilecek başlığın deflektöründeki model ya da tanımlama kodunu fotoğraflayın (Viking’te VK ile başlayan SIN kodu gibi); eşdeğer başlık görünüş benzerliğinden değil, bu koddan bulunur.
- Mahallerin yazın ulaştığı en yüksek sıcaklığı not edin; kazan dairesi, çatı arası ve ısı yayan armatürlerin çevresi ayrıca değerlendirilir.
- Kuru başlık gerekecek her nokta için boy ölçüsünü alın: sarkık ve duvar tipinde “A” (bağlantı T’sinin yüzünden bitmiş tavan ya da duvar yüzeyine), dik tipte “B” (T’nin yüzünden deflektörün üstüne); rijit gövdeli kuru başlık bu boyda üretilir ve sahada kısaltılamaz.
- Gizli başlıklı mahaller için yedek dolabına yedek kapak plakası da konmasını isteyin; kapak plakası da başlık gibi sıcaklığa duyarlı bir parçadır.
- Tavan işleri sürerken başlıkları koruyucu kapaklarıyla bırakın; kapaklar sistem devreye alınmadan önce tek tek çıkarılır.
- Boyanmış, alçı ya da macun bulaşmış ve darbe almış başlıklar temizlenmeye çalışılmaz, yenisiyle değiştirilir; aynı kural gizli başlığın kapak plakası için de geçerlidir.
Katalog adlarında K faktörü çoğunlukla ABD birimiyle yazılır (K5,6, K8,0, K11,2); TS EN 12845 projelerinde ise metrik değer kullanılır (K80, K115, K160). Teklifte yalnız “K8” yazan bir satır, K80 isteyen projeye K115 başlık getirebilir: aynı basınçta yaklaşık %44 fazla su, yani tasarım alanında pompa ve depo hesabının üstüne çıkan bir debi. Tersi de olur; K115 yerine takılan K80 başlık, hesabın öngördüğü suyu veremez. Siparişte K değerini birimiyle ya da iki karşılığıyla birlikte yazdırın (K5,6 / K80 gibi).
Sık sorulanlar
Kuru sarkık sprinkler nasıl sipariş edilir?
Kuru sarkık başlık belirli bir boyda üretilen bir parçadır; siparişte tip, K faktörü, sıcaklık ve yüzeyin yanında “A” ölçüsü verilir. Bu ölçü, başlığın vidalanacağı T bağlantı parçasının yüzünden bitmiş tavan yüzeyine olan uzaklıktır. Katalogdaki bir Viking kuru sarkık başlığın onaylı boyları, rozet ve gövde tipine göre yaklaşık 38 mm ile 1.207 mm arasındadır; daha uzun boylar sipariş üzerine yapılabilir ama bu boyların listesi ve onayı yoktur. Kuru başlık dirsek ya da manşona takılmaz, sahada kesilip kısaltılamaz; boy yanlış ölçülürse yeni boyda sipariş gerekir.
Gizli (concealed) sprinklerde kapak plakası nasıl seçilir?
Kapak plakası, başlıkla birlikte denenip listelenen ve sıcaklığa duyarlı bir parçadır; hangi plakayla kullanılabileceği başlığın föyünde yazar. Katalogdaki bir üretici, kendi plakalarının yalnız kendi gizli başlıklarıyla kullanılmasını şart koşar ve plakayı taban kodu, renk eki ve sıcaklık ekiyle sipariş ettirir. Plaka sahada boyanmaz; renk siparişte seçilir. Üretici föyleri gizli başlığın yalnız basıncı nötr ya da negatif olan tavan boşluklarına kurulmasını şart koşar; hava üflenen, pozitif basınçlı bir plenumda kullanılmaz. Deprem bölgeleri için bazı üreticiler ayrı sipariş edilen bir genişleme plakası (expansion plate) da sunar.
Başlık değişiminde farklı marka ya da model takılabilir mi?
Eşdeğer seçimde beş özellik birebir tutmalı: montaj tipi, K faktörü, açma sıcaklığı, tepki sınıfı ve diş ölçüsü; üstüne proje hangi belgeyi istiyorsa o. Bu koşullarda başka bir üreticinin modeli seçilebilir; üreticiler de değişimde aynı performans özelliklerine sahip yeni başlık kullanılmasını ister. Üç istisnaya dikkat edin: gizli başlığın kapak plakası başlığın kendi serisinden olur, “C U/P” işaretli konvansiyonel başlık standart sprey başlığın yerine geçmez, konut tipi başlık da onay makamı kabul etmedikçe standart başlığın yerine takılmaz. Değişim bitince hattın vanası yeniden açılıp kilitlenir.
ESFR başlık her depoya takılabilir mi?
Hayır. ESFR başlıklar yangını kontrol altında tutmakla kalmayıp bastırmak için tasarlanır ve bu ancak belirli koşullarda sağlanır: tavan ve istif yüksekliği, depolanan malzeme, raf düzeni, tavandaki engeller ve başlıkta gereken basınç, başlığın onay tablosunda ve seçilen tasarım kuralında tanımlıdır. Katalogda ABD birimiyle K14’ten K28’e kadar ESFR başlıklar var; hangisinin seçileceği bu tablolardan çıkar. ESFR bileşen standardı EN 12259-13 uyumlaştırılmış olmadığı için CE işaretine dayanak değildir; BYKHY Madde 96/1’in istediği TS EN 12259 uygunluğu bu başlıklarda VdS ya da LPCB gibi bağımsız bir kuruluşun belgesiyle gösterilir, NFPA’ya göre tasarlanan projede FM onayı ya da UL listesi de aranır. Mevcut bir depoda ESFR’ye geçiş, su beslemesinin ve boru çaplarının yeniden hesaplanması demektir.
Sprinkler başlığının fiyatını ne belirler?
Önce tip: açık sarkık ve dik başlıklar en yalın ürünlerdir; gizli, kuru, ESFR ve özel uygulama başlıkları daha çok parça ve kimi zaman sipariş üzerine üretim içerir. Ardından kaplama ya da malzeme (krom, polyester, ENT, paslanmaz), belge (VdS, LPCB ya da FM onaylı sürümler), kuru başlıkta boy ve gizli başlıkta kapak plakasının ayrı kalem olup olmadığı gelir. Toplam maliyette başlık kadar rozet, koruma sepeti, montaj anahtarı ve yedek dolabı da yer alır. Başlık listenizi mahal ve tavan tipiyle birlikte gönderirseniz, eşdeğer modelleri birden çok marka üzerinden karşılaştıran bir teklif hazırlarız.