Hangi aksesuar hangi vanaya, hangi başlığa uyar?
Devraldığımız sprinkler tesisatlarında eksik listesinin büyük bölümü küçük parçalardan oluşur: dönmeyen bir gong, sık yanlış alarm veren bir basınç anahtarı, yarısı boş bir yedek başlık dolabı, eğilmiş koruma sepetleri. Bu parçaların ortak noktası tek başlarına seçilmemeleridir. Vana istasyonundaki geciktirme hücresi, hızlandırıcı, manometreler ve alarm donanımı vananın föyünde tanımlanır; katalogdaki bir ıslak alarm vanasının üreticisi, onaylı trimde parça değişikliğine ya da eksiltmeye izin vermez. Tavandaki rozet, kapak plakası, koruma sepeti ve esnek bağlantı hortumu ise başlık modeline ve tavan tipine göre seçilir. Bu yüzden aksesuar siparişinde üç bilgiyle başlıyoruz: vananın marka, model ve çapı; başlıkların model kodları; sistemin tipi (ıslak, kuru, ön tepkili ya da baskın). Aşağıdaki tablolar her parçanın nereye ait olduğunu ve siparişte neyin sorulduğunu gösteriyor.
Seçim rehberi ve sık sorulanlar
Vana istasyonu aksesuarları
Akış anahtarı TS EN 12845’e göre yalnız ıslak tesisatta kullanılır; öteki sistemlerde suyun aktığı, vananın alarm hattına bağlanan basınç anahtarıyla bildirilir.
| Aksesuar | Görevi ve sistem | Siparişte sorulan |
|---|---|---|
| Su motorlu gong | Alarm hattından gelen suyla dönen, elektriksiz mekanik zil; alarm vanası setlerinde | EN 12259-4 belgesi; dış duvardaki yeri ve vana odasına uzaklığı; motor önündeki süzgeç |
| Geciktirme hücresi | Besleme basıncındaki kısa dalgalanmaların yanlış alarma dönüşmesini önler; ıslak alarm vanasında | Besleme şebekeden mi, basıncı dalgalanıyor mu; hücre vananın modeline uygun mu |
| Basınç anahtarı (alarm) | Alarm hattı basınçlanınca yangın paneline kontak verir | Vana föyündeki bağlantı noktası; kontak sayısı; paneldeki bölgesi |
| Basınç anahtarı (izleme) | Kuru ve ön tepkili borulardaki hava basıncının düştüğünü bildirir | Ayar aralığı vananın istediği hava basıncına uygun mu; katalogda alarm ve izleme için ayrı modeller var |
| Akış anahtarı | Kat ya da bölge hattında suyun aktığını panele bildirir; yalnız ıslak tesisatta | Boru çapına uygun kanat, ayarlanabilir gecikme, EN 12259-5 belgesi |
| Manometre | Vananın giriş ve çıkış basıncını gösterir; kuru vanada hava tarafı için ayrı hava manometresi | Su mu hava mı; ölçek aralığı; trim paketine dahil mi |
| Hızlandırıcı | Ani hava kaybında kuru vananın erken açılmasını sağlar; büyük hacimli kuru tesisatta | Kuru vananın modeline özel trim: katalogda aynı hızlandırıcının iki ayrı kuru vana için ayrı trim setleri var |
| Kompresör ve hava bakım düzeneği | Kuru ve ön tepkili borulardaki hava basıncını korur; nem alıcıyla birlikte kullanılabilir | Boru hacmi, vananın istediği hava basıncı ve dolum süresi; bağlantının hava bakım düzeneği üzerinden yapılması |
Başlık çevresi aksesuarları
Bu parçalar başlıkla birlikte denenir; uyumlu oldukları başlık modelleri kendi föylerinde listelenir.
| Aksesuar | Ne işe yarar | Uyum kuralı |
|---|---|---|
| Rozet (düz ya da gömme) | Tavandaki deliği kapatır; gömme rozet başlığın gövdesini tavanın içine alır | Gömme rozet yalnız onunla birlikte listelenmiş başlıkta kullanılır; rastgele bir başlık gömülmez |
| Gizli başlık kapak plakası | Başlığı tavanda gizler; yangında lehimi erir ve düşer | Başlığın föyünde gösterilen plaka, renk ve sıcaklık koduyla sipariş edilir |
| Koruma sepeti | Alçak kotta ya da insan ve araç trafiğinin yoğun olduğu yerde başlığı darbeye karşı korur | Sepetin kullanılabileceği başlık modelleri föyde yazar; katalogdaki bir sepet yandan püskürtmeli ve gömme rozetli başlıklarda kullanılmaz |
| Su kalkanı | Üst seviyedeki başlıkların suyunun alttaki başlığın ısıya duyarlı elemanına ulaşmasını önler; raf içi ve ara seviye başlıklarında | Kalkanla birlikte denenip listelenen başlık modeli seçilir |
| Esnek bağlantı hortumu ve braketi | Başlığı branşmana paslanmaz örgülü hortumla bağlar; asma tavanda yer ayarını kolaylaştırır | Braket tavan tipine göre; hortum boyu ve büküm sayısı hidrolik hesaba girer; en küçük bükülme yarıçapı onay kuruluşuna göre değişir |
| Yedek başlık dolabı ve anahtarları | Açılan ya da hasar gören başlığın hemen yenilenmesi için | En az 6 yedek başlık ve değiştirme anahtarları (BYKHY Madde 96/8); TS EN 12845’e göre sistemdeki her tipten yedek ve her tip için özel anahtar; gizli başlıkta yedek kapak plakası |
Aksesuar siparişinden önce
- Vana istasyonunun etiketinden ya da gövde yazısından vananın marka, model ve çapını alın; kuru vanada vananın istediği hava basıncı aralığını da not edin.
- Vananın beslendiği kaynağı sorun: şehir şebekesi gibi basıncı dalgalanan bir kaynakta ıslak vanaya geciktirme hücresi eklenir.
- Gongun dış duvardaki yerini ve vana odasına uzaklığını ölçün; gong hattının yüksekliği ve eşdeğer boyu TS EN 12845’te sınırlandırılmıştır.
- Akış anahtarı takılacak her hattın boru çapını ve malzemesini yazın; kanat bu çapa göre seçilir.
- Esnek hortumla bağlanacak başlıklarda hortum boyunu ve öngörülen büküm sayısını projeye işleyin; sahada daha çok büküm çıkarsa hesap gerçek sayıyla yeniden kontrol edilir.
- Koruma sepeti istenecek başlıkların model kodlarını listeleyin; bazı sepetler başlığa fabrikada takılı olarak da sipariş edilebilir.
BYKHY Madde 96/6, birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde katlardan ana dağıtım borularına bağlanan 65 mm ve daha büyük borularda esnek bağlantı ister. Başlığı branşmana bağlayan esnek sprinkler hortumları bu çapın çok altındadır (ör. Victaulic VicFlex hortumlarında 1", DN25) ve hükmün konusu değildir; kolon ve ana dağıtım hattındaki esnek kaplin ya da sismik bağlantı elemanları ayrı kalemlerdir. Teklifte yalnız “esnek bağlantı” yazıyorsa hangisinin kastedildiğini sorun: biri tavandaki yer ayarı için, öbürü depremde bina bölümlerinin birbirine göre hareketini karşılamak için kullanılır.
Sık sorulanlar
Alarm vanası aksesuarları başka bir markadan alınabilir mi?
Vananın kendi trim parçaları için çoğu zaman hayır: vana seti belgesini trimiyle birlikte alır ve geciktirme hücresi, hızlandırıcı, manometre gibi parçalar üreticinin o vana için verdiği listeden seçilir. Gong ve akış anahtarı ise kendi standartları (EN 12259-4 ve EN 12259-5) olan ayrı ürünlerdir; başka üreticiden seçilebilirler, ama vananın alarm bağlantısına, basınç aralığına ve projenin istediği belgeye uymaları gerekir. Tadilatta eski trimin tek bir parçası değişecekse önce vananın föyündeki parça listesine bakılır; eşdeğeri bulunamayan parça için bütün trimin yenilenmesi daha güvenli olabilir.
Koruma sepeti her başlığa takılabilir mi?
Takılamaz; hangi başlıklarla kullanılabileceği sepetin föyünde listelenir. Katalogdaki bir tel sepet, üreticinin belirli dik ve sarkık başlık modelleri için cULus listesi ve FM onayı (sınıf 2091) taşır; aynı üreticinin kuru başlık sepetinin ise listesi ve onayı yoktur. Bu sepet yandan püskürtmeli (sidewall) başlıklarda ve gömme rozetle takılmış başlıklarda da kullanılmaz. Üretici sepeti alçak kotta kalan başlıklar ile insan ya da makine hareketinin yoğun olduğu yerler için önerir; forklift çalışan depolar, spor salonları ve teknik hacimler bu tarife uyan tipik yerlerdir. Sepet başlığa fabrikada takılı olarak ya da ayrı sipariş edilebilir.
Esnek sprinkler hortumu hidrolik hesabı nasıl etkiler?
Hortum, aynı boydaki düz borudan çok daha fazla kayıp yaratır ve bu kayıp föyde eşdeğer boru boyu olarak verilir. Örneğin bir üreticinin föyünde 790 mm’lik hortum, 1/2" çıkışla ve dört bükümle yaklaşık 4,9 m DN25 boruya eşdeğer sayılır; büküm sayısı arttıkça bu değer büyür. Projede her hortum için boy ve büküm sayısı seçilir, hesap bu değerle yapılır. Aynı föyde en küçük bükülme yarıçapı onay kuruluşuna göre değişir: FM için 178 mm, cULus için 51 mm, VdS ve LPCB için 76 mm. Hortumla bağlanabilecek en büyük K faktörü de onaya ve redüksiyon çapına göre sınırlıdır.
Kuru sistem için kompresör teklifte nasıl yazılır?
Kompresör tek başına yazılmaz; hava kaynağı, hava bakım (basınç düzenleme) düzeneği, gerekiyorsa nem alıcı ve düşük hava basıncı alarmı birlikte bir kalem oluşturur. Kapasite boru hacminden ve vana üreticisinin istediği hava basıncından bulunur: NFPA 13’e göre tasarlanan sistemlerde kompresör, boşalmış tesisatı 30 dakika içinde normal hava basıncına getirebilmelidir. Gereğinden büyük kompresör de sorun çıkarır: yangında açılan başlıktan kaçan havanın yerini doldurup kuru vananın açılmasını geciktirebilir. Boru hacminden en küçük kompresör debisini kuru borulu sprinkler rehberimizdeki hesap aracıyla bulabilirsiniz.
Yedek sprinkler dolabında neler bulunmalı?
BYKHY Madde 96/8, sistemin büyüklüğüne göre ve 6 adetten az olmamak üzere yedek başlık ile başlıkların değiştirilmesi için özel anahtarlar ister. TS EN 12845’te en az yedek sayısı tehlike sınıfıyla artar: 6 (düşük), 24 (orta), 36 (yüksek); dolabın bulunduğu yerin sıcaklığı 27 °C’yi geçmemelidir. Sayı kadar çeşit de önemlidir: dolapta sistemde kullanılan her tip, K faktörü ve sıcaklıktaki başlıktan yedek, her tip için kendi anahtarı ve gizli başlıklar için yedek kapak plakası bulunur. Dolaptan kullanılan başlıkların yerine yenisi alınarak sayı korunur.