Hangi hacme hangi gazlı sistem, teklifte hangi bileşenler?
Bir sunucu odasının keşfinde ilk ölçülen şey, gazın dolduracağı net hacimdir: yükseltilmiş döşeme altı ve asma tavan üstü ayrı hacim olarak not edilir, kapatılamayan açıklıklar ve havalandırma menfezleri plana işlenir. Teklif bu ölçülerle başlar ve dört kararla şekillenir. Birincisi söndürücüdür: argon ya da azot gibi inert gazlar, FK-5-1-12 ve HFC-227ea gibi halokarbonlar ya da normalde insan bulunmayan hacimler için CO2. İkincisi silindirlerin yeridir; inert gaz aynı hacim için halokarbonlardan daha çok silindir ister ve bu yer proje başında ayrılmalıdır. Üçüncüsü kontrol ve uyarı zinciridir: panel, butonlar ve BYKHY Madde 98/3’ün şart koştuğu sesli ve ışıklı uyarılar. Dördüncüsü belgelerdir: halokarbon ve inert gazlarda tasarımda TS ISO 14520 esas alınır (CO2 bu serinin dışındadır, TS ISO 6183 ya da NFPA 12 ile tasarlanır), bileşenlerde EN 12094 serisi aranır. Listede Viking Oxeo inert gaz sisteminin bileşenleri, pano içi (mikro) tüplü söndürme sistemleri ile bunların tek ve çift kontaklı vanaları ve azotla su sisini birlikte kullanan Victaulic Vortex hibrit sistemi yer alıyor; oda ölçeğinde diğer söndürücüler için hacmin hesabına dayanan proje bazında teklif hazırlıyoruz.
Seçim rehberi ve sık sorulanlar
Teklifte ayrı satır olarak görülmesi gereken kalemler
Örnekler katalogdaki Viking Oxeo bileşenlerinden alındı. Her kalemin sistemdeki görevi ve keşifte sorulması gereken bilgi:
| Kalem | Görevi | Keşifte ve teklifte sorulacak |
|---|---|---|
| Söndürücü ve silindirler | Hesaplanan gaz miktarını depolar; Oxeo’da argon ya da azot, 200 ya da 300 bar basınç sınıfında 80 litrelik silindirlerde bekler | Hesap dosyasındaki net hacim, tasarım derişimi ve silindir adedi; silindirlerin konacağı yer, zeminin taşıma kapasitesi ve erişim |
| Kollektör (manifold) ve bağlantılar | Silindirleri tek boşaltma hattında toplar | Silindir dizilişi, yedek silindir istenip istenmediği, silindirlerin sabitlenmesi |
| Basınç düşürücü ve emniyet cihazları | İnert gazda boru ağına giden basıncı düşürür; aşırı basınçta emniyet cihazı açılır | Boru ve bağlantı parçalarının hangi basınca göre seçildiği, emniyet cihazının silindir basınç sınıfına uygunluğu |
| Tahrik düzeneği | Silindir vanalarını açar: pilot silindir, elektrikli tahrik (Oxeo’da QRV) ya da elle tahrik | Panel çıkışının tahrik düzeneğini sürebilmesi, elle tahrik noktasının yeri |
| Pnömatik geciktirme ve pnömatik alarm | Gaz basıncıyla çalışır; boşalmayı belirli bir süre geciktirir ve elektrik gerektirmeden sesli uyarı verir | Gecikme süresi, uyarının mahal içinde ve kapıda nasıl duyulacağı |
| Boru ağı ve nozullar | Gazı hacme dengeli dağıtır | Üreticinin akış hesabı çıktısı; nozul tipi ve adedi; asma tavan üstü ve döşeme altı nozulları |
| Kontrol ve uyarı seti | Algılamayı değerlendirir, geri sayımı yürütür, boşaltmayı başlatır; sesli ve ışıklı uyarıyı yönetir (Madde 98/3) | Panelin EN 12094-1 belgesi, buton seti, kapıdaki ışıklı uyarı; menfez ve baca kapatma kumandası (Madde 98/4) |
| Odaya ait işler | Boşalma basıncını tahliye eder, gazı hacimde tutar | Basınç tahliye damperinin hesabı; sızdırmazlık ölçümü ve kaçak kapatma işçiliğinin teklife dahil olup olmadığı |
Hangi konu hangi standarda bakılarak değerlendirilir?
BYKHY, sistemde kullanılacak bütün ekipmanın sertifikalı olmasını (Madde 90/3) ve gazlı sistem tasarımında TS ISO 14520’nin esas alınmasını (Madde 98/3) şart koşar. Avrupa’da tasarım standardı EN 15004, bileşen standartları EN 12094 serisidir; bölüm adları BSI kataloğundaki başlıklardan çevrildi.
| Konu | Standart ya da madde | Kapsam |
|---|---|---|
| Tasarım, kurulum ve bakım | TS ISO 14520; Avrupa’da EN 15004-1 | Gaza özgü bölümler: FK-5-1-12 için EN 15004-2, HFC-227ea için -5, argon (IG-01) için -7, azot (IG-100) için -8, IG-55 için -9, IG-541 için -10 |
| CO2 sistemlerinin tasarımı | TS ISO 6183 ya da NFPA 12 | TS ISO 14520 ve EN 15004 serisi halokarbon ve inert gazları kapsar; CO2 bu serinin dışındadır |
| Söndürücünün kendisi | BYKHY Madde 98/5 | Halon alternatifi gazlarda, ilgili standartlara göre belgelenmiş uzun süreli kullanım geçerliliği |
| Söndürme kontrol paneli | EN 12094-1 | Elektrikli otomatik kontrol ve geciktirme cihazları; algılama işlevi için EN 54-2, güç kaynağı için EN 54-4 |
| Pnömatik geciktirme | EN 12094-2 | Elektrikli olmayan otomatik kontrol ve geciktirme cihazları |
| Elle boşaltma ve durdurma butonları | EN 12094-3 | Elle tetikleme ve durdurma cihazları; buton seçimi Söndürme Butonları sayfasında |
| Silindir vanası ve tahrik düzeneği | EN 12094-4 | Silindir (konteyner) vana grupları ve tahrik düzenekleri |
| Manometre, basınç anahtarı, tartı | EN 12094-10 ve -11 | Basınç göstergeleri ve basınç anahtarları; mekanik tartı düzenekleri |
| Pnömatik alarm ve çek valf | EN 12094-12 ve -13 | Pnömatik alarm cihazları; çek valfler ve geri dönüşsüz valfler |
| Başlığı CO2 sistemleri için olan bölümler | EN 12094-5, -6, -7, -8, -16 | Seçici vanalar, elektrikli olmayan devre dışı bırakma düzeneği, nozullar, esnek bağlantılar, alçak basınçlı sistemde koku verici |
Keşif ve teklif için hazırlanacak bilgiler
- Hacmin uzunluğu, genişliği ve yüksekliği; yükseltilmiş döşeme ve asma tavan boşluklarının yüksekliği ayrı ayrı.
- Mahalde normal çalışmada insan bulunup bulunmadığı; söndürücü seçenekleri bu cevaba göre daralır.
- Korunan içerik: elektronik ekipman, arşiv, enerjili pano ya da yanıcı sıvı; tasarım derişimi bu riske göre seçilir.
- Pencere, kapı ya da duvardaki doğal havalandırma menfezleri ve varsa havalandırma bacaları: BYKHY Madde 98/4’e göre bunlar yangın algılandığında ve gaz boşalırken otomatik kapanacak şekilde tasarlanır.
- Silindirler için ayrılabilecek yer, zeminin taşıma kapasitesi ve korunan hacme kadar boru güzergâhı.
- Binadaki yangın alarm panelinin markası ve modeli: gazlı sistemin alarm ve arıza çıkışları bu panele bağlanıp ayrı bölgesel göstergelerle izlenir (Madde 79/1).
- Mahallin en düşük ve en yüksek sıcaklığı ile rakımı; gaz miktarı bu değerler hesaba katılarak bulunur.
Gazlı sistem tek tek parçaların toplamı değildir; silindir vanası, tahrik düzeneği, basınç düşürücü, nozul ve akış hesabı aynı üreticinin tasarım kılavuzunda birlikte tanımlanır. Arızalanan bir vananın ya da kaybolan bir nozulun yerine başka markanın parçasını takmak, sistemi listeleme ve onay kapsamının dışına çıkarabilir. Yedek parça ve genişleme siparişinden önce mevcut sistemin markasını, modelini ve kılavuz sürümünü öğrenin; parça kodunu silindir etiketinden ve teslim dosyasından doğrulayın.
Sık sorulanlar
Gazlı söndürme sisteminin fiyatını ne belirler?
Hesap hacimden başlar: net hacim ve tasarım derişimi gaz miktarını, gaz miktarı da silindir sayısını belirler. Söndürücü ailesi değiştiğinde silindir sayısı, silindirlere ayrılacak alan ve boru ağının basınç sınıfı da değişir. Buna boru güzergâhının uzunluğu, basınç tahliye damperi, sızdırmazlık için yapılacak kaçak kapatma işleri, panel ve uyarı seti, devreye alma ve testler eklenir. Hacim çizimini ve mahallin kullanımını ilettiğinizde, söndürücü seçeneklerini yan yana koyan bir teklif hazırlıyoruz.
Listedeki oda sistemleri neden inert gaz; FM-200 ya da Novec 1230 sistemi alınabilir mi?
Listedeki oda ölçeğindeki bileşenler Viking Oxeo sistemine aittir ve üretici bu sistemde söndürücü olarak argon ya da azot kullanır. Pano içi tüplü sistemler ise kabin ölçeğinde temiz gazla çalışır; hangi ajanın kullanıldığı teklifte ürün föyüyle bildirilir, tek ve çift kontaklı vanalar da vananın konumunu kontakla panele bildirir. Oda ölçeğinde Novec 1230 adıyla tanınan FK-5-1-12, FM-200 olarak bilinen HFC-227ea ve CO2 sistemleri için hacmin hesabına dayanan proje bazında teklif hazırlıyoruz. Şartnamede söndürücüyü ticari adıyla değil ajan koduyla yazmak, birden çok üreticiden teklif almayı kolaylaştırır. Gaz ailelerinin farkları gazlı söndürme ve FM-200 rehberlerimizde anlatılıyor.
Gazlı söndürme sistemi binadaki yangın alarm paneline bağlanmalı mı?
Binada algılama ve uyarı sistemi varsa evet. BYKHY Madde 79/1’e göre gazlı söndürme sisteminin alarm ve arıza çıkışları yangın alarm sistemine bağlanır ve ayrı bölgesel göstergelerle izlenir. Madde 75/8 de gazlı, kuru kimyevi tozlu veya benzeri sabit söndürme sistemlerinin devreye girdiğinin alarm sistemince otomatik algılanmasını ister; bunun için söndürme sisteminin kontak çıkışları alarm sistemine giriş olarak bağlanır. Teklifte bu arayüz için gereken giriş modüllerini ve kablolamayı ayrıca sorun.
Gazlı söndürme yapılan odaya ayrıca sprinkler gerekir mi?
BYKHY Madde 96/3, gazlı, kuru toz, su sprey ve benzeri otomatik söndürme sistemleriyle korunan mahallere yağmurlama sistemi yapılmayabileceğini söyler. Hüküm bir muafiyet imkânı tanır, sprinklerin kaldırılmasını zorunlu tutmaz. Binanın geri kalanı sprinklerle korunuyorsa gazlı odanın nasıl ele alındığı projede açıkça yazılmalı ve gerekçesiyle sunulmalıdır; söndürme sistemlerinin tasarımı ve uygulaması yetkili merci tarafından kontrol edilip onaylanır (Madde 90/5).
Trafo ya da elektrik odası için gazlı söndürme zorunlu mu?
Yönetmelik söndürücü tipini adıyla saymaz. BYKHY Madde 65/2-c, yağlı transformatör kullanılması durumunda uygun tipte otomatik yangın algılama ve söndürme sistemi yapılmasını ister; Madde 98/2 de suyun söndürme etkisinin yeterli görülmediği hacimlerde uygun tipte söndürme sistemi öngörür. Hacim kapatılıp sızdırmaz hâle getirilebiliyorsa gazlı sistem; tek hücre, pano ya da küçük ve insansız teknik oda ölçeğinde aerosol gündeme gelir. Seçim hacmin büyüklüğüne, içindeki ekipmana ve boşalmadan sonra beklenen temizlik ihtiyacına göre yapılır.