Cam mı kırılacak, kasa mı delinecek: hangi dedektör hangi saldırıyı görür?
Cadde cepheli bir kuyumcu dükkânında alarm planlanırken iki ayrı saldırı düşünülür: vitrin camının kırılması ve kasanın delinmesi ya da yerinden sökülmesi. İlki için camın kırılma sesini tanıyan akustik dedektör, ikincisi için korunan nesnenin darbesini, titreşimini ve eğimini algılayan dedektör kullanılır. Bu tipteki dört ürün Ajax ve Teknim modelleridir: kablosuz Ajax GlassProtect (beyaz ve siyah gövde), akustik Teknim TOD-0962 ve darbe, eğim ve titreşimi birlikte algılayan, 8–15 V DC ile beslenen Teknim TVSD-143. Hareket ve cam kırılmayı tek gövdede birleştiren Ajax CombiProtect ile Teletek TITAN GB, Hareket Dedektörü (PIR) sayfasında listelenir. Doğru dedektörü dört bilgi belirler: korunacak camın türü, kalınlığı ve dedektöre uzaklığı; korunacak şeyin cam mı, kasa mı, vitrin dolabı mı olduğu; panelin kablolu ya da kablosuz oluşu; sistemin içeride insan varken de kurulu kalıp kalmayacağı. Akustik dedektör ile titreşim dedektörü arasındaki fark rehberde ayrıntılı anlatılır.
Seçim rehberi ve sık sorulanlar
Saldırı biçimine göre dedektör
Model örnekleri katalogdan; menzil ve besleme değerleri ürün bilgisine, algılama ilkesi Ajax için üreticinin resmî ürün kataloğuna göredir.
| Saldırı | Algılayan dedektör ve katalogdan örnek | Görmediği durum |
|---|---|---|
| Vitrin ya da pencere camının kırılması | Akustik cam kırılma dedektörü: kırılma sesini mikrofonla tanır; ör. Ajax GlassProtect (ürün bilgisine göre 9 m algılama mesafesi), Teknim TOD-0962 | Camı kırmadan açılan kanadı görmez; kanat için manyetik kontak gerekir |
| Cam kırılıp içeri girilmesi | Kombine hareket ve cam kırılma dedektörü; ör. Ajax CombiProtect (ürün bilgisinde hareket için 12, cam kırılma için 9 m), Teletek TITAN GB (PIR sayfasında) | Hareket kısmı içerideki kişiyi de algıladığından, içeride insan varken kurulu kalacak kabukta tek başına cam kırılma dedektörü daha uygundur |
| Kasanın, ATM’nin ya da vitrinin delinmesi, yerinden oynatılması, devrilmesi | Darbe, eğim ve titreşim dedektörü; ör. Teknim TVSD-143 (ürün bilgisine göre elektronik G sensörlü, sükûnette 20 mA) | Yalnız takıldığı nesnenin sarsıntısını algılar; uzaktaki camın kırılmasını ya da odadaki hareketi görmez |
| Pencere kanadının zorlanması ya da sarsılması | Şok ve eğim sensörlü açılma dedektörü; ör. Ajax DoorProtect Plus (Manyetik Kontak sayfasında) | Kanadın hareketine bağlıdır; aynı odadaki başka bir camı ya da vitrini korumaz |
| Kasa odası ya da depo duvarının delinmesi | Duvara sabitlenen darbe-titreşim dedektörü | Katalogda duvar tipi olarak tanımlanmış model yoktur; KTB 2018 şartnamesinde ayrı kalemdir (KTB.ELK-18.030), keşifte ayrıca değerlendirilir |
Föyde ve etikette okunacaklar
Standart bölümleri ve derece açıklamaları ikincil kaynağa (EMO bildirisi) göredir; katalogda derece ve çevre sınıfı alanı yoktur.
| Satır | Neye bakılır | Örnek |
|---|---|---|
| Algılama ilkesi | Ses (mikrofon) mi, takıldığı yüzeyin titreşimi mi | Ajax GlassProtect’i mikrofonlu cam kırılma dedektörü olarak tanımlar; Teknim TVSD-143 elektronik G sensörlüdür (ürün bilgisi) |
| Algılama mesafesi | Dedektör ile korunacak en uzak cam arasındaki uzaklık föydeki değeri aşmamalı | Ajax GlassProtect ve CombiProtect’in cam kırılma kısmı için ürün bilgisine göre 9 m |
| Desteklenen cam | Cam türü (düz, temperli, lamine, filmli) ve kalınlığı föydeki listeyle karşılaştırılır | Kuyum iş yerinde kırılmaz vitrin camı ruhsat şartıdır (işyeri ruhsatı yönetmeliği, EK-1’in kuyumculara ayrılan R bölümü, 1.3); bu camın dedektörce desteklendiği föyden doğrulanır |
| Hassasiyet | Ayarlanabilir mi, kaç kademeli | Teletek TITAN GB’de PIR ve cam kırılma ögelerinin hassasiyeti ayrı ayrı ayarlanır (ürün bilgisi) |
| Besleme ve bağlantı | Kablolu modelde gerilim, akım ve alarm ile tamper kontağı; kablosuz modelde pil ve protokol | Teknim TVSD-143: 8–15 V DC, sükûnette 20 mA; Ajax GlassProtect Ajax paneline telsizle bağlanır |
| Standart bölümü | EN 50131’in 2-7-1 (akustik), 2-7-2 (pasif) ve 2-7-3 (aktif) bölümleri cam kırılma, 2-8 bölümü darbe dedektörlerini kapsar | Derece ve çevre sınıfı ürün etiketinde ve föyde yazar; teklifte buradan okunur |
Cam ve yüzey koruması için keşif listesi
- Cam envanteri: her vitrin ve pencerenin ölçüsü, türü ve kalınlığı; dedektörün takılacağı noktaya en uzak camın uzaklığı.
- Konum: dedektörün föydeki montaj koşullarına (cama uzaklık, açı, araya giren engel) uyan yeri; geniş bir vitrin cephesinde dedektör sayısı en uzak camın uzaklığına göre çıkarılır.
- Yüzey koruması: kasa, ATM, vitrin dolabı ya da duvar; titreşim dedektörünün sabitleneceği yüzey ve kablonun geleceği yol.
- Kabukla birlikte: cam kırılma dedektörü kanadın açılmasını görmediği için aynı pencere ve kapılarda manyetik kontak da planlanır (Manyetik Kontak sayfası).
- Etiket: ikincil kaynağa göre EN 50131’de akustik cam kırılma dedektörleri 2-7-1, darbe dedektörleri 2-8 bölümündedir; üretici her bileşenin derecesini ve çevre sınıfını etikette belirtir, sistemin derecesini de en düşük dereceli bileşen belirler (EMO bildirisi; TSE karşılığı doğrulanamadı). Katalogda bu alan yoktur; değer teklifte föyden okunur.
- Devreye alma: kurulum sonunda her dedektör üreticinin föyde tarif ettiği yöntemle denenir ve sonuç devreye alma kaydına yazılır.
Geniş vitrinli dükkânlarda yalnız hareket dedektörüne güvenmek yaygın bir eksiktir: dedektör alarmı kişi içeri girip algılama alanına ulaştıktan sonra verir, oysa vitrine uzanıp malı alan bir saldırıda içeri hiç girilmeyebilir. Akustik cam kırılma dedektörü olayı camın kırıldığı anda bildirir; ürün bilgisine göre Ajax GlassProtect 9 m’ye kadar algıladığı için geniş bir vitrin cephesinde dedektör sayısı en uzak camın uzaklığına göre hesaplanır. Kırılmaz ya da lamine camda dedektörün o cam türünü desteklediği föyden doğrulanmalıdır; desteklemiyorsa camın ya da vitrin dolabının sarsılmasını algılayan bir darbe-titreşim dedektörü değerlendirilir (ör. Teknim TVSD-143; ürün bilgisine göre vitrinlere de takılır). Teletek TITAN GB gibi kombine bir dedektör de vitrini kırarak yapılan girişi, mahalde hareket başlamadan yakalamak için tasarlanmıştır (ürün bilgisi).
Sık sorulanlar
Cam kırılma dedektörü mü, titreşim (şok) sensörü mü?
Akustik dedektör odadaki camların kırılma sesini dinler; menzili içinde kalan birden çok camı tek dedektörle korur (ör. Ajax GlassProtect, Teknim TOD-0962). Titreşim ya da şok dedektörü ise takıldığı yüzeyin sarsılmasını algılar; kasa, ATM ya da vitrin dolabı gibi tek bir nesneyi korur (ör. Teknim TVSD-143, ürün bilgisine göre darbe, açı değişimi ve titreşimi birlikte algılar). Vitrin cephesinde akustik, kasada titreşim dedektörü seçilir; iki ilkenin farkı ve kabuk korumasındaki yeri rehberde ayrıntılı anlatılır.
Kombine dedektör mü, ayrı ayrı dedektör mü?
Ajax CombiProtect ve Teletek TITAN GB hareket ve cam kırılma algılamayı tek gövdede birleştirir; iki işi tek montaj noktasından görür. Ayrı dedektörler ise farklı yerlere konabilir: cam kırılma dedektörü camları doğrudan duyabileceği yere, hareket dedektörü odanın giriş yollarını görecek yere. Ev ya da dükkân doluyken yalnız kabuk kurulu tutulacaksa kombine dedektörün hareket kısmı içerideki kişiyi de algılayacağından ayrı bir cam kırılma dedektörü daha esnek bir kurgu verir. TITAN GB’de iki ögenin hassasiyeti ayrı ayarlanır (ürün bilgisi).
Akustik cam kırılma dedektörü her camı algılar mı?
Föyünde hangi cam türleri ve kalınlıklar için denendiği yazar; listede olmayan bir cam türü için üretici beyanı yoktur ve teklif öncesi üreticiye sorulur. Bu ayrım standartta da vardır: ikincil kaynağa göre EN 50131’in cam kırılma dedektörlerine ayrılmış üç bölümü akustik (2-7-1), pasif (2-7-2) ve aktif (2-7-3) dedektörleri ayrı ele alır. Vitrinde kırılmaz ya da lamine cam, pencerede güneş ya da güvenlik filmi varsa bu bilgi keşifte not edilir ve dedektör seçimi buna göre yapılır.
Titreşim dedektörü hangi yüzeylere takılır?
Ürün bilgisine göre Teknim TVSD-143 kasa, ATM ve vitrin gibi yerinden oynatılması ya da delinmesi olası noktalara takılır; darbeyi, açı değişimini ve titreşimi birlikte algıladığı için korunan nesnenin kaldırılmasını ya da devrilmesini de bildirir. Duvara sabitlenen darbe-titreşim dedektörü bir kamu şartnamesinde ayrı bir kalemdir: Kültür ve Turizm Bakanlığının 2018 şartnamesi, sabitlendiği duvara dışarıdan yapılan darbe, kırılma ve yıkılma gibi etkilerin algılanmasını ister. Katalogda duvar tipi olarak tanımlanmış model bulunmadığından duvar koruması keşifte ayrıca değerlendirilir.
Kuyumcu vitrini ve kasası için hangi dedektörler seçilir?
Yönetmelik dedektör tipi saymaz. İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik (EK-1, kuyum iş yerleri, R 1.3) çelik kasa, vitrin ve banko kasa ile birlikte kırılmaz vitrin camı ve alarm sistemi bulunmasını şart koşar; aynı bölümün 1.5 hükmüne göre bu sistemler çalışır tutulur, bakım ve onarımları işletmecinin sorumluluğunda her yıl yaptırılır. Dedektörler risk ve keşifle seçilir: vitrin cephesi için kırılmaz camı desteklediği föyde yazan akustik dedektör ya da vitrin dolabına darbe-titreşim dedektörü, kasa için titreşim ve eğim algılaması, kapı ve kepenk için kontak. ASPEK Ankara merkezlidir; hırsız alarm sistemlerinin projesini, kurulumunu ve bakımını yapar, keşif için iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz. Zorunlulukların tamamı İşyeri Alarm Sistemi rehberindedir.