Kısa cevap: kablolu ya da kablosuz olmak bir alarm sistemini tek başına daha güvenli yapmaz. EN 50131-1’in kapsamı iki bağlantı türünü birlikte içerir; ikincil kaynaklara göre karma bir sistemin derecesini en düşük dereceli cihaz belirler. Kablonun gizli ve korumalı bir güzergâhtan geçebildiği yeni yapıda ya da tadilatta kablolu omurga, duvarın açılamadığı kullanımdaki mekânda kablosuz, ikisinin buluştuğu binada hibrit kurgu öne çıkar. Kablosuz seçilecekse karar üç ölçüme dayanır: her cihazın montaj noktasında okunan sinyal payı, panelin her cihazdan belirli aralıklarla haber bekleyip gelmeyeni olay olarak kaydetmesi ve radyo karıştırmasının panelde görünmesi. Ruhsattan muaf telsiz cihazları başka telsizlerden gelen girişime karşı koruma talep edemez (Frekans Tahsisinden Muaf Telsiz Cihaz ve Sistemleri Hakkında Yönetmelik md. 5/3); bizim okumamızla girişime dayanıklılık bu yüzden yasal bir güvence değil, ürünün ve kurgunun özelliğidir.
Önce Ayrım: Hangi Radyo Bağlantısı?
“Kablosuz alarm” denince iki ayrı bağlantı birbirine karışır. Birincisi dedektör, kontak, siren ve kumandanın panelle konuştuğu bina içi kısa mesafe bağlantıdır; bu sayfanın konusu odur. İkincisi panelin size ya da bir alarm izleme merkezine haber verdiği uzak bağlantıdır: GSM/4G, sabit hat, Ethernet ya da Wi-Fi modem (alarm izleme merkezi). Ürün adındaki “Wi-Fi” ya da “akıllı” kelimesi hangisini anlattığını söylemez; föyde iki bağlantı ayrı ayrı okunur.
EN 50131-1’in kapsam metni kablolu ve kablosuz ara bağlantılı sistemleri birlikte sayar; kablosuz sistem standart dışı bir çözüm değildir. EN 50131-5-3:2017 korunan binada radyo bağlantısı kullanan hırsız alarm ekipmanına uygulanır, uzun menzilli radyo iletimini kapsamaz; panelden merkeze giden yol ikincil kaynaklara göre EN 50136 ailesinin konusudur. Bu bölümün kablosuz cihazlara getirdiği ayrıntılı gereksinimleri ve sayısal değerleri (standart metni ücretli) ve TSE karşılıklarını doğrulayamadık; bu sayfada sayı vermiyoruz.
Karar Matrisi 1: Bina ve Durum
| Durum | Öne çıkan kurgu | Gerekçe | Ayrıca bakılan |
|---|---|---|---|
| Yeni yapı ya da tavanı açık tadilat | Kablolu omurga, ileride eklenecek noktalar için boş boru | Kablo duvar içinde, korunan alanda kalır; dedektörler panelden ya da ara güç kaynağından beslenir | Zon sayısı ve genişleme kartı; güzergâhın güç kablolarından ayrılması |
| Kullanımdaki ev, ofis ya da mağaza | Kablosuz ya da hibrit | Duvar ve tavan açılmadan, mekân boşaltılmadan kurulur | Her noktada sinyal payı; pil tipi ve değişim planı |
| Kablolu sistemi olan binaya oda, kat ya da kapı ekleme | Hibrit: mevcut panele kablosuz alıcı modülü | Çalışan omurga korunur, yalnız eklenen bölüm kablosuz olur | Panelin modülü destekleyip desteklemediği; eklenen cihazların derecesi |
| Yüzeyine müdahale edilemeyen ya da kalın yığma duvarlı yapı | Kablosuz ağırlıklı hibrit | Kanal ve delik açılamayabilir; kalın duvar radyo sinyalini zayıflatır | Panel ve tekrarlayıcı yerinin ölçümle seçilmesi |
| Metal yapı, soğuk oda, betonarme bodrum | Kablolu ya da yerel bir kablolu ara birimle hibrit | Metal yüzey ve kalın beton radyo sinyalini zayıflatır ve yansıtır | Kablosuz kalacak bölümün kısa tutulması |
| Kasa odası, değerli stok gibi yüksek riskli bölüm | Bölümün derecesini taşıyan cihaz; bağlantı türü ikinci planda | Derece 3 ve 4’te maskeleme önleme gibi ek korumalar aranır (ikincil kaynak) | Etiketteki derece; panel ve tuş takımının en yüksek dereceli bölümde olması |
| Bahçe, otopark, arazi sınırı | Dış ortam sınıfında cihaz; uzun hatta kablo ya da ara birim | EN 50131-1 dış ortam sistemleri için gereksinim içermez; cihazda çevre sınıfı III ya da IV aranır (ikincil kaynak) | Föydeki çalışma sıcaklığı aralığı |
Karar Matrisi 2: Teknik Ölçütler
| Ölçüt | Kablolu | Kablosuz | Nasıl doğrulanır |
|---|---|---|---|
| Algılayıcının enerjisi | Panelden ya da ara güç kaynağından gelir; dedektör akımları akü hesabına girer | Cihazın kendi pilinden; şebeke kesintisinden etkilenmez, ama pil tükenir | Akü hesabı; düşük pilin panelde hangi olayla göründüğü |
| Hattın denetimi | Düz NC hatta kablonun kesilmesi bölgeyi açık gösterir ama köprülenmesi görünmez; hat sonu direnciyle (EOL) panel kısa devreyi de görebilir, iki dirençli bağlamada (2EOL) alarm ile sabotaj ayrı durumlar olarak tanımlanabilir; hangi durumun hangi olayı ürettiği panelin kılavuzundadır | Denetimli sistemde panel her cihazdan belirli aralıklarla durum mesajı bekler; gelmeyen mesaj “kayıp cihaz” olayı olur | Bağlantı biçimi ve direnç değeri; denetim aralığı ve olay kaydı |
| Sabotaj yolu | Kabloyu kesmek ya da köprülemek, buatı açmak | Kanalı karıştırmak, cihazı sökmek | Cihazın sabotaj anahtarı; karıştırma algılamanın varlığı ve bildirimi |
| Girişim | Elektriksel gürültü, güç kablolarıyla paralel güzergâh | Aynı bandı kullanan başka sistemler; muaf cihaz girişime karşı koruma talep edemez (md. 5/3) | Kesin projede elektromanyetik uyumluluk açısından kritik güzergâh (Elektrik İç Tesisleri Proje Hazırlama Yönetmeliği md. 10/c); kablosuzda yerinde sinyal ve gürültü okuması |
| Kurulum işi | Güzergâh, boru ya da kanal, delme, sonlandırma, etiketleme | Montaj, panele tanıtma, nokta nokta sinyal okuması | Yapıldı projesinde güzergâh ya da cihaz başına sinyal değeri |
| Genişleme | Boş zon girişi ya da zon genişletme kartı ve yeni kablo | Panelin cihaz kapasitesi ve menzil | Panel föyündeki azami zon ve cihaz sayısı |
| Üretici bağımlılığı | Kontak çıkışlı dedektör başka markanın paneline bağlanabilir; adresli cihaz panelin protokolüne bağlıdır | Radyo protokolü genellikle üreticiye özgüdür; başka markanın cihazı uyumluluk listesi ya da köprü modülüyle bağlanır | Şartnamede marka yerine derece, denetim ve bildirim ölçütü |
| Bakım | Bağlantılar, zon değerleri, akü | Bunlara ek olarak pil durumu, sinyal seviyeleri, tekrarlayıcıların beslemesi | Bakım kaydında cihaz başına pil ve sinyal değeri |
Bağlantı şemalarının ayrıntısı PIR dedektör ve manyetik kontak rehberlerinde, akü ve pil hesabı alarm akü süresi rehberindedir.
Kablosuzda Üç Ölçüm
1. Sinyal payı ve menzil
Föydeki menzil üreticiye göre değişir ve çoğunlukla engelsiz açık alan için verilir; binada betonarme döşeme, kalın duvar, metal kapı ve metal kaplamalı cam bu mesafeyi kısaltır. Her cihaz kurulumdan önce gerçek montaj noktasında, kapılar kapalı ve eşyalar yerindeyken, sistem destekliyorsa panelde ya da uygulamada okunan sinyal seviyesiyle denenir; sınırdaki nokta için panelin yeri değiştirilir, tekrarlayıcı (menzil genişletici) eklenir ya da o bölüm kabloyla bağlanır. Tekrarlayıcı da sistemin bir cihazıdır: korunan alanda durur, sabotaj anahtarı ve kesintide çalışmayı sürdürecek yedek beslemesi kontrol edilir, hangi cihazların onun üzerinden bağlandığı projeye işlenir.
2. Denetim (periyodik yoklama)
Kablolu hatta kopukluğu zon direnci gösterir; kablosuzda bunun karşılığı denetimdir. Denetimli bir sistemde panel her cihazdan belirli aralıklarla durum mesajı bekler, süre dolunca cihazı kayıp sayar ve olay kaydına yazar. Aralığın kısalması kopukluğu daha erken gösterir ama pil tüketimini artırabilir; değer ve ayar aralığı üreticiye göre değişir. Teklifte üç soru sorulur: denetim var mı, aralık ayarlanabiliyor mu, kayıp cihaz sistem kuruluyken ve kurulu değilken hangi olay olarak (yerel uyarı, siren, kullanıcıya ya da merkeze bildirim) raporlanıyor?
3. Karıştırma (jammer) algılama
Karıştırma, kanalı güçlü bir radyo sinyaliyle doldurarak bağlantıyı susturmaktır. Frekans Tahsisinden Muaf Telsiz Cihaz ve Sistemleri Hakkında Yönetmelik, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun (BTK) internet sitesinde yayımladığı Teknik Ölçütlere uyan telsiz cihazlarını telsiz ruhsatnamesinden, kurma ve kullanma izninden ve frekans tahsisinden muaf tutar (md. 5/1); karşılığında bu cihazların başka telsizlere zararlı girişime yol açmadan ve onlardan gelen girişime karşı koruma talep etmeden kullanılmasını şart koşar (md. 5/3). Kablosuz alarm bağlantısı kural olarak bu muafiyetten yararlanmak üzere tasarlanır (bizim okumamız); girişime dayanıklılık bu yüzden ürünün ve kurgunun işidir. CLC/TS 50131-7’yi özetleyen EMO bildirisi de (ikincil kaynak) aynı frekanstaki başka sistemlerin arıza ya da sabotaj alarmı üretebileceğini veya çalışmayı engelleyebileceğini, bu yüzden tasarımda hesaba katılmasını ister.
Föyde aranacaklar: karıştırma algılama var mı, hangi koşulda olay üretiyor, bu olay sirene mi, kullanıcıya mı, merkeze mi gidiyor? Panelden merkeze giden GSM/4G bağlantısı da bir radyo bağlantısıdır; tek yol olarak bırakılırsa bildirim tek noktadan kopabilir, IP ya da sabit hatla yedeklemek değerlendirilir.
Hibrit Kurgu: Omurga ve Köprü
Hibrit sistem iki yoldan kurulur: kablolu panele takılan bir kablosuz alıcı modülüyle kablosuz cihazlar eklenir ya da kablosuz bir merkeze, kablolu dedektörleri bağlayan bir entegrasyon modülü eklenir. Örneğin bir üreticinin kılavuzu kendi modülünü, üçüncü taraf kablolu dedektör ve cihazları sistemine bağlayan bir entegrasyon modülü olarak tanımlar ve NC, NO ile bir, iki ve üç dirençli bağlantıyı destekler. Hangi yol seçilirse seçilsin üç kural değişmez:
- Derece: ikincil kaynaklara göre karma sistemde derece en zayıf halkaya iner; kablosuz alıcı, köprü modülü ve tekrarlayıcı da bu hesaba girer.
- Yer: panel ve kablosuz alıcı korunan alanın içinde ve varsa en yüksek dereceli bölümde durur; dışarıdan geçen siren kablosu sabotaja karşı korunur (CLC/TS 50131-7, ikincil).
- Güç: kablolu dedektörleri besleyen modülün ve tekrarlayıcının kendi akü beslemesi olup olmadığı, varsa ne kadar dayandığı akü hesabına ayrıca yazılır.
Kamu şartnamelerinde hibrit yetenek aranabilir: Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğünün 2018 tarihli hırsız alarm şartnamesi, ana panelin ilave modüllerle kablosuz ürünleri, adresli ve kablosuz dedektör teknolojisini desteklemesini ister (KTB.ELK-18.025, madde 1, 17 ve 18). Hazır setler için alarm seti, paneller için alarm paneli sayfasına bakın.
Proje ve Kurulum Akışı
Güvenlik sistemleri başlığında hırsız alarmını da sayan Elektrik İç Tesisleri Proje Hazırlama Yönetmeliği (md. 9/1-g) bağlantı türüne göre ayrım yapmaz; bizim okumamızla proje hazırlanan işte kablosuz sistemin de yerleşimi ve şeması çizilir. Kesin proje belirli bir markaya göre yapılmaz, seçilen üreticinin cihaz tipleri yüklenicinin uygulama projesine girer (md. 10/c ve 10/ç). Kablosuz protokoller çoğunlukla üreticiye özgü olduğundan kesin projeye marka değil şu ölçütleri yazmanızı öneririz: bileşenlerin derecesi ve çevre sınıfı, denetim ve kayıp cihaz bildirimi, karıştırma algılama, uzak bildirim yolları, pil tipi ve bakım erişimi.
- Kablolu bölüm: zon listesi ve bağlantı biçimi (NC, EOL, 2EOL) panelin kılavuzuna göre seçilir. CLC/TS 50131-7’ye göre (EMO bildirisi, ikincil) ara bağlantı mümkünse korunan alanın içinden, değilse sabotaja karşı korumalı geçer; kablo cinsi ve kesiti cihazlara gereken asgari gerilimi taşır, hasar riski olan yerde boru ya da tava kullanılır, güzergâh elektriksel gürültü kaynaklarından ve yüksek gerilim kablolarından uzak tutulur, kablolar uçlarında etiketlenir.
- Kablosuz bölüm: panel ve alıcı korunan alanın içinde, cihazlara göre ortada bir yere konur; her cihaz montaj noktasında okunur, denetim aralığı ve karıştırma algılama ayarlanır.
- Devreye alma: her cihaz tek tek tetiklenir ve sabotaj anahtarları denenir; panel bir izleme merkezine bağlıysa gönderilen olayların merkezde eksiksiz göründüğü sorulur.
- Teslim: yapıldı projesinde kablo güzergâhları ile kablosuz cihazların yeri, bağlandığı yol (doğrudan ya da tekrarlayıcı üzerinden), okunan sinyal değeri ve pil tipi yer alır; ekinde işletme ve bakım kitapçıkları bulunur (md. 10/d).
Yangın algılamada kablosuz cihazlar başka kurallara tabidir: kablosuz yangın alarm sistemi. Sistemin bütünü ve derece kartı hırsız alarm sistemleri sayfasındadır. Ankara’daki ASPEK bu üç kurgunun her biri için proje, kurulum ve bakım hizmeti verir; keşif ve teklif için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Kablosuz alarm sistemi güvenilir mi?
Bağlantı türü tek başına güvenilirliği belirlemez; EN 50131-1 kablolu ve kablosuz ara bağlantıyı birlikte kapsar ve bu standarda göre üretilen cihazın derecesi, ikincil kaynaklara göre, etiketinde yazar. Kablosuz sistemde belirleyici olan montaj noktasında okunan sinyal payı, panelin cihazları düzenli denetlemesi ve karıştırmayı olay olarak kaydedip bildirmesidir. Bu koşulların sağlandığı devreye almada denenir ve kayda geçirilir.
Kablosuz alarm jammer ile susturulabilir mi?
Her radyo bağlantısı yeterince güçlü bir girişimle bozulabilir; ruhsattan muaf telsiz cihazları da Frekans Tahsisinden Muaf Telsiz Cihaz ve Sistemleri Hakkında Yönetmelik md. 5/3 gereği girişime karşı koruma talep edemez. Önemli olan bozulmanın fark edilmesidir: panelin karıştırmayı ve haber vermeyen cihazı olay olarak kaydetmesi, bunu kullanıcıya ya da merkeze iletmesi ve uzak bildirimin ikinci bir yolla yedeklenmesi. Bu özelliklerin varlığı ve ayarları üreticiye göre değişir, föyden kontrol edilir.
Kablosuz alarm menzili ne kadar?
Föydeki değer üreticiye göre değişir ve çoğunlukla engelsiz açık alan için verilir; binada duvar, betonarme döşeme ve metal yüzeyler bu mesafeyi kısaltır. Geçerli cevap, her cihazın montaj noktasında kapılar kapalıyken okunan sinyal seviyesidir. Sinyal sınırdaysa panel yeri değiştirilir, tekrarlayıcı eklenir ya da o bölüm kabloyla bağlanır.
Kablosuz dedektörün pili ne kadar dayanır?
Süre üreticiye, cihaz tipine, denetim aralığına, olay sayısına ve ortam sıcaklığına göre değişir; föydeki değer belirli bir kullanım varsayımına dayanır. Panelin zayıf pili hangi olayla bildirdiği devreye almada denenir ve bakım kaydına cihaz başına pil durumu yazılır. Akü ve pil hesabı alarm akü süresi rehberindedir.
Kablolu alarm sistemine kablosuz dedektör eklenebilir mi?
Panel destekliyorsa evet: panele bir kablosuz alıcı modülü takılır ve kablosuz cihazlar bu modül üzerinden tanıtılır. Alıcının ve cihazların panelin üreticisiyle uyumlu olması gerekir; farklı markalar için köprü modülleri de vardır. Eklenen kablosuz cihazın derecesi mevcut sistemden düşükse, ikincil kaynaklara göre sistemin derecesi de ona iner.
Kablosuz alarm için izin ya da ruhsat gerekir mi?
BTK’nın Teknik Ölçütlerine uygun telsiz cihazları telsiz ruhsatnamesinden, telsiz kurma ve kullanma izninden ve frekans tahsis ve tescil işlemlerinden muaftır (Frekans Tahsisinden Muaf Telsiz Cihaz ve Sistemleri Hakkında Yönetmelik md. 5/1); ölçütlerin dışında kullanım için Kuruma başvurulur (md. 5/4). Muafiyet piyasa gözetimi ve kişisel verilerin gizliliği gibi diğer yükümlülükleri kaldırmaz (md. 5/2). Hangi bant ve gücün muaf olduğu Teknik Ölçütler belgesindedir; bu belgeyi doğrulayamadığımız için bant değeri vermiyoruz.
Wi-Fi alarm ile kablosuz alarm aynı şey mi?
Aynı şey değildir. Kablosuz alarmda dedektörler panele bina içi radyo bağlantısıyla bağlanır; ürün adındaki “Wi-Fi” ise panelin internete bağlanma yolunu da, dedektörlerin panele bağlanma yolunu da anlatıyor olabilir, bu yüzden föyde ikisi ayrı ayrı okunur. Bildirim yalnız ev modemi üzerinden gidiyorsa modemin kesintisiz güç kaynağı yokken elektrik kesildiğinde bildirim de durur; GSM/4G gibi ikinci bir yol bu riski azaltır.
Kablolu alarm sistemi nasıl kurulur?
Keşif ve projede zon listesi, bağlantı biçimi ve kablo güzergâhı çıkarılır; kablolar mümkünse korunan alanın içinden, değilse sabotaja karşı korumalı olarak, hasar riski olan yerde boru ya da tava içinde, yüksek gerilim hatlarından uzak çekilip uçlarından etiketlenir. Dedektörler panelin belirttiği biçimde (NC, EOL ya da 2EOL) zonlara bağlanır, her zon tek tek denenir ve yapıldı projesine işlenir. Bağlantı şemasının ayrıntısı PIR dedektör ve manyetik kontak rehberlerindedir.