Kısa cevap: pır, yani PIR (passive infrared, pasif kızılötesi) dedektör algılama için hiçbir ışın yaymaz; ortamdaki yüzeylerin yaydığı ısıl ışınımı lensinin ayırdığı dar bölgeler üzerinden izler ve insan gibi sıcak bir gövde bu bölgeler arasında yer değiştirdiğinde sensörde oluşan değişimi alarm olarak panele bildirir. Bu yüzden hareketi görür, camın arkasını görmez; ısıtıcı, güneş ve hızlı hava akımı onu yanıltabilir. Algılama alanını lensin deseni, montaj yüksekliğini ise o modelin veri sayfası belirler: aynı üreticinin (Ajax) kılavuzları iç ortamdaki MotionProtect için 2,4 m, dış ortamdaki MotionProtect Outdoor için zeminden 0,8–1,3 m yazar. Perde tipi, dual (PIR + mikrodalga), tavan tipi, evcil hayvan bağışıklı ve kameralı modeller bu ilkenin farklı uygulamalarıdır.
Pasif Kızılötesi Nasıl Algılar?
Her yüzey sıcaklığına bağlı olarak kızılötesi ışınım yayar. PIR dedektörün içindeki piroelektrik sensör ışınımın kendisine değil değişimine tepki verir; önündeki çok parçalı lens görüş alanını yelpaze gibi açılan dar bölgelere (zone) böler. Sıcak bir gövde bir bölgeden ötekine geçtikçe sensöre düşen ışınım dalgalanır, işlemci bunu değerlendirir ve eşik aşılınca alarm rölesini açar ya da telsiz sinyali gönderir. “Pasif” adı buradan gelir: mikrodalga dedektör ve ışın bariyeri gibi aktif algılayıcılar sinyal yayar, PIR yalnız alır.
Sensör çoğu modelde çift elemanlıdır (Teknim ATP-546 kataloğu “çift elemanlı dijital PIR” der; Kültür ve Turizm Bakanlığının (KTB) 2018 hırsız alarm şartnamesi de PIR + mikrodalga dedektörde “dual element” ister). İki eleman ters yönde bağlı olduğundan odanın bütünüyle ısınması gibi ikisine aynı anda etki eden değişim birbirini götürür; gövdenin önce birini sonra öbürünü etkilemesi belirgin sinyal üretir. Bazı modellerde alarm için kaç bölge geçişi (darbe) bekleneceği seçilir; aynı şartname tavan tipi dual dedektörde “darbe sayısı seçicisi” ister.
| Durum | Dedektörün tepkisi | Yerleşimdeki karşılığı |
|---|---|---|
| Gövde bölgeleri enine kesiyor | Art arda değişim; en kolay algılanan hareket | Dedektör muhtemel yolu yandan görecek köşeye konur |
| Gövde dedektöre doğru düz yürüyor | Bölge sınırlarını daha az keser, algılama gecikebilir | Kapı hattını karşıdan değil yandan gören konum seçilir; Ajax kılavuzları giriş yolunun lens eksenine dik olmasını ister |
| Kişi kıpırdamadan duruyor | Değişim olmadığı için yeni sinyal üretmez | Varlık değil hareket dedektörüdür; kasaya titreşim dedektörü eklenir |
| Hareket cam arkasında | Görmez; Ajax MotionCam kılavuzu cam arkasındaki hareketin kaydedilmediğini yazar | Vitrin dışı içerideki PIR’a bırakılmaz; cam bölme görüşü kesmemelidir |
| Ortam sıcaklığı vücut sıcaklığına yakın | Fark küçülür; Ajax kılavuzuna göre sıcaklık dengelemesi yoksa doğru çalışma garanti edilmez | Isınan çatı katı ve depo için föyde sıcaklık dengelemesi aranır (ör. Teletek TITAN AG kataloğu) |
| Dedektörün hemen altı | Duvar tipinde kör kalabilen bölge (creep zone) | Bu bölgeyi de kapsayan lens aranır (ör. Teletek PIRIN DL kataloğu) |
Montaj Yüksekliği: Tek Doğru Sayı Yok
Lens, bölgelerin zemine hangi uzaklıkta ineceğini belirli bir yüksekliğe göre hesaplar; bu yükseklik aynı marka içinde bile modelden modele değişir. Türkçe bir sektör bildirisi de (ikincil ve eski tarihli bir kaynak; CLC/TS 50131-7 uygulama kılavuzuna dayanır, standardın güncel baskısıyla farkları olabilir) dedektörlerin “üretici firmanın önerilerine uygun” ve risk değerlendirmesindeki mesafe ve kapsamayı sağlayacak biçimde yerleştirilmesini ister.
| Dedektör | Verilen değer | Not |
|---|---|---|
| İç ortam duvar tipi PIR (Ajax MotionProtect) | 2,4 m; algılama mesafesi 12 m | Kılavuza göre önerilenden alçağa takılınca hayvanlar dedektörün aşırı duyarlı bölgesinde dolaşır |
| İç ortam kameralı PIR (Ajax MotionCam) | 2,4 m | Fotoğraf yalnız sistem kuruluyken çekilir |
| Dış ortam PIR (Ajax MotionProtect Outdoor) | Zeminden 0,8–1,3 m; evcil hayvan bağışıklığı için 1 m | Menzil kademeli: en yakın kademede 3 m’ye, en uzakta 15 m’ye kadar |
| Tavan tipi dual dedektör (KTB.ELK-18.027) | 4 m yükseklikten en az 12 m çapında alanı koruyabilmeli | Alıcının şartnamesidir; föydeki tavan yüksekliği aralığıyla karşılaştırılır |
Algılama mesafesi de modele bağlıdır (katalogda Hikvision DS-PDP15P-EG2-WE: 15 m, 85,9°). Ayak ya da açılı aparat desenin zemine indiği yeri değiştirir; açı verilince alan yürünerek denenir.
Keşifte Dedektörün Yeri Nasıl Seçilir?
- Yolu çizin: giriş kapısı, zemin kat pencereleri, merdiven ve koridordan değerli eşyaya ya da panelin bulunduğu odaya giden yol plana işlenir; dedektör bu çizgiyi yandan görecek köşeye konur.
- Görüşü kesenleri işaretleyin: kolon, dolap, yüksek raf, saksı ve cam bölme; Ajax kılavuzları bunları montaj yapılmayacak yerler arasında sayar.
- Isı ve hava kaynaklarını işaretleyin: radyatör ve üstünde sallanan perde, ısıtıcı, klima, fan, sık açılan pencere, doğrudan güneş alan cam. Belirtiye göre neden-çözüm listesi alarm neden öter rehberinde.
- Kablosuz modelde sinyali düşünün: aynı kılavuzlar panele ya da menzil artırıcıya 1 m’den yakın ve sinyali zayıf ya da kararsız yeri dışarıda bırakır (kablolu mu kablosuz mu).
- Gece kim içeride? Evde kalınan saatlerde iç hacim kapalıyken pencereler perde tipi dedektörle ya da kontakla kurulu tutulur.
- Yürüme testi: ikincil kaynak hareket ve darbe dedektörlerinin “mesafe ve kapsama alanlarının testi için özel dikkat” ister; raf eklenince ya da mobilya yer değiştirince test yenilenir.
Tipler: Lens ve Sensör Değişince Ne Değişir?
| Tip | Algılama biçimi | Nerede | Örnek |
|---|---|---|---|
| Duvar tipi geniş açılı | Yelpaze biçiminde bölgeler | Oda köşesi, hol, salon | Ajax MotionProtect: 12 m |
| Perde tipi | Dar, düz bir algılama düzlemi | Pencere önü, balkon kapısı, koridor hattı | Ajax Curtain Outdoor: 8° yatay açı |
| Tavan tipi (360°) | Aşağı bakan dairesel alan | Hol, açık ofis, engelsiz geniş hacim | Teknim TOD-0551 |
| Dual (PIR + mikrodalga) | İki ayrı fizik; VE kipinde ikisi birlikte görmeden alarm yok | Isı kaynağı ve hava akımı olan hacim, depo | Teletek PIRIN MW: VE, VEYA ve üçlü vuruş kipi |
| Dış ortam | Çift sensörlü doğrulama (katalogdaki modellerde) | Bahçe, cephe, otopark | Ajax MotionProtect Outdoor: iki sensör aynı anda görmeli |
| Kombine (PIR + cam kırılma) | Hareket ve kırılma sesi tek gövdede | Vitrinli dükkân, camlı oda | Ajax CombiProtect: 12 m hareket, 9 m cam |
Mikrodalga bölümü aktif bir algılayıcıdır; KTB şartnamesi çiftli dedektörde enterferansı ve hatalı alarmı önlemek için mikrodalga mesafesinin ayarlanabilmesini ister, menzil korunan hacmin dışına taşmayacak kadar kısılır. VEYA kipinde tek sensör yeter; yakalama artar ama dual yapının yanlış alarm üstünlüğü kalmaz. Dış ortamda bir üreticinin kılavuzu yapraklı ağaçların karşısına ve algılama alanında 80 cm ya da daha yüksek çalı bulunan yere montaj yapılmamasını ister; föyde çevre sınıfına bakılır (ikincil kaynağa göre EN 50131’de Sınıf IV dış havaya doğrudan maruz kalan ortam içindir). PIR için EN 50131-2-2, PIR + mikrodalga için EN 50131-2-4 bölümleri vardır (ikincil kaynağa göre; TSE karşılığı doğrulanamadı). Modeller: PIR dedektör modelleri.
Evcil Hayvan Bağışıklığı: Kilogram mı, Boy mu?
Dedektör hayvanı tartmaz; gördüğü, ısı kaynağının büyüklüğü ve desenin hangi bölgesinde hareket ettiğidir. Üreticiler sınırı bu yüzden farklı ölçülerle yazar:
| Model | Üreticinin verdiği sınır | Kaynak |
|---|---|---|
| Teletek TITAN AG | 12 kg’a kadar | Katalog |
| Ajax MotionProtect, MotionCam | 20 kg’a ve 50 cm boya kadar | Kılavuz |
| Hikvision DS-PDP15P-EG2-WE | 30 kg’a kadar | Katalog |
| Ajax MotionProtect Outdoor | 80 cm boya kadar; hayvanın ağırlığı hesaba katılmaz | Kılavuz |
Sınır, dedektör önerilen yükseklik ve hassasiyette çalışırken geçerlidir: Ajax’ın iç ortam kılavuzlarına göre yüksek hassasiyette yalnız 25 cm’ye kadar boydaki kedilere, orta kademede 35 cm’ye kadar küçük köpeklere, düşük kademede 50 cm’ye kadar hayvanlara tepki verilmez. Lensin zemine yakın hareketi dışarıda bırakması (ör. Paradox 476PET kataloğu) hayvanın yerde kaldığını varsayar; koltuğa ya da rafa çıkan kedi desenin üst bölgelerine girer. Gerekiyorsa iç hacim yerine kontak ve perde tipi dedektörle kabuk koruması kurulur (manyetik kontak ve cam kırılma).
Kameralı (Fotoğraflı) Dedektör ve KVKK
Kameralı PIR, alarm anında fotoğraf ya da kısa bir seri çekip uygulamaya veya bağlı olduğu izleme merkezine gönderir; alarmın bir kişiden mi, çevresel bir etkenden mi geldiği yerine gitmeden görülür. Ajax MotionCam kılavuzu fotoğrafın yalnız sistem kuruluyken çekildiğini yazar; talep üzerine fotoğraf (Ajax’ın adlandırmasıyla Photo on Demand) ayrı bir sürümün özelliğidir.
Fotoğrafta tanınabilen kişi için bu kişisel veri işlemedir: 6698 sayılı KVKK md. 4/2-ç işlemenin “amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü” olmasını, md. 10 aydınlatmayı, md. 12 teknik ve idari tedbiri ister. Md. 28/1-a, kişinin tamamen kendisine ilişkin ya da “aynı konutta yaşayan aile fertleriyle ilgili faaliyetler” kapsamındaki işlemesini, veri üçüncü kişilere verilmemek ve veri güvenliği yükümlülüklerine uyulmak kaydıyla Kanun dışında bırakır. Bizim okumamızla yalnız evin içini ve evde yaşayanları gören dedektör bu istisnaya girebilir; bahçeyi, sokağı, apartmanın ortak alanını ya da bir iş yerini gören dedektör girmez. KVKK’nın 8 Haziran 2026 tarihli iş yeri duyurusu, kamera sistemi yerleştirilmeyecek özel alanlara örnek olarak tuvaleti, soyunma odasını, mescidi ve dinlenme alanını sayar; bu sınırın fotoğraflı dedektöre de uygulanacağı bizim okumamızdır.
- Fotoğrafı kimin göreceğini uygulamadaki yetkiler belirler: aynı kılavuz fotoğrafların olay akışına erişen bütün kullanıcılara açık olduğunu, gizlilik yetkilerinin kullanıcı, kurulumcu ve şirket bazında ayarlanabildiğini yazar; teslimde bu liste gözden geçirilir.
- Talep üzerine fotoğraf, ev halkı ya da çalışanlar içerideyken de görüntü alınabilmesi demektir; kullanılacaksa amacı ve yetkilisi baştan yazılır (bizim önerimiz).
- Dedektör komşu pencereyi, sokağı ya da özel alanı görmeyecek biçimde konur; levha ve saklama süresi için KVKK kamera kuralları. ASPEK hukuk danışmanı değildir; somut durum için hukukçunuza danışın.
Bağlantı: Alarm Çıkışı, Tamper ve Hat Sonu Direnci
Kablolu PIR’ın üç devresi vardır: besleme (ör. Teknim ATP-546 kataloğunda 9–16 V DC), alarm çıkışı ve kapak açılınca ya da gövde sökülünce tetiklenen tamper. Alarm çıkışı çoğunlukla NC (normalde kapalı) bir röledir (ATP-546 için 30 V DC, 0,2 A): sakinken devre kapalıdır, alarmda açılır; kablo kesilince de açıldığı için panel bunu alarm olarak görür.
- Hat sonu direnci (EOL): direnç hattın sonuna, son dedektörün klemensine takılır; panel normalde bu direnci, alarmda açık devreyi, kısa devrede sıfıra yakın değeri görür. Direnci panel klemensine takmak, kablonun dedektör tarafında köprülenmesini görünmez kılar.
- Çift EOL: iki dirençle alarm ve tamper aynı iki telden ayrı durumlar olarak okunur; direnç değerleri ve bağlantı biçimi panel kılavuzundadır, markadan markaya değişir.
- Seri bağlama: NC dedektörler aynı bölgeye seri bağlanabilir ama panel hangisinin açtığını göremez. İkincil kaynağa göre hareket, darbe ve akustik dedektör gibi işlemcili cihazların alarm durumunu gösteren bireysel bir göstergesi olmalıdır.
- Kurcalama ve maskeleme: ikincil kaynağa göre EN 50131’de dedektörün kurcalama algılaması Derece 1’de seçime bağlı, Derece 2 ve üstünde zorunludur; lensin önünün kapatılmasını ya da boyanmasını algılayan maskeleme önleme (antimask) Derece 3 ve 4’te zorunludur. KTB şartnamesi çiftli dedektörde 0–1 m arasında ayarlanabilir maskeleme önleme ister.
Kurulumdan sonra odayı değiştiren işler de algılamayı bozar: yeni raf görüşü keser, eklenen klima ısı dalgası üretir; ikincil kaynak sistemi etkileyebilecek bina ve kullanım değişikliklerinin bildirilmesini ister. Pil ve akü için alarm aküsü, sistemin bütünü için hırsız alarm sistemi rehberine bakın. Ankara merkezli ASPEK hırsız alarm sistemlerinin projesini ve kurulumunu yapar, ardından bakımını üstlenir; dedektör yerleşimi için keşif ya da teklif isteğinizi iletişim sayfasından iletebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Pır dedektör ne işe yarar?
Korunan hacimde yer değiştiren insanı algılayıp alarm paneline bildirir. Kapı ve pencere kontağı gibi açılmayı değil, içeride hareket eden sıcak bir gövdeyi gördüğü için kontaksız bir açıklıktan ya da cam kırılarak girildiğinde ikinci bir algılama katmanı olur. Gece evde kalınan bölümde kapatılıp yalnız giriş katında kurulu tutulabilir.
Pır dedektörün çalışma prensibi nedir?
Lens görüş alanını dar bölgelere ayırır; sıcak bir gövde bu bölgelerden geçerken piroelektrik sensöre düşen kızılötesi ışınım değişir ve işlemci bu değişimi bir eşikle karşılaştırır. Dedektör kendisi ışın yaymadığı için pasif adını alır. Sabit bir sıcaklığı değil, sıcaklığın hareketle değişmesini izler.
Hareket dedektörü kaç metre yüksekliğe takılır?
Tek bir doğru yükseklik yoktur; değer lens desenine göre üreticinin veri sayfasında yazar. Örneğin Ajax’ın verdiği değer MotionProtect’te 2,4 m, MotionProtect Outdoor’da zeminden 0,8–1,3 m’dir; aynı markanın iç ve dış ortamda kullanılan perde tipi Curtain Outdoor’unda öneri yine 2,4 m’dir (evcil hayvan kipinde 1 m). Tavan tipi modellerde föydeki tavan yüksekliği aralığına bakılır. Föyden farklı yükseklik hem algılama alanını hem evcil hayvan bağışıklığını değiştirir.
Hayvan algılamayan pır dedektör kediyi hiç görmez mi?
Görmemesi için hayvanın üreticinin sınırının altında kalması, dedektörün önerilen yükseklik ve hassasiyette çalışması ve hayvanın desenin üst bölgelerine tırmanmaması gerekir. Sınır üreticiye göre değişir: katalogdaki Teletek TITAN AG için 12 kg, Ajax MotionProtect için 20 kg ve 50 cm boy, Ajax MotionProtect Outdoor için ağırlığa bakılmaksızın 80 cm boy yazılıdır. Koltuğa ya da rafa çıkan kedi bu varsayımın dışına çıkar.
Pır dedektör cam arkasındaki hareketi görür mü?
Hayır. Ajax’ın iç ortam PIR kılavuzları cam arkasındaki hareketin kaydedilmediğini yazar; bizim açıklamamızla sıradan pencere camı PIR’ın algıladığı ısıl ışınımı geçirmediğinden dedektör vitrinin ya da pencerenin ardındaki hareketi göremez. Vitrin önü için dış ortam dedektörü ya da ışın bariyeri, camın kendisi için cam kırılma dedektörü düşünülür.
Perde tipi pır dedektör nedir?
Geniş bir yelpaze yerine dar ve düz bir algılama düzlemi oluşturan PIR’dır; pencere önü, balkon kapısı ya da koridor gibi bir hattı perde gibi korur, odanın içindeki hareketi görmez. Böylece evde dolaşılırken pencereler kurulu tutulabilir. Katalogdaki Ajax Curtain Outdoor için yatay açı 8° olarak verilir.
Dual dedektör nedir, PIR’dan farkı ne?
Dual ya da çift teknolojili dedektör, PIR sensörünü bir mikrodalga sensörüyle birleştirir. VE kipinde iki sensör aynı anda hareket görmeden alarm vermediği için ısı dalgalanması ya da hava akımı gibi yalnız PIR’ı etkileyen olaylar alarm üretmez. Mikrodalganın menzili hacmin dışına taşmayacak biçimde ayarlanır.
Pır dedektör nasıl bağlanır, EOL direnci ne işe yarar?
Kablolu PIR’da besleme, alarm çıkışı (çoğunlukla NC) ve tamper uçları panele götürülür. Hat sonu direnci son dedektörün içine takılır; panel böylece normal durumu, alarmı ve kablonun kısa devre edilmesini birbirinden ayırır. Direnç değeri ve çift EOL şeması panelin kılavuzundan alınır.