Kısa cevap: manyetik kontak, kapı ya da pencerenin açıldığını algılayan iki parçalı bir dedektördür: anahtar gövdesi (çoğu modelde reed anahtarlı) genellikle kasaya, mıknatıs kanada takılır. Kanat kapalıyken mıknatıs anahtarı kapalı tutar; kanat açılıp mıknatıs uzaklaşınca devre açılır ve panel bunu açılma olarak okur. Hırsız alarmında kontak çoğunlukla NC (normalde kapalı) bağlanır, böylece kablonun kesilmesi de açılma gibi alarm verir. Kontak yalnız kanadın açılmasını görür; kırılan camı, zorlanan kepengi, hiç açılmayan vitrini görmez. Bu yüzden binanın dış kabuğu kontak, akustik cam kırılma dedektörü ve titreşim (şok) dedektörü birlikte kurgulanarak korunur.
Kontak Nasıl Çalışır: Reed Anahtar, Mıknatıs ve Boşluk
Kontağın gövdesinde çoğu modelde, cam bir tüpün içinde iki ince metal dilden oluşan reed anahtar bulunur; mıknatıs yaklaşınca diller birbirine çekilip temas eder, uzaklaşınca ayrılır. Gövde genellikle sabit kasaya, mıknatıs hareket eden kanada takılır; Ajax DoorProtect kılavuzu da mıknatısın kapının ya da pencerenin hareketli parçasına konmasını ister. Kanat açılıp mıknatıs çalışma boşluğunun dışına çıkınca anahtar konum değiştirir.
Çalışma boşluğu
Anahtarın kapalı konumu koruduğu en büyük mıknatıs uzaklığı modele ve mıknatısa göre değişir. Ajax DoorProtect kılavuzu büyük mıknatısın 2 cm’ye, küçüğünün 1 cm’ye kadar çalıştığını yazar; Kültür ve Turizm Bakanlığının 2018 hırsız alarm şartnamesi ise kapı-pencere kontağı pozunda (KTB.ELK-18.031) “sensörler arası uzaklık asgari 20mm” ister. İkincisi bir alıcının teknik şartıdır, standart ya da yönetmelik değildir. Keşifte kanat ile kasa arasındaki aralık, kanadın sarkması ve kapının oynaması ölçülür; aralık föydeki boşluğu aşıyorsa ara parça ya da montaj aparatı kullanılır. Katalogdaki aparat açıklamalarının da belirttiği gibi hizasız montaj, kapalı kapıyı açık ya da açık kapıyı kapalı gösterebilir. Rüzgârla oynayan kanadın kontağı anlık açıp kapatması gibi belirtiler için alarm neden öter rehberine bakın.
NC mi NO mu? Bağlantı ve Seri Kontak
Alarm dilinde NC (normalde kapalı), kapı kapalıyken devrenin kapalı olduğu, açılınca açıldığı bağlantıdır; NO (normalde açık) bunun tersidir. Hırsız alarmında NC tercih edilir, çünkü kablo kesilince devre yine açılır ve panel bunu açılma gibi görür; NO bağlı kontakta kopan kablo, hat sonu direnci yoksa fark edilmez. Etiketin hangi duruma göre verildiği föyden okunur, emin olunamıyorsa kapı kapalıyken ölçü aletiyle denenir. Bazı kablosuz kontak ve dedektörlerde kablolu bir dedektör için harici giriş bulunur: Ajax DoorProtect ve GlassProtect kılavuzları bu girişe NC tipte kablolu dedektör bağlanabildiğini yazar; gömme kablolu bir kontağı kablosuz sisteme katmanın bir yolu budur.
Aynı bölgeye birden çok NC kontak seri bağlanabilir. İkincil kaynağa göre (CLC/TS 50131-7’ye dayanan, eski tarihli Türkçe bir sektör bildirisi; standardın güncel baskısıyla farkları olabilir) manyetik kontak gibi işlemcisiz cihazlardan en fazla on tanesi bir göstergeyi paylaşabilir; ancak seri hatta panel hangi kanadın açık kaldığını gösteremez. Aynı bildiriye göre çıkış güzergâhı dışındaki bir dedektör alarm durumundayken sistem uyarı vermeli ve kurmaya izin vermemelidir: açık unutulan pencere kurmayı engelliyorsa kontak doğru çalışıyordur. Hat sonu direnci ve çift EOL ilkesi PIR dedektör rehberinde anlatılır.
Kontak Tipleri ve Keşifte Bakılanlar
| Tip | Montaj | Nerede | Keşifte bakılan |
|---|---|---|---|
| Yüzey tipi | Gövde ve mıknatıs kasa ile kanadın yüzeyine vidalanır ya da yapıştırılır | Kullanımdaki bina; ahşap ve PVC kasa (ör. Novacom NVC-D49) | Gövdeye erişim, tamper, kablonun kanal içinde korunması |
| Gömme tip | Kasa ve kanada açılan deliğe yerleşir, kapı kapalıyken görünmez | Yapım ya da doğrama değişimi aşaması (ör. Novacom NVC-D50) | Föydeki delik ölçüsü; kablonun kasa içinden geçeceği güzergâh |
| Metal kapı ve endüstriyel | Metal yüzeye uygun gövde ve aparatla | Çelik kapı, servis ve sanayi kapısı | Föyde metal yüzey için ayrı model ya da boşluk değeri; kablosuzsa sinyal |
| Kepenk tipi | Kepengin hareketli kısmı ile sabit zemin ya da ray arasına; yeri ve biçimi modelin föyünden okunur | Dükkân ve depo kepengi | Çıta ile zemin arasındaki aralık, kepengin yanal oynaması, kablonun ezilmeye ve suya karşı korunması |
| Kablosuz | Pil ve telsizle panele bağlanır | Kablo çekilemeyen kapı ve pencere | Pil, sinyal gücü, harici giriş |
| Şok ve eğim sensörlü | Kontağa ek olarak kanadın sarsılmasını ve devrilmesini algılar | Zorlanabilecek kapı, vasistas pencere, filmli cam | Ör. Ajax DoorProtect Plus |
İkincil kaynağa göre EN 50131’de Derece 3 ve 4 manyetik kontakların manyetik girişimlerden etkilenmemesi gerekir; KTB şartnamesi de kontağın “sabotaj korumalı Grade 3” olmasını ister. Bizim okumamızla bu şart, kontağı dışarıdan tutulan bir mıknatısla aldatma girişimine karşıdır. Manyetik kontaklar EN 50131-2-6 bölümünün konusudur (ikincil kaynağa göre; TSE karşılığı doğrulanamadı). Modeller: manyetik kontak modelleri.
Cam Kırılma mı, Titreşim mi?
İki dedektör de girişi kişi içeri girmeden yakalamak için kullanılır ama farklı fiziğe dayanır.
| Konu | Akustik cam kırılma | Titreşim (şok) |
|---|---|---|
| Neyi algılar | Kırılmanın sesini; Ajax GlassProtect kılavuzuna göre mikrofon önce düşük frekanslı darbe sesini, ardından yüksek frekanslı kırılma sesini sırayla arar | Takıldığı yüzeyin darbesini ve titreşimini; bazı modeller açı değişimini de (ör. Teknim TVSD-143 kataloğu) |
| Nereye takılır | Odanın içine, camı görecek konuma; aynı kılavuzda 9 m’ye kadar ve mikrofon pencereye göre en çok 90°; perde varsa perde ile cam arasına | Doğrudan korunan yüzeye: cam, çerçeve, kepenk, kasa, ATM, duvar (KTB şartnamesinde duvar tipi darbe-titreşim dedektörü, KTB.ELK-18.030) |
| Kaçırdığı | Film kaplı cam: kılavuz güvenlik, güneş kontrol ve dekoratif film dahil film kaplı camın kırılmasına tepki verilmediğini yazar | Takılı olmadığı yüzeye yapılan saldırı |
| Montajda kaçınılan | Siren ve hoparlör yakını, hızlı hava akımı; kablosuz modelde metal nesne ve ayna yakını | Föyde öngörülmeyen montaj yüzeyi |
| Keşifte bakılan | Cam türü ve film, perde ya da stor, siren ve hoparlörün yeri | Yüzey malzemesi; besleme ve akım (ör. TVSD-143: 8–15 V DC, sükûnette 20 mA) |
| Standart bölümü (ikincil) | EN 50131-2-7-1 | EN 50131-2-8 (darbe dedektörleri) |
Aramada “şok sensörü”, “titreşim sensörü” ve kasa için “sismik dedektör” adlarıyla geçen dedektörler bu ikinci fiziği kullanır; kasa, ATM ve duvar gibi delinmesi ya da yerinden oynatılması olası noktalarda nokta koruması kurar. İki algılamayı birleştiren ürünler de var: Ajax DoorProtect Plus kontağa şok ve eğim sensörü ekler; Ajax CombiProtect ve Teletek TITAN GB PIR ile cam kırılmayı tek gövdede toplar (katalog). Modeller: cam kırılma ve titreşim dedektörü modelleri.
Kabuk Koruması: Kapı, Pencere, Vitrin, Kepenk
Kabuk, binanın dış zarfındaki açıklıklardır. Kabuk dedektörleri olay açıklıktayken, PIR gibi hacim dedektörleri ise kişi içeri girdikten sonra alarm verir; kabuk kurulu, iç hacim kapalıyken evde kalanlar serbestçe dolaşır. İkincil kaynağa göre EN 50131 dereceleri izlenecek saldırı yolunu da kademelendirir: Derece 1’de dış kapıların açılması, Derece 2’de dış kapı ve pencerelerin açılması, Derece 3’te bunlara ek olarak delinmeleri ve riski yüksek öğeler, Derece 4’te ayrıca duvar, çatı, tavan ve döşemenin delinmesi; her derecede bir “tuzak” da sayılır (bizim okumamızla içeride muhtemel güzergâha konan dedektör).
| Açıklık | Algılama | Not |
|---|---|---|
| Giriş kapısı | Kontak; giriş gecikmeli bölge | Çelik kapıda metal yüzey modeli; zorlamaya karşı şok sensörlü kontak |
| Açılır pencere | Her açılır kanada kontak | Vasistas kanatta eğim sensörlü kontak |
| Sabit cam, vitrin | Akustik cam kırılma ya da cama titreşim; içeride perde tipi PIR | Film kaplı camda şok algılama; pencere tipi ışın bariyeri açıklığın önüne ışın perdesi kurar (ör. Teknim TBS-304) |
| Kepenk | Kepenk kontağı ve kepenge titreşim | Arkasındaki vitrin ve kapı ikinci kabuktur |
| Çatı penceresi, ışıklık, bodrum penceresi | Kontak ya da titreşim | Planda ayrıca işaretlenir |
| Kasa, ATM, duvar | Titreşim (sismik) | Kabuk değil nokta korumasıdır |
Işın bariyeri ile yangın tarafındaki “beam dedektör” karıştırılmamalıdır: pencere tipi ya da dış hat ışın bariyeri, verici ile alıcı arasındaki kızılötesi ışınların bir kişi tarafından kesilmesini algılayan aktif bir hırsız alarm dedektörüdür; yangın algılamadaki beam dedektör ise ışığın dumanla zayıflamasını ölçen ışın tipi bir duman dedektörüdür ve başka bir sistemin parçasıdır (ışın tipi duman dedektörü). Bariyer modelleri için ışın bariyeri, dış hat ve çevre için çevre güvenliği sayfasına bakın. Dükkânda, sistem kapalıyken kapı açılınca tuş takımından kısa bir uyarı sesi veren (chime) bölge ayarı bazı panellerde bulunur (ör. katalogdaki Paradox LED keypad). İşyerinde kepengin, vitrinin ve kasanın panik butonuyla birlikte nasıl kurgulanacağını işyeri alarm sistemi rehberi anlatır.
Kabuk keşfinde not alınacaklar
- Her açıklık planda numaralanır ve türü yazılır: kapı, açılır pencere, sabit cam, vitrin, kepenk, çatı penceresi; hangisinin açılabildiği, hangisinin yalnız kırılabildiği ayrılır.
- Doğrama malzemesi (ahşap, PVC, alüminyum, çelik), kanat ile kasa arasındaki aralık ve kanadın oynaması ölçülür. Kontak menteşe tarafına değil kanadın açılan kenarına yakın konur (bizim önerimiz): kanat aralandığında boşluk en hızlı orada büyür.
- Çift kanatlı kapı ve pencerede her açılan kanat ayrı sayılır; yalnız birine kontak takmak öbürünü korumasız bırakır.
- Cam için üç soru sorulur: film kaplı mı, önünde perde ya da stor var mı, odada siren ya da hoparlör nerede?
- Kepenkte alt çıtanın zemine oturuşu, rayların durumu ve önünden araç ya da yaya geçip geçmediği not edilir.
- Gece hangi açıklığın kurulu kalacağı, hangisinin giriş gecikmeli bölge olacağı kullanıcıyla birlikte belirlenir.
Kablosuz Kontak: Pil ve Sinyal
Kablosuz kontak, kablo çekilemeyen kanatlarda kurulumu kolaylaştırır ama pil ve telsiz yolunu denkleme ekler. Pil ömrü üreticiye ve kullanıma bağlıdır: Ajax DoorProtect kılavuzu 7 yıla kadar ömrü günde 10 açılış ve 60 saniyelik yoklama aralığı varsayımıyla verir; kullanım ve ayar bu varsayımdan ayrıldıkça ömür de değişir. Aynı kılavuz kontağın dış ortama, panele 1 m’den yakına ve sinyali zayıflatan metal nesne ya da ayna yakınına takılmamasını ister; çelik kapıda sinyal gücü bu yüzden montajdan önce denenir (bizim önerimiz). Pil değişimi ve elektrik kesintisi için alarm aküsü ve pil ömrü, telsiz denetimi ve karıştırma için kablolu mu kablosuz mu rehberine bakın.
Sistemin bütünü ve derece kavramı hırsız alarm sistemi rehberindedir. ASPEK, Ankara merkezli olarak hırsız alarm sistemlerinin projelendirme, kurulum ve bakım işlerini yürütür; açıklık listesi üzerinden kontak, cam ve titreşim dedektörlerinin yerini belirlemek için teklif ya da keşif talebinde iletişim sayfasını kullanabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Manyetik kontak ne işe yarar?
Kapı, pencere ya da kepengin açıldığını alarm paneline bildirir. Alarmı kişi henüz içeri girmeden, açıklıkta verdiği için kabuk korumasının temel dedektörüdür ve iç hacim dedektörleri kapalıyken de kurulu tutulabilir. Camın kırılmasını ya da kanadın açılmadan zorlanmasını tek başına algılamaz.
Manyetik kontak NO mu NC mi bağlanır?
Hırsız alarmında genellikle NC bağlanır: kapı kapalıyken devre kapalıdır, kapı açılınca ya da kablo kesilince açılır ve panel ikisini de alarm sayar. NO bağlantıda kopuk bir kablo, hat sonu direnci kullanılmıyorsa fark edilmez. Kontağın NC/NO tanımının kapı kapalı durumu için verildiği föyden ya da ölçü aletiyle doğrulanır.
Gömme tip manyetik kontak ne zaman tercih edilir?
Kapı kapalıyken görünmediği ve gövdesine dışarıdan ulaşılamadığı için görünüm ve kurcalama açısından avantajlıdır. Kasaya ve kanada delik açmayı, kabloyu kasa içinden geçirmeyi gerektirdiğinden yapım ya da doğrama değişimi sırasında uygulamak kolaydır. Delik ölçüsü ve çalışma boşluğu modelin föyünden alınır.
Kepenk alarmı nasıl kurulur?
Kepengin açılmasını kepenk tipi bir manyetik kontak, kesilmesini ya da zorlanmasını kepenge takılan titreşim (şok) dedektörü algılar. Kontağın yeri ve tipi, kepenk kapalıyken hareketli kısımla sabit kısım arasında kalan aralığa ve kepengin yanal oynamasına göre föyden seçilir; kablosu ezilmeye karşı korunur. Kepengin arkasındaki vitrin camı ve kapı da ayrı bir kabuk olarak dedektörle korunur.
Cam kırılma dedektörü filmli camı algılar mı?
Akustik modellerde algılamayabilir. Ajax, GlassProtect kılavuzunda darbeye dayanıklı, güneş kırıcı, dekoratif ya da başka herhangi bir filmle kaplı camın kırılışına dedektörün tepki vermediğini belirtir ve bu camlar için şok ve eğim sensörlü kontak önerir. Bu yüzden keşifte camın filmli olup olmadığı sorulur.
Titreşim (şok) sensörü nedir?
Takıldığı yüzeydeki darbe ve titreşimi algılayan dedektördür; kasa, ATM, vitrin camı, kepenk ve duvar gibi delinmesi ya da zorlanması beklenen yüzeylere monte edilir. Bazı modeller açı değişimini de görür (ör. katalogdaki Teknim TVSD-143). Cam kırılma dedektöründen farkı, havadaki sesi değil yüzeyin hareketini ölçmesidir.
Çelik kapıya manyetik kontak takılır mı?
Takılır; ama çelik yüzey için üreticinin öngördüğü model ve boşluk değeri föyden seçilir. Kablosuz kontakta metal telsiz sinyalini zayıflatabileceğinden sinyal gücü montajdan önce denenir. Kapının zorlanması da önemliyse şok sensörlü kontak ya da kapıya titreşim dedektörü eklenir.
Aynı bölgeye kaç manyetik kontak bağlanabilir?
Bir bölge girişine birden çok NC kontak seri bağlanabilir; ikincil bir kaynağa göre işlemcisiz cihazlardan en fazla on tanesi aynı göstergeyi paylaşabilir. Seri hatta panel hangi kanadın açıldığını gösteremez; kat ya da cephe bazında ayrı bölgeler, açık kalan pencereyi bulmayı ve arıza aramayı kolaylaştırır.