Kaç bölge, hangi yapı, hangi belge: acil anons kontrol ünitesi nasıl seçilir?
Bir otel ya da iş merkezi metrajında acil anons kalemi çoğu zaman “kontrol ünitesi, 1 adet” diye tek satırda durur; oysa o satırın arkasında iki bölgeli kompakt bir cihaz da, katlara ve bloklara yayılıp yüzlerce bölgeye büyüyen bir santral ağı da olabilir. Katalogdaki ürünler dört grupta: amfisi gövdesinde bulunan 2 ile 8 bölgeli kompakt santraller; ana ünite, genişleme modülü ve ayrı güç katıyla kurulan modüler sistemler; tahliye mesajlarını saklayan kayıt üniteleri ile yangın paneli sinyallerini alan kontak modülleri; güç kaynağı, hat sonu denetimi, fiber arabirim ve loop booster gibi sistem parçaları. Bir itfaiyeci paneli ve algılamayla sesli tahliyeyi birleştiren bir sistem de burada. Seçimi beş soru belirler: acil durum planı kaç bölge ve hangi senaryoyu istiyor; hoparlörleri santralin kendi amfisi mi ayrı güç katları mı sürecek; yangın panelinden kaç sinyal gelecek ve bağlantı nasıl kurulacak; kaç çağrı istasyonu bağlanacak; modelin EN 54-16 beyanı hangi fonksiyonları kapsıyor.
.jpg)
Seçim rehberi ve sık sorulanlar
Binanın ölçeğine göre santral yapısı
Örnekler katalogdaki ürün bilgilerinden; bölge sayısı ve güç modele göredir, genişlemenin üst sınırı üreticinin beyanıyla sınırlıdır.
| İhtiyaç | Uygun yapı ve katalogdaki örnek | Dikkat |
|---|---|---|
| Tek blok, az katlı bina; kat başına bir bölge yeterli | Amfisi gövdesinde kompakt santral: Teletek SPIKA-2, SPIKA-4 ve SPIKA-6 (toplam 500 W iki, dört ya da altı bölgeye dağıtılır), Decon DA-EVAC480 (8 bölge, 500 W), Decon DP-EVAC1000 (6 bölge; amfi, mesaj ünitesi ve bölge yönlendirmesi bir arada) | Toplam güç bölgelere paylaştırıldığında bir bölgenin yükü artınca ötekilere kalan pay azalır; hoparlör kademeleri bölge bölge toplanır |
| Yeni kat ya da blok eklenmesi beklenen bina | Genişleyebilen santral: 4EVAC C500 (6 bölge, 6 × 100 W ve yedek amfi; genişletme modülleriyle 36 bölgeye çıkar), Decon DP-8200MP ana ünitesi ve 8 bölgelik DP-8200ME genişleme ünitesi; ayrıca 8 bölgelik DP-800LC ve 6 bölgelik DP-EVAC1000RT genişleme üniteleri (hangi ana üniteyle çalıştıkları teklifte teyit edilir) | Üst sınırın yanında, eklenen bölgelerin hat denetiminin genişleme ünitesinde de sürdüğü sorulur; katalogdaki genişleme ünitelerinin bir kısmı bunu ürün bilgisinde yazar |
| Çok bölgeli büyük bina, yerleşke, birden çok santral | Ağ ya da matris yapısı: 4EVAC IMPACT kontrolcüsü (16 sesli tahliye girişi, halka üzerinde 255 cihaz), ağda birleşen C500 merkezleri (tek sistemde 254), Westsound MT 7000 (MT 7111 genişleme üniteleriyle 300 bölgeye kadar), Esser INTEVIO RK-MCU (500 W, 8 hoparlör hattı; RK-ZONE8 ile büyür) | CEN/TS 54-32 birden çok santralli düzende ana santralin alt santrallerden sinyal alabildiği ya da onlara sinyal gönderebildiği (ya da ikisini birden yapabildiği) ve durumlarını gösterdiği yapıyı tarif eder (3.1.30); santraller arası bağlantının tek arızada çalışmayı sürdürmesi gerekebilir |
| Yangın algılama ile sesli tahliyenin birlikte kurulacağı yeni proje | Bütünleşik sistem: Detnov CAD-150-EVAC (CAD-150-4 adresli yangın paneli ve NEO sesli tahliye ünitesi; ürün bilgisine göre EN 54-2, EN 54-4, EN 54-16 ve EN 60849 kapsamında belgeli) | EN 54-16 bu birleşik yapıda yangın panelindeki tek bir arızanın sesli alarm tarafının zorunlu işlevlerini bozmamasını, sesli alarm göstergeleriyle kumandalarının ayırt edilebilmesini ister (4.2) |
| Tahliye mesajının ve panel tetiklemesinin ayrı ünitelerle kurulduğu modüler sistem | Mesaj kayıt ve kontak modülleri: Decon DP-7203 ve 30 bölgeli DP-7223A, Westa WP-3320 (10 kontaklı mesaj kayıt), WP-3307 (7 kontak), Decon DP-7212 (10 bölge) ve DP-7245 (6 bölge) kontrol modülleri | Kontak sayısı sistemin ayırt edebileceği senaryo sayısını sınırlar; modülün bağlandığı amfinin ve hoparlör hattının izlenip izlenmediği ayrıca sorulur |
| Uzak bloklar, halka düzeninde hoparlör hatları | 4EVAC 4E-FSC fiber arabirim (bakır ağ bağlantısının yetmediği mesafede çok modlu fiberle; üreticinin güncel föyüne göre 2 km’ye kadar); halka düzeninde kurulan hoparlör hattı için 4EVAC Loopdrive parçaları: LDB-03 loop booster (üreticiye göre amfi çıkışını halkaya verir, halkadaki izolatör modüllerini besler ve yönetir) ile halkadan ayrılan branşman için ses ayarlı FIM-VC izolatör modülü | Halka düzeninde kopan hat öbür yönden beslenir; bloklar arası güzergâh ve kablonun yangın dayanımı teklife ayrıca yazılır (amfilere ve hoparlörlere giden sinyal ve besleme kabloları için BYKHY Madde 83/1-a en az 60 dakika ister; kamu işlerinde sistem kablosu için GTŞ 22.10) |
EN 54-16 beyanı olan santral ile beyanı olmayan sistem
İkinci sütun EN 54-16:2008’in maddelerinden, belge satırı GTŞ 22.3’ten özetlendi. Katalogda ürün bilgisinde EN 54-16 onayı yazan modeller (ör. 4EVAC IMPACT kontrolcüsü ve modülleri, Detnov CAD-150-EVAC), “IEC 60849 uyumlu” diye tanıtılan bir sistem ailesi (Westsound MT 7000) ve belge bilgisi yer almayan üniteler bir arada; beyan teklifte model bazında istenir.
| Konu | EN 54-16 beyanı olan santralde | Beyan yoksa teklifte |
|---|---|---|
| Durum göstergeleri | Sesli alarm durumu elle müdahale gerekmeden ayrı bir ışıklı göstergeyle, elle kumandası olan her etkin bölge için de ayrıca gösterilir (7.2.1); farklı bölgeler aynı anda alarm, arıza ya da devre dışı durumda olabilir (5.1.2) | Hangi durumun ön panelde nasıl göründüğü föyden okunur ve devreye almada bölge bölge denenir |
| Eş zamanlı alarmlar | Yangın panelinden, elle kumandalardan ya da ikisinden aynı anda gelen birden çok alarm sinyali zorunlu göstergeleri ve çıkışları bozamaz (7.1.2) | Senaryo testinde birkaç bölgeden aynı anda alarm verilir, sonuç kayda geçirilir |
| Güç kaynağı | İçeride de dışarıda da olsa EN 54-4’e uyar (4.3); birden çok kabine dağılan santralde her kabinin kendi enerji göstergesi bulunur (5.4.2) | UPS ya da jeneratör, EN 54-4 beyanlı güç kaynağının yerine sayılmaz (kamu işlerinde GTŞ 22.7); akünün izlenip izlenmediği sorulur |
| İsteğe bağlı fonksiyonlar | Sesli alarmın elle kumandası (10), harici kontrol cihazı arabirimi (11), acil mikrofon (12) ve yedek güç amfisi (13.14) seçeneklidir; ürüne konan seçeneğin bütün gerekleri karşılanır (4.1.1) | Aynı adı taşıyan bir özellik için ortak bir ölçüt yoktur; işlevin nasıl çalıştığı devreye almada gösterilir |
| Belge zinciri | CE işareti ve performans beyanı; kamu yapım işlerinde ayrıca akredite kuruluştan performansın değişmezliği belgesi ve üreticide ISO 9001 (GTŞ 22.3) | “IEC 60849 uyumlu” ya da bölüm numarası vermeyen “EN 54’e uygun” gibi ibareler beyan yerine kabul edilmez |
Santralin yanında teklife giren sistem parçaları
| Parça | Katalogdaki örnek | Neden gerekir |
|---|---|---|
| Güç kaynağı ve akü | Esser PSU 24 V-1 (ürün bilgisine göre EN 54-4 kapsamında akü devresini izler, gerilim düşünce aküyü ayırır), Westsound MT 7124 güç kontrol ve şarj ünitesi, Decon DP-EVAC1000BC 24 V akü şarj ve güç kaynağı ünitesi | Şebeke kesilince sistemi ayakta tutar; kamu işlerinde süre GTŞ 22.7’ye, akü hesabı CEN/TS 54-32 Ek E’ye göre yapılır. CEN/TS alarm yükünü, sistemi sesli alarm durumunda çalıştırmak için gereken en yüksek akım diye tanımlar (3.1.4) |
| Hat sonu denetimi | 4EVAC 4E-EOL (C500 hoparlör hattının son noktasına takılır) | Kablo kopması ya da kısa devre, alarm anını beklemeden arıza olarak görünür; eleman santralin izleme yöntemine göre seçilir |
| Yangın paneli ve bina otomasyonu arabirimi | 4EVAC 4E-GPIO (adreslenebilir 16 giriş, 16 çıkış; üreticiye göre üçüncü taraf paneller için izlenen RS-485 arabirimi de var), Esser UIM (48 kumanda kontağı; sekizinde kısa devre ve kopukluk izlemesi açılabilir) | Panelden gelen her sinyal bir senaryoyu başlatır; üretici, dış kontaklara giden kablo 3 m’yi aşıyorsa aşırı gerilim koruma modülü kullanılmasını ister (Esser 583332) |
| Şebeke dağıtımı ve kabin | Esser VARIODYN ONE MSU (üç faza kadar besleme, aşırı yük şalteri, şalter konumunu bildiren yardımcı kontaklar) | Kamu işlerinde merkezi cihazlar 19 inç, kapaklı ve kilitlenebilir kabinde durur; kabine aşırı gerilim ve aşırı akım korumalı priz grubu konur (GTŞ 22.2, 22.8) |
Teklif istemeden önce hazırlanacak bilgiler
- Bölge planı: acil durum planındaki her bölge, bölgedeki hoparlörlerin kademe toplamı ve kademeli tahliye uygulanıp uygulanmayacağı; kamu işlerinde acil anons bölgeleri bu plana göre çalıştırılır (GTŞ 22.2).
- Yangın paneli: marka ve model, santrale verilecek sinyallerin sayısı ve türü (bölge ya da senaryo başına kontak, veri bağlantısı), panel ile santral arasındaki mesafe.
- Mesajlar: uyarı, tahliye, gerekiyorsa kodlu mesaj ve ikinci dil; mesajların santralin belleğinde mi ayrı kayıt ünitesinde mi tutulacağı.
- Mikrofonlar: çağrı istasyonu ve itfaiyeci mikrofonu sayısı ile yerleri; santrale bağlanabilecek en çok mikrofon sayısı.
- Güç katı: amfinin santralin içinde mi ayrı rafta mı olacağı, bölge başına güç ve yedek amfi istenip istenmediği.
- Enerji: akü süresinin dayanağı (acil durum planı ya da GTŞ 22.7) ve güç kaynağının EN 54-4 beyanı.
- Büyüme: eklenebilecek kat ya da blok; santralin bölge üst sınırı ve genişlemenin modülle mi ikinci santralle mi yapılacağı.
Santral seçilirken genellikle hoparlör bölgeleri sayılır, yangın panelinden gelecek sinyaller unutulur. Oysa tahliye senaryosu, panelden gelen her sinyalin hangi bölgede hangi mesajı başlatacağını tanımlar; sinyal sayısı santralin ya da kontak modülünün girişlerini aşarsa ya senaryo sadeleştirilir ya da birkaç yangın bölgesi tek girişte toplanır. Katalogdaki örneklerde giriş sayısı belirgin biçimde değişiyor: 7 ve 10 kontaklı modüller, sekiz izlenen kontak girişli bir bölge genişletici, 16 girişli adreslenebilir bir modül. Kamu yapım işlerinde GTŞ 22.3 santralin projede belirtilen sayıda giriş ve çıkışa sahip olmasını, GTŞ 22.2 de yangın algılama sistemiyle entegrasyonun denetlenebilir ve izlenebilir olmasını ister. Teklifte hoparlör bölgesi sayısının yanına panelden gelecek sinyal sayısını, bunlardan kaçının izleneceğini ve yedek girişi ayrı satırlar olarak yazın.
Sık sorulanlar
Acil anons kontrol ünitesi kaç bölgeli olmalı?
Bölge sayısı acil durum planından çıkar: aynı anda aynı mesajı duyması gereken alan tek bölgedir, kademeli tahliye uygulanacaksa her kat ya da yangın bölümü ayrı bölge olur. Katalogdaki kompakt santraller 2, 4, 6 ve 8 bölgeli; genişleyebilen modellerde üst sınır, altı bölgeden 36’ya çıkan bir santralden 300 bölgeye kadar büyüyen bir sisteme uzanıyor. Bugünkü sayıya yeni kat ya da blok ihtimali eklenir ve genişlemenin yalnız modülle yapılabildiği teklifte teyit edilir.
Kompakt santral mı, modüler sistem mi seçilmeli?
Kompakt santralde amfi, mesaj belleği ve bölge seçimi tek gövdededir; az bölgeli binada kabin ve kablolama sadeleşir, ama toplam güç ve bölge sayısı gövdeyle sınırlı kalır. Modüler sistemde ana ünite, ayrı güç amfileri ve genişleme modülleri birlikte kurulur; bölge ve güç birbirinden bağımsız büyütülür. Birden çok santralin birlikte çalıştığı düzende CEN/TS 54-32 bir ana santralin alt santrallerle haberleştiği hiyerarşik yapıyı tarif eder. Seçimi bugünkü bölge sayısından çok binanın büyüme planı belirler.
Acil anons santrali yangın alarm paneline nasıl bağlanır?
Üç yol var. Kuru kontakla: panelin röle çıkışları santralin ya da kontak modülünün girişlerine bağlanır; katalogda 7 ve 10 kontaklı modüller var. Adreslenebilir giriş–çıkış modülüyle: 4EVAC 4E-GPIO 16 giriş ve 16 çıkış taşır. Veri bağlantısıyla: aynı modül, üreticiye göre üçüncü taraf kontrol panelleri için izlenen bir RS-485 arabirimi de taşır. Algılama ile sesli tahliyeyi tek sistemde toplayan çözümde bu bağlantı sistemin içindedir. Kamu yapım işlerinde GTŞ 22.2 bu entegrasyonun denetlenebilir ve izlenebilir olmasını ister; BYKHY Madde 74/2 ise bütün binalarda yangın uyarı sistemine ait hatların kopma, kısa devre ve toprak kaçağı arızalarına karşı sürekli izlenmesini şart koşar; EN 54-16’da yangın paneline giden iletim yolunun arızalarını göstermek isteğe bağlı bir fonksiyondur (8.3). Kontak hattının kopmasının santralde nasıl göründüğü bu yüzden teklifte sorulur.
Mesaj kayıt ünitesi ne işe yarar?
Uyarı ve tahliye mesajlarını saklar, yangın panelinden gelen sinyalle kendiliğinden yayınlar; BYKHY Madde 81/7’nin saydığı otomatik ses mesajı işlevini bu parça üstlenir. Birçok santralde mesaj belleği gövdededir; kamu yapım işlerinde GTŞ 22.3 santralin sesli mesajları kaydedebilecek, izlenebilir bir hafızası olmasını ister. Katalogda ayrıca satılan kayıt üniteleri de var: 30 bölgeli Decon DP-7223A ile kontak girişini kayıtla birleştiren 10 kontaklı Westa WP-3320. Mesaj metinlerinin örnekleri Yangın ve Tahliye Anonsu Örnekleri rehberinde.
İtfaiyeci paneli ne işe yarar?
Bina girişine ya da itfaiyenin ulaşacağı noktaya konan, sistemi tek yerden yönetmeye yarayan kumanda birimidir. Katalogdaki Westsound MT 7112’de bas-konuş mikrofonuyla canlı anons yapılır, hazır tahliye anonsu butonla başlatılır, sistemin arıza durumu görülür ve acil durum iptal edilebilir. EN 54-16 sesli alarmın elle kumandasını, harici kontrol cihazı arabirimini ve acil mikrofonu isteğe bağlı fonksiyon olarak ayırdığından, panelin hangi fonksiyonlar kapsamında beyan edildiği föyden sorulur. Mikrofon seçenekleri anons mikrofonu sayfasında.
Acil anons kontrol ünitesi teklifini ne belirler?
Bölge sayısı ve genişleme payı, gövdedeki ya da ayrı rafta duran amfi gücü, yangın paneli arabirimi, mesaj belleği, çağrı istasyonu ile itfaiyeci mikrofonu sayısı ve EN 54-16 beyanının kapsadığı seçenekler ilk kalemlerdir. EN 54-4 güç kaynağı ve akü, hat sonu elemanları, kabin, bloklar arası fiber ya da loop bağlantısı, programlama ve senaryo testi toplamı tamamlar. Santral seçimini proje, kurulum ve bakımla birlikte yürüten Ankara merkezli ASPEK’e bölge planını ve yangın paneli bilgisini iletirseniz santral, amfi ve mikrofonları bir arada teklif edelim.