Tüp, tank ya da istasyon: hangi LPG dedektörü, hangi çıkış?
Tüplerin nerede durduğu ve mutfağın hangi katta olduğu, LPG kullanan bir sanayi mutfağının keşif notlarında ilk iki satırdır; mutfak bodrumdaysa dedektörün yanına emniyet vanası ve havalandırma da girer. Katalogdaki bütan-propan dedektörleri üç yapıda: şebekeden ya da 12–24 V DC ile beslenen, bir sürümü kablosuz haberleşen bağımsız ev tipi modeller; röle çıkışlı konvansiyonel modeller; yangın paneli çevrimine ya da adresli gaz santraline bağlanan adresli modeller. “LPG/LNG” yazan iki gazlı ürünler de burada. LPG’ye özgü seçim ölçütleri şunlar: sesli uyarının gücü, emniyet vanasının kaçak noktasında mı bina girişinde mi kesileceği, istasyon ve depolama sahasında Ex belgesi, alarm eşiğinin üreticiden üreticiye değişmesi. Tank sahası ve dolum alanı için Ex belgeli transmitterler Endüstriyel Gaz Dedektörleri sayfasında; montaj yüksekliği ve zorunluluk soruları rehberlerde.
Seçim rehberi ve sık sorulanlar
Kullanım yerine göre LPG dedektörü
Madde atıfları BYKHY’ye aittir; koşullar madde metnindeki kapsamıyla aktarıldı.
| Kullanım yeri | Seçilecek alt tür | Dikkat |
|---|---|---|
| Tüplü konut, karavan, küçük dükkân | Bağımsız ev tipi LPG dedektörü; vana ya da röle çıkışlı modeller var | Katalogdaki bağımsız modeller şebekeden ya da 12–24 V DC ile beslenir; kablosuz modelde yalnız haberleşme kablosuzdur, besleme ile vana ve röle uçları yine kablolanır; karavan ve benzeri gezi araçları için ek şartlar EN 50194-2’dedir |
| LPG kullanılan sanayi tipi büyük mutfak | Sesli uyarılı dedektör; gaz kesme gerekiyorsa (57/1 kapsamındaki mutfak ya da bodrum kat) vana ya da röle çıkışlı model, birden çok noktada gaz alarm paneli | Madde 109/5 bu mutfaklarda kaçağı algılayıp sesle haber veren gaz uyarı cihazını mecburi tutar. Mutfak AVM ya da yüksek bina içindeyse, yemek fabrikasıysa ya da aynı anda 100’den çok kişiye hizmet veriyorsa 57/1 konutlar hariç gaz algılama, gaz kesme ve uyarı tesisatını birlikte ister. Mutfak bodrum kattaysa 57/4 ayrıca algılayıcının uyarısıyla devreye girip gazı kesen bir emniyet vanası (otomatik emniyet vanası veya ani kapama vanası gibi) ve havalandırma ister |
| LPG kullanan ısı merkezi (kazan dairesi) | Röle çıkışlı ya da panele bağlı dedektör; kesme vanası bina girişinde | Madde 55/11: kaçağı algılayıp uyaran algılayıcıyla devreye giren, gaz akışını kesen emniyet vanası bina girişinde bulunur; dedektörden vanaya kablo güzergâhı ve kumanda teklife yazılır. LPG’li kazan dairesi bodrum katta yapılamaz (55/10); elektrik tesisatı ve cihazlar kullanılan gazın özelliğine göre seçilir (55/8), dedektör LPG’nin biriktiği zemin seviyesinde durduğu için Ex belgesi teklifte ayrıca sorulur |
| Otopark, tünel, yükleme alanı gibi geniş kapalı hacim | Adresli gaz santraline bağlanan, üç kademeli adresli LPG dedektörü (katalogda %20, %40 ve %100 LEL) | LPG’li araçların kapalı otoparka alınması istisnalı bir yasaktır (Madde 60/4); ayrıntısı aşağıdaki sorularda |
| LPG ikmal istasyonu, dökme tank, depolama ve dolum sahası | Ex belgeli sabit dedektör ve alarm sistemi (Endüstriyel Gaz Dedektörleri sayfası) | Yönetmelik dispenser ve tank sahasında ATEX belgeli algılamayı, LPG depolamasında ve ikmal istasyonlarında algılama sistemine bağlı kapatma vanasını ister (Madde 110/3 ve 111/1-b); ayrıntısı aşağıdaki sorularda |
LPG dedektörü tekliflerini karşılaştırırken bakılacak değerler
Örnekler katalogdaki ürün bilgilerinden; bir üreticinin değeri genel kural değildir.
| Kalem | Katalogdaki örnekler | Teklifte ne istenir |
|---|---|---|
| Alarm eşiği | Üreticiye göre değişir: %7 LEL (Asenware AW-D132, LPG sürümü), %10 LEL’e ulaşmadan (Mavili Mavigard AGD-1224L.VIP), %(15±5) LEL (Mavili Maxlogic ML-292L-R); otopark için sunulan adresli modelde %20, %40 ve %100 LEL’lik üç kademe | BYKHY’nin gaz maddelerinde eşik değeri yoktur; föydeki eşik ve sahada ayarlanıp ayarlanamadığı |
| Sesli uyarı | Dahili buzzer, korna ya da siren; katalogda 85 dB (Detnov DGD-620) ve 3 m’de en az 85 dB (Asenware AW-D132) değerleri var | Ses seviyesinin hangi mesafede ölçüldüğü; sanayi tipi büyük mutfakta sesli uyarı yönetmelik şartıdır |
| Çıkış | 10 A röle, 100 mA 50 V DC’lik ikinci kontak, NO/NC röle ve 12 V DC darbe çıkışı; bir adresli modelde gaz ve elektrik kesme çıkışı | Vananın, fanın ya da elektrik kesme kontaktörünün gerilimi ve akımı |
| Isınma süresi | Enerji verildikten sonra yaklaşık 90 saniye (Asenware AW-D132) | Devreye almada ve periyodik testte ölçümün bu süre dolduktan sonra alınması |
| Gaz varyantı | Aynı gövdenin LPG ve metan sürümleri; Maxlogic ailesinde LPG lacivert, metan turuncu kenarlıkla gelir | Siparişte gaz türünün ve varyant kodunun yazılması, teslimde etiketin kontrolü |
| Belge | Konut tipinde EN 50194-1 beyanlı modeller; istasyon ve depolamada ATEX belgeli sabit dedektörler | Belgenin teklif edilen modeli ve gaz varyantını kapsaması |
Teklif isterken iletilecek bilgiler
- Tüp ya da tank: tüplerin yeri ve adedi, dökme tank varsa tank ve dolum noktası; işyeri veya topluma açık her türlü binada zemin seviyesinin altında kalan tam bodrum katlarında LPG tüpü bulundurulamaz (BYKHY Madde 109/6).
- Mutfağın durumu: sanayi tipi büyük mutfak mı, AVM ya da yüksek bina içinde mi, yemek fabrikası mı ya da aynı anda 100’den çok kişiye mi hizmet veriyor ve hangi katta; bu bilgiler sesli uyarı (109/5), gaz kesme (57/1) ve bodrumda emniyet vanası (57/4) şartını belirler.
- Vana: emniyet vanasının kaçak noktasında mı bina girişinde mi olacağı, dedektörle arasındaki kablo mesafesi ve vananın bobin gerilimi.
- Diğer gazlar: aynı binada doğalgaz ya da karbonmonoksit riski varsa her gaz için ayrı dedektör; iki gazlı modelde montaj yüksekliği izlenecek gaza göre seçilir.
- Besleme ve haberleşme: şebeke, 12–24 V DC ya da panel hattı; kablosuz model seçilirse besleme ve vana kablolamasının yine gerektiği.
- İstasyon ve depolama: Ex belgesi, sesli veya ışıklı alarm, kaçakta elektriği kesecek çıkış ve uzaktan kapatılabilen kapatma vanası (Madde 110/3 ve 111/1-b).
Katalogdaki birçok aile aynı gövdeyi doğalgaz ve LPG için ayrı sensör ayarıyla üretir. Mavili Maxlogic’te LPG sürümleri lacivert, metan sürümleri turuncu kenarlıklıdır; Cofem DAGB’nin 1 numaralı sürümü LPG, 2 numaralı sürümü doğalgaz algılar; Asenware AW-D132’de gaz tipi sipariş varyantıyla belirlenir. Sipariş formuna yalnız model adı yazılırsa yanlış varyant gelebilir; gövde aynı olduğu için fark çoğu zaman yalnız etiketten ya da kenarlık renginden anlaşılır. Gaz türünü (bütan-propan ya da metan) ve varyant kodunu siparişe açıkça yazın, teslimde cihaz etiketini kontrol edin.
Sık sorulanlar
Tüplü mutfak için hangi LPG dedektörü seçilmeli?
Konut mutfağında bağımsız ev tipi dedektör kullanılır; kaçakta gaz hattındaki vananın da kapanması isteniyorsa vana ya da röle çıkışlı, TS EN 50194-1’e göre A tipi model seçilir. Sanayi tipi büyük mutfakta yönetmelik kaçağı sesle bildiren bir gaz uyarı cihazını mecburi tutar (BYKHY Madde 109/5); birden çok ocak ve tüp grubu varsa dedektörleri bir panelde toplamak vana ve siren kumandasını kolaylaştırır. İşletme mutfağında föyde hangi standardın ve tipin yazdığına ayrıca bakılır: EN 50194-1’in 2023 baskısı sanayi ortamındaki cihazları dışarıda bırakır; kamuya açık, Ex gerekmeyen mekânlarda kesintisiz çalışan sabit cihazlar için D tipini tanımlar ve bu tipe EN 60079-29-1’i de uygular.
LPG dedektörü gaz akışını nasıl keser?
Kesmeyi dedektörün çıkışına bağlanan vana yapar. Katalogda NO/NC röleli, 12 V DC darbe çıkışlı ve 10 A röleli modeller var; bir adresli LPG/LNG modeli kaçakta hem gaz hem elektrik kesme çıkışı verir, böylece selenoid vana doğrudan sürülebilir. LPG kullanan ısı merkezinde vana bina girişinde bulunur (BYKHY Madde 55/11); bodrumdaki LPG’li mutfakta algılayıcıyla devreye giren emniyet vanası ve havalandırma birlikte istenir (57/4). Vananın bobin gerilimi ve kumanda şekli dedektör çıkışıyla aynı teklifte eşleştirilir.
Kapalı otoparkta LPG dedektörü gerekir mi?
Çoğu kapalı otoparkta soru doğmaz: BYKHY Madde 60/4, LPG ya da CNG yakıt sistemli araçların kapalı otoparka girmesini yasaklar. Yasağın tek istisnası LPG’li araçlar içindir: maddede sayılan şartları (TS 9881 Tip 1, TSE hizmet yeterlik belgesi, itfaiyenin uygun görüşü ve diğerleri) sağlayan alışveriş merkezi kapalı otoparklarına mevzuata uygun LPG’li araçlar girebilir; CNG’li araçlar için istisna yoktur. LPG’li araç kabul eden böyle bir otoparkta havalandırma, zeminde biriken LPG’yi algılayan cihaza bağlı olarak kendiliğinden devreye girer; havalandırma ve elektrik tesisatı da kıvılcım güvenlikli (ex-proof) kurulur (60/4-ç). Zemine yakın konacak dedektörün Ex belgesi bu yüzden teklifte ayrıca sorulur.
LPG istasyonu ve tank sahası için hangi dedektör seçilir?
Patlama ve kıvılcım güvenlikli, ATEX belgeli sabit dedektörler. İkmal istasyonunda yönetmelik dispenser ve tank sahasına yerden en çok 20 cm yükseğe, sesli veya ışıklı alarmlı, her iki sahada en az birer LPG algılayıcısı olan bir sistem ister; kaçakta alarm sistemi söndürme ve aydınlatma dışındaki bütün elektriği kesebilmelidir (BYKHY Madde 110/3). LPG depolamasında ve ikmal istasyonlarında gaz kapatma vanası algılama sistemine bağlanır, tehlikede kendiliğinden kapanır ve uzaktan kapatılabilir; personeli uyaracak sesli alarm da mecburidir (111/1-b). Katalogdaki LPG’ye ayarlı Ex transmitterler Endüstriyel Gaz Dedektörleri sayfasında.
LPG dedektörü teklifini ne belirler?
Önce kullanım yeri: ev tipi bağımsız dedektör, röleli konvansiyonel model, adresli dedektör ve istasyon için Ex belgeli transmitter ayrı ürün sınıflarıdır. Sonra çıkışın sürdüğü ekipman gelir: emniyet vanası, siren, fan ve gerekiyorsa gaz alarm paneli; ısı merkezinde vana bina girişinde olduğu için kablo mesafesi de toplamı etkiler. Tüplerin ve tankın yerini, mutfağın katını ve kullanım amacını iletirseniz Ankara merkezli ekibimiz dedektör, vana ve paneli birlikte içeren bir teklif hazırlasın.