Hangi mekâna hangi doğalgaz dedektörü: bağımsız, röleli ya da adresli?
Bir restoran mutfağı için gaz alarmı teklifi hazırlanırken ilk netleşmesi gereken, dedektörün tek başına mı çalışacağı yoksa bir panele mi bağlanacağıdır; listenin geri kalanı bu cevaba göre kurulur. Katalogdaki metan (CH₄) dedektörleri üç yapıda: fişli 230 V ya da 12 V DC beslemeli bağımsız ev tipi alarmlar; 12/24 V DC veya 230 V AC ile çalışan, röle ya da vana çıkışıyla selenoid vanayı kendisi süren konvansiyonel modeller; adresli yangın alarm çevrimine bağlanan modeller. Doğalgazla birlikte LPG’yi de algılayan iki gazlı ürünler de bu sayfada. Seçimi dört soru belirler: alarm yalnız sesli ve ışıklı mı kalacak, yoksa vana, fan ya da siren de mi sürülecek; montaj noktasında hangi besleme var ve elektrik kesilince ne olacak; mevcut panelle protokol uyumu var mı; hangi belge aranıyor. Konut tipi cihazların standardı TS EN 50194-1’dir, ısı merkezi ise yönetmelikte ayrı şartlar taşır. Dedektörün yeri ve hangi binada zorunlu olduğu rehberlerimizde; bu sayfa ürün seçimine odaklanıyor.
-webp.webp)
Seçim rehberi ve sık sorulanlar
İhtiyaca göre doğalgaz dedektörü seçimi
Madde atıfları Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’e (BYKHY) aittir; dedektörün montaj yüksekliği Gaz Dedektörü Nereye Takılır? rehberinde.
| İhtiyaç | Seçilecek alt tür | Dikkat |
|---|---|---|
| Kombili daire ya da tek mutfak; binada gaz paneli yok | Bağımsız ev tipi dedektör (fişli 230 V ya da 12 V DC); iki gazlı modeller de var | Kaçakta vananın da kapanması isteniyorsa vana çıkışlı model seçilir: EN 50194-1, alarmın yanında kapama vanasını sürecek çıkış veren cihazı A tipi, yalnız sesli ve ışıklı alarm vereni B tipi sayar |
| Doğalgazlı kazan dairesi (ısı merkezi) | Ex belgeli, kademe ayarı yapılabilen sabit dedektörler (Endüstriyel Gaz Dedektörleri sayfasında) ve vanayı kumanda eden gaz alarm paneli ya da röle devresi | Madde 112/1-ç’ye göre ısı merkezi girişindeki emniyet selenoid vanası, kademe ayarlı ve patlama ile kıvılcıma karşı güvenlikli en az iki gaz sensörünün kumandasıyla açılır; büyük tüketimli ısı merkezinde entegre gaz alarm cihazı da istenir |
| Ticari mutfak: AVM ya da yüksek bina içindeki mutfak, yemek fabrikası, bir anda 100’den fazla kişiye hizmet veren mutfak | Röle ya da vana çıkışlı konvansiyonel dedektörler; çok noktada gaz alarm paneli | Madde 57/1 konutlar hariç bu mutfaklarda gaz algılama, gaz kesme ve uyarı tesisatını birlikte ister ve seçimi ocaklarda kullanılan gazın özelliğine bağlar: şebeke gazında metan, tüpte LPG dedektörü |
| Yangın alarm sistemi olan bina (otel, yurt, hastane, ofis) | Adresli doğalgaz dedektörü; kısa devre izolatörlü ve röleli sürümler var | Dedektör panelin protokolüyle çalışmalı; katalogdaki adresli modellerin bir kısmı beslemeyi çevrimden değil ayrı 24 V DC hattından ya da 230 V AC şebekeden alır, bu hat teklifte ayrı kalemdir |
| Aynı mekânda hem doğalgaz hem tüp LPG | İki gazı algılayan model ya da her gaz için ayrı dedektör | İki gazlı cihazda montaj yüksekliği izlenecek gaza göre seçilir (katalogdaki ürün bilgisi, ör. Teletek SensoGAS); iki gaz da kullanılıyorsa her biri için ayrı nokta planlanır |
Çıkış, besleme ve belge: teklifte eşleştirilecek değerler
Örnek değerler katalogdaki ürün bilgilerinden; aynı özellik başka üreticide başka değerle gelebilir.
| Özellik | Katalogdaki seçenekler | Neyle eşleşmeli |
|---|---|---|
| Röle | Tek röle (ör. 10 A 250 V AC / 5 A 30 V DC); yanında 100 mA 50 V DC’lik ikinci kontak taşıyan çift röleli sürümler; alarm ve arıza için ayrı röleli modeller | Sürülecek yükün akımı ve gerilimi: vana bobini, fan kontaktörü, siren ya da panel girişi |
| Vana çıkışı | NC ya da NO kontaklı modeller (ör. Teknim TSD-701 ve TSD-701 NO); 12 V DC darbe gerilimi veren adresli model | Vananın kumanda şekli (enerji verilince mi, enerji kesilince mi kapandığı) ve bobin gerilimi; katalogdaki otomatik gaz kesme vanası 12 V DC ile çalışır |
| Adresli bağlantı | Yangın paneli çevrimine giren modeller; .SCI (izolatörlü), -R (röleli) ve ikisini birlikte taşıyan sürümler | Panelin markası ve protokolü; izolatörün çevrimdeki yeri panel üreticisinin hat tasarımına göre |
| Besleme | 12/24 V DC (panel ya da güç kaynağı), 230 V AC (şebeke); iki seçeneği birlikte sunan bağımsız modeller | Montaj noktasındaki hat ve elektrik kesintisinde çalışma: BYKHY Madde 4’ün (fff) bendindeki tanım, gaz dedektöründen kesintiye karşı kendi bataryasını ve ilgili standarda uygunluğu bekler |
| Belge | Konut tipi için TS EN 50194-1 (A ya da B tipi); ısı merkezinde Ex işareti | Kullanım yeri: EN 50194-1’in 2023 baskısı, kendisine uyan cihazı patlayıcı ortama kurulmaya uygun saymaz ve endüstriyel ortam cihazlarını kapsamaz; halk için tehlike oluşabilecek, Ex şartı aranmayan yerlerde sürekli çalışan sabit cihazlara ayrı bir D tipi ayırır |
Keşif ve teklif için kontrol listesi
- Gaz: şebeke doğalgazı mı, tüp ya da tank LPG mi, ikisi birden mi; iki gaz varsa her biri için ayrı nokta ya da iki gazlı model.
- Nokta listesi: kombi, ocak, sayaç ve brülör bulunan her hacim; tek dedektörün kapsadığı alan üreticiye göre değişir (ör. Mavili Maxlogic ML-292M-RS için 50 m²).
- Senaryo: alarmda vana, siren, fan ya da elektrik kesme kontaktöründen hangilerinin çalışacağı ve bunu dedektörün mü panelin mi yapacağı.
- Vana: mevcut vananın tipi (NO ya da NC), bobin gerilimi ve çapı; doğalgaz kullanımında sızıntı ya da yanma hâlinde gaz akışı kesme vanasından otomatik durdurulur (BYKHY Madde 112/1-g).
- Mevcut sistem: yangın paneli varsa markası, modeli ve çevrimdeki boş adres sayısı; yoksa gaz alarm paneli mi bağımsız dedektör mü kurulacağı.
- Besleme: 230 V AC hat, 12/24 V DC hat ya da panel güç kaynağı; akü yedeğinin süresi.
- Belge: konut tipinde TS EN 50194-1 ve A/B tipi; ısı merkezinde sensörlerin Ex işareti ve kademe ayarı.
Kazan dairesi listesine yazılan dedektörün metanı algılaması tek başına yetmez; yönetmelik ısı merkezinde sensörden belirli nitelikler bekler. BYKHY Madde 112/1-ç, ısı merkezi girişindeki emniyet selenoid vanasına kumanda veren sensörlerin patlama ve kıvılcım güvenlikli olmasını ve kademe ayarı taşımasını ister; yönetmelik aynı ifadeyi LPG depolama ve ikmal istasyonu maddesinde (111/1-b) parantez içinde “Muhtemel Patlayıcı Ortam -ATEX- Belgeli, ex-proof” diye açar. Başkentgaz’ın Kasım 2009 tarihli Teknik Esasları da aynı hükmü “patlama ve kıvılcım güvenlikli (ex-proof) kademe ayarlı gaz sensörü” diye yazar. Konut tipi cihazların standardı EN 50194-1’in 2023 baskısı ise kendisine uyan cihazları patlayıcı ortama kurulmaya uygun saymaz ve endüstriyel ortam cihazlarını kapsamaz. Isı merkezi için sensörün Ex işaretini, kademe ayarını ve vanayı hangi panelin süreceğini teklifte ayrı ayrı yazın.
Sık sorulanlar
Doğalgaz dedektörü alırken hangi belgeye bakılır?
Konutta kullanılacak cihaz için TS EN 50194-1 (konutlarda yanıcı gaz algılayan elektrikli cihazlar) uygunluğu aranır; standardın 2023 baskısı şehir gazı, doğalgaz, LPG ve hidrojen için iki cihaz sınıfı tanımlar. A tipi, sesli ve ışıklı alarmın yanında bir kapama vanasını ya da başka bir yardımcı cihazı doğrudan veya dolaylı süren bir çıkış verir; B tipi yalnız alarm verir. Aynı baskı yanıcı soğutucu gazlar için C tipini ve kamuya açık, Ex gerekmeyen yerlerdeki sabit cihazlar için D tipini ekler. Isı merkezinde yönetmelik patlama ve kıvılcım güvenlikli sensör istediği için Ex işaretine, endüstriyel tesislerde yanıcı gaz dedektörlerinin performans standardına bakılır: EN 60079-29-1’in yerini alan EN IEC 60079-29-0 2026’da çıktı; geçiş döneminde föylerde ikisi de görülebilir.
Doğalgaz dedektörü selenoid vanayı kendisi kapatabilir mi?
Röle ya da vana çıkışlı modeller kapatabilir: katalogda NC ve NO kontaklı, 12 V DC darbe çıkışlı ve 10 A’lik röle taşıyan dedektörler var; bunlar panel olmadan vanayı, fanı ya da sireni sürebilir. Adresli modellerde kumanda panelin senaryosuna bağlanabilir; üzerinde röle bulunan adresli sürümler (ör. Mavili Maxlogic -R) ise yerel kontağı panelin senaryosunu beklemeden açar. Hangi yol seçilirse seçilsin çıkışın gerilimi ve kontak tipi vananın bobiniyle aynı teklifte eşleştirilmelidir.
Adresli doğalgaz dedektörü her yangın alarm paneline bağlanır mı?
Hayır. Adresli dedektör bağlanacağı panelin haberleşme protokolünü konuşmalıdır ve katalogdaki örneklerde uyum üretici bazında tanımlanır: Teletek SensoIRIS GAS TTE protokollü Teletek santralleriyle, Mavili Maxlogic ML-192M ailesi ML-12XX serisi panellerle çalışır. Bu yüzden keşifte önce mevcut panelin markası, modeli ve çevrimdeki boş adres sayısı alınır. Bu dedektörlerin bir kısmı beslemeyi ayrı bir 24 V DC hattından ya da şebekeden aldığı için besleme kablosu ve güç kaynağı da hesaba katılır.
Kaç adet doğalgaz dedektörü gerekir?
Adet, gaz kullanan hacimlerden ve olası kaçak noktalarından (kombi, ocak, sayaç, brülör) çıkar. Tek dedektörün koruduğu alan üreticiye göre değişir; katalogdaki bir konvansiyonel modelin ürün bilgisi 50 m² verir. Isı merkezinde yönetmelik bir alt sınır koyar: girişteki emniyet vanasına kumanda eden sensör sayısı ikiden az olamaz (BYKHY Madde 112/1-ç). Geniş ya da birden çok brülörlü kazan dairesinde noktalar kat planı üzerinde işaretlenir; yerleşim ilkeleri Gaz Dedektörü Nereye Takılır? rehberinde.
Doğalgaz dedektörü teklifini ne belirler?
İlk etken yapıdır: bağımsız ev tipi dedektör, röleli konvansiyonel model ve adresli dedektör farklı donanım taşır; adresli modelde izolatör ve röle seçenekleri fiyatı ayrıca değiştirir. Ardından çıkışın sürdüğü ekipman gelir: selenoid vana, siren, fan kumandası ve gerekiyorsa gaz alarm paneli. Besleme hattı, güç kaynağı, kablo ve devreye almadaki test de toplamın parçasıdır. Gaz kullanan hacimlerin listesini ve kullanılan gazı iletirseniz dedektörü, vanayı ve paneli birlikte içeren bir teklif hazırlayalım.