Hangi gaz, hangi bölge, hangi çıkış: endüstriyel dedektör nasıl seçilir?
Amonyaklı bir soğuk hava deposunun makine dairesi ile aynı tesisin LPG dolum sahası tek bir teklifte yer alabilir, ama ikisine aynı dedektör yazılmaz; ilk istenen iki belge ölçülecek gazların listesi ve tesisin bölge sınıflandırmasıdır. Endüstriyel sabit dedektörler (transmitterler) gazı ölçer ve değeri 4–20 mA analog sinyal, Modbus RS485 ya da röle kontağıyla kontrol paneline iletir; yanıcı gaz % LEL, zehirli gaz ppm, oksijen % hacim olarak okunur. Katalogdaki serilerin çoğu ATEX ve IECEx belgeli; hafif endüstri için Zone 2 / Kategori 3, güvenli (sınıflandırılmamış) alan, madenler ve çarpma algılayan akaryakıt istasyonu serileri ile lityum iyon batarya raflarını izleyen bir sensör de var. Seçimde hedef gaz ve ölçüm aralığı, sensör tipi, Ex işareti, çıkış, gövde ve IP sınıfı, ekran, SIL beyanı ve kalibrasyon düzeni birlikte değerlendirilir. Ex işaretinin okunuşu ve bölgeyle eşleştirilmesi Exproof Yangın Algılama rehberinde; bu sayfa gaz ve çıkış tarafına odaklanıyor.
Seçim rehberi ve sık sorulanlar
Ölçülecek riske göre dedektör
| Risk ve yer | Seçilecek dedektör | Dikkat |
|---|---|---|
| Yanıcı gaz ve buhar: LPG dolum, gaz dağıtım istasyonu, solvent ve boya alanı | Katalitik ya da kızılötesi sensörlü, Ex belgeli transmitter; katalogda LPG için ayrı Ex modeller | Model hedef gaza göre seçilir (üreticinin listesinde LPG, metan, hidrojen ve çeşitli solvent buharları için ayrı modeller var) ve o gazın kalibrasyon gazıyla ayarlanır; ölçüm performansı için föyde EN 60079-29-1 ya da onun yerine 2026’da yayımlanan EN IEC 60079-29-0 sorulur |
| Zehirli gaz: CO, H₂S, NH₃, Cl₂, SO₂, NO₂ | Elektrokimyasal sensörlü transmitter; sınıflandırılmamış alanda güvenli alan serisi, patlayıcı ortamda Ex belgeli seri | Ölçüm aralığı ppm cinsinden seçilir; işyeri ortamında zehirli gaz ölçen cihazların standardı EN IEC 62990-1’dir (2022’de EN 45544-1, -2 ve -3’ün yerini aldı; eski belgeli cihazın föyünde EN 45544 yazabilir); sensör ömrü üreticiye göre değişir |
| Oksijen azalması ya da artması: inert gazla çalışılan hacim, gaz depolama odası | Oksijen sensörlü transmitter | Oksijen eksikliği de fazlalığı da tehlikedir (fazlalık yangın ve patlama riskini artırır); oksijen ölçen cihazların performans standardı EN 50104’tür; 2026’da yayımlanan EN IEC 60079-29-0 oksijen dedektörlerini de kapsar |
| Soğutma makine dairesi, HVAC: soğutucu gazlar ve amonyak | Soğutucu gaz ve amonyak modelleri bulunan Ex belgeli seri; güvenli alanda soğutucu gaz için yarı iletken sensörlü seri | Hedef gaz (ör. R507, R1234ze ya da NH₃) siparişte model koduyla belirtilir |
| Akaryakıt ve LPG istasyonu | Dahili ivmeölçerle çarpmayı algılayan istasyon serisi ve LPG’ye ayarlı Ex transmitterler | İstasyon serisi araç çarpmasında akışı kesecek alarmı tetikleyebilir; LPG istasyonunda yönetmeliğin ATEX ve alarm şartları LPG Dedektörleri sayfasında |
| Maden | Madenler için tasarlanmış, LEL, ppm ve % hacim ölçebilen seri (IP65, OLED ekran, kalibrasyon hatırlatma) | Grizu ya da yanıcı toz tehlikesi olan yeraltı madeninde ve bu madenin yerüstü tesislerinde kullanılacak cihazın Ex belgesinin I. grup (M1 ya da M2 kategorisi) için verilip verilmediği föyden sorulur |
| Lityum iyon batarya odası, veri merkezi, enerji depolama | Batarya rafına monte edilen gaz izleme sensörü ve en fazla 15 sensör bağlanan kontrolörü | Sensör, hücreler bozulmaya başladığında saldıkları gaza tepki verir; ürün bilgisine göre kalibrasyon gerektirmez. Kontrolör Modbus ile batarya ayırma ve havalandırma komutu verebilir |
| Nemli ya da su sıçrayan ve bölge sınıflandırmasında tehlikeli bölge çıkmamış alan (ör. yıkama yapılan sanayi mutfağı) | IP65 gövdeli, Ex belgesi olmayan transmitter (RS485, 4–20 mA ve röle çıkışlı) | Bölge sınıflandırması yapılmış hacimde kullanılmaz; LPG depolamasında yönetmelik ATEX belgeli algılama ister (Madde 111/1-b), kazan dairesi için Doğalgaz ve LPG Dedektörleri sayfalarındaki ısı merkezi notlarına bakılır |
Transmitter föyünde kontrol edilecekler
Örnekler katalogdaki serilerin ürün bilgilerinden ve üreticinin teknik sayfalarından.
| Kalem | Katalogdaki seçenekler | Neden önemli |
|---|---|---|
| Çıkış | 4–20 mA analog, Modbus RS485 RTU, alarm ve hata röleleri; bir seride röle modülü opsiyonel (Alarm1 ile Hata ya da Alarm1 ile Alarm2) | Panelin giriş tipine uymalı; röle, panelden bağımsız yerel kumanda verir |
| Ex işareti | ATEX ve IECEx belgeli seriler; ör. P serisinde II 2G Ex db IIC T5/T4 Gb | İşaretin noktanın bölgesi, gaz grubu ve sıcaklık sınıfıyla eşleşmesi; okuma kuralları Exproof rehberinde |
| Gövde ve koruma | Epoksi boyalı alüminyum döküm gövde, 316L paslanmaz çelik sensör başlığı, IP65 (opsiyonel IP66); güvenli alan serisinde ABS, IP54 | Dış saha, yıkama ve korozif ortamda gövdenin dayanımı |
| Ekran ve yerel ayar | OLED ekranlı ve ekransız sürümler; her açıdan okunabilen LCD ve menü | Ölçümün cihaz başında okunabilmesi ve sahada ayar |
| Fonksiyonel güvenlik | SIL beyanlı seriler; SIL2 belgeli LPG modeli | SIL hedefi olan projede dedektör, panel ve çıkış zinciri EN 50402’ye göre birlikte değerlendirilir |
| Besleme ve ısınma | Nominal 24 V DC (P ve PC3 serilerinde 10–32 V DC aralığı); P serisinde sensör ısınma süresi 60 saniye | Uzun hatta gerilim düşümü ve kablo kesiti; devreye almada ısınma süresi beklenir |
| Kalibrasyon düzeni | Span/test, karışım ve sıfırlama gaz tüpleri, kalibrasyon gaz regülatörü; hafif gazlar için gaz toplama aparatı | Kalibrasyon gazının tipi, derişimi ve son kullanma tarihi; aralık üreticinin talimatına göre |
Teklif isterken iletilecekler
- Gaz listesi: her hacimde bulunabilecek yanıcı ve zehirli gazlar ile oksijen riski; mümkünse maddelerin güvenlik bilgi formları.
- Bölge planı: cihaz konacak her noktanın bölgesi ve gaz grubu; patlayıcı ortam oluşabilecek işyerinde işverenin hazırlamakla yükümlü olduğu patlamadan korunma dokümanı.
- Kontrol tarafı: mevcut panelin giriş tipi (4–20 mA, Modbus, röle) ve boş giriş sayısı; panel yoksa gaz alarm paneli seçimi.
- Alarm senaryosu: hangi seviyede hangi vana, fan ya da proses durdurma komutunun verileceği.
- Ortam: sıcaklık aralığı, nem, toz, yağmur ve yıkama; hafif gazlar için tavan altında toplama ihtiyacı.
- Belge: ATEX/IECEx sertifikası, gaz türüne göre performans standardı (yanıcı gaz ve oksijende EN IEC 60079-29-0 ya da eski belgelerde EN 60079-29-1 ve EN 50104; zehirli gazda EN IEC 62990-1 ya da eski belgelerde EN 45544), SIL hedefi.
- Bakım: kalibrasyon gazları ve regülatör, üreticinin önerdiği kalibrasyon aralığı.
Aynı gazı ölçen iki transmitterden biri Ex belgeli, öteki güvenli alan için tasarlanmış olabilir ve teklif tablosunda ikisi aynı satırda görünür. Katalogdaki güvenli alan serilerinde kullanım yeri açıkça sınırlıdır: ABS gövdeli seri üreticisi tarafından güvenli ve sınıflandırılmamış alanlar için sunulur; IP65 gövdeli ama Ex belgesi olmayan bir LPG transmitterinin ürün bilgisi de bölge sınıflandırması yapılmış hacimlerde kullanılmamasını ister. Su geçirmez gövde, patlama korumasının yerine geçmez. Teklif tablosunda her dedektörün konacağı noktanın bölgesini ve cihazın Ex işaretini yan yana yazın; boş kalan bir satır, cihazın yanlış yere gitmesine yol açabilir.
Sık sorulanlar
4–20 mA ile Modbus çıkışlı dedektör arasındaki fark nedir?
4–20 mA çıkışta ölçüm değeri bir akım sinyaliyle taşınır ve her transmitter panelin bir analog girişine bağlanır; katalogdaki yalnız analog girişli kontrolörler bu yüzden 4 ya da 8 dedektör alır. Modbus RS485’te cihazlar seri hatta adresle haberleşir; katalogdaki dijital/analog kontrolörler iki RS485 hattı ve 8 analog girişle toplamda 32, 64 ya da 128 dedektöre çıkar. Birçok transmitter iki çıkışı birlikte verir; seçim panelin girişine ve kablo planına göre yapılır.
ATEX belgeli dedektör her tehlikeli bölgede kullanılabilir mi?
Hayır. Belge, cihazın hangi koşullarda kullanılabileceğini işaretiyle söyler: ekipman kategorisi ya da koruma seviyesi, gaz grubu ve sıcaklık sınıfı noktanın bölge sınıflandırmasını karşılamalıdır. Örneğin katalogdaki hafif endüstri serisi üreticisi tarafından Zone 2 / Kategori 3 cihaz olarak tanımlanır; daha sık patlayıcı ortam beklenen bir bölge için uygun değildir. Ex işaretinin nasıl okunacağı ve bölge eşleştirmesi Exproof Yangın Algılama rehberinde.
Endüstriyel gaz dedektörü ne sıklıkla kalibre edilir?
Genel bir sayı yoktur; aralık üreticinin talimatı ve tesisin koşullarıyla belirlenir, bazı serilerde cihaz kalibrasyon zamanını kendisi hatırlatır. Sensörlerin zamanla kayması olağandır; OSHA’nın gaz ölçerlerin kalibrasyonu üzerine bilgi bülteni ayrıca katalitik LEL sensörlerinin uçucu silikonlar, hidrür gazları, halojenli hidrokarbonlar ve sülfürlü gazlardan, elektrokimyasal sensörlerin de solvent buharları ve aşındırıcı gazlardan etkilenebileceğini yazar. Bu koşullardan sonra cihazın çalıştığı ayrıca doğrulanır; kalibrasyon sertifikalı ve süresi geçmemiş test gazıyla yapılır.
Soğutucu gaz (freon) ve amonyak için dedektör var mı?
Var. Katalogdaki Ex belgeli sabit dedektör serisinin üretici listesinde amonyak ile R507 ve R1234ze gibi soğutucu gazlar için modeller bulunur; güvenli alan serisinde soğutucu gazlar yarı iletken sensörle algılanır. Hafif endüstri serisinde de amonyak modeli var. Siparişte gazın adı ve ölçüm aralığı açıkça yazılır; kalibrasyon gazı da aynı gaza göre planlanır.
Endüstriyel gaz dedektörü teklifini ne belirler?
Hedef gaz ve sensör tipi, Ex belgesi, gövde malzemesi ve koruma sınıfı, ekran ve SIL beyanı birim fiyatı belirler. Kablo rakorları, gerekiyorsa röle modülü, gaz toplama aparatı, kalibrasyon gazı ve regülatör ayrı kalemlerdir; panel tarafında giriş kartı ve yazılım eklenir. Gaz listesini ve bölge planını iletirseniz her nokta için dedektörü, çıkışı ve paneli eşleştirerek teklif hazırlayalım.