EN 12259, sprinkler ve su püskürtme sistemlerinde kullanılan bileşenlerin Avrupa standart ailesidir: sprinkler başlığı, ıslak ve kuru alarm vanası, su motorlu gong, akış anahtarı, deluge vanası ve pompa için ayrı bölümler, ayrı deneyler vardır. Sistemin nasıl tasarlanacağını TS EN 12845 söyler; o sistemde kullanılan parçanın hangi deneyden geçmiş olması gerektiğini EN 12259. Bu sayfada bölümleri tek tabloda topluyor, hangilerinde CE işaretinin zorunlu olduğunu, NFPA’ya göre tasarlanan projelerdeki UL ve FM karşılıklarını ve teklif dosyasında belgenin nasıl kontrol edileceğini veriyoruz.
EN 12259 Neyi Kapsar?
Serinin tam adı “Sabit yangınla mücadele sistemleri — Sprinkler ve su püskürtme sistemleri için bileşenler”dir. Her bölüm tek bir bileşen tipini ele alır: üreticinin o bileşeni hangi deneylerden geçirmesi, hangi performansı göstermesi ve üzerinde hangi işaretleri taşıması gerektiğini tanımlar. TS EN 12845 de bileşenleri bu serinin ilgili bölümüne gönderir: kontrol vana setinin EN 12259-2 ya da -3’e, gongun EN 12259-4’e, akış anahtarının EN 12259-5’e, başlığın EN 12259-1’e uygun olmasını ister.
Bölüm Tablosu
| Bölüm | Kapsam | Güncel baskı | Uyumlaştırılmış (CE zorunlu) |
|---|---|---|---|
| EN 12259-1 | Sprinkler başlıkları | 1999+A1:2001 (+A2:2004, +A3:2006) | Evet — 01.09.2005’ten beri |
| EN 12259-2 | Islak alarm vana setleri | 1999 (+A1:2001, +A2:2005) | Evet — 01.08.2007’den beri |
| EN 12259-3 | Kuru alarm vana setleri | 2000 (+A1:2001, +A2:2005) | Evet — 01.08.2007’den beri |
| EN 12259-4 | Su motorlu alarmlar (gong) | 2000 (+A1:2001) | Evet — 01.04.2004’ten beri |
| EN 12259-5 | Su akış dedektörleri (akış anahtarı) | 2002 | Evet — 01.09.2005’ten beri |
| EN 12259-9 | Deluge alarm vanaları | 2019 | Hayır |
| EN 12259-12 | Pompalar | 2023 (+A1) | Hayır |
| EN 12259-13 | ESFR sprinklerler | 2022 | Hayır |
| EN 12259-14 | Konut tipi sprinklerler | 2020+A2:2024 | Hayır |
| EN 12259-15 | Özel uygulama sprinklerleri: K160 ve üzeri püskürtme desenli, K80 ve üzeri genişletilmiş kapsamlı ve kontrol modlu özel uygulama başlıkları | 2025 | Hayır |
Tablodaki baskı yılları Avrupa kataloglarından alınmıştır; teklif ve şartnamede her zaman yürürlükteki son baskıya atıf yapılır.
CE, CPR ve Performans Beyanı
Bir standardın “uyumlaştırılmış” olması, Avrupa Birliği’nin yapı malzemeleri mevzuatında (CPR) o ürün için CE işaretinin dayanağı olarak yayımlanmış olması demektir. EN 12259’un 1–5. bölümleri bu listededir; bu ürünlerde CE işareti ve üreticinin performans beyanı (DoP) zorunludur. Değerlendirme sistemi “Sistem 1”dir: üreticinin kendi beyanı yetmez, onaylanmış bir kuruluş ürünü dener, fabrikadaki üretim kontrolünü denetler ve sertifika verir.
Türkiye’de aynı düzen Yapı Malzemeleri Yönetmeliği ile yürür: TS EN 12259-1…-5, bu yönetmelik kapsamında uygulanan uyumlaştırılmış standartlar listesinde yer alır; belgeyi bu ürün ailesi için bildirilmiş bir onaylanmış kuruluş verir (aşağıdaki kontrol listesinin 4. maddesi). AB’de yapı malzemeleri mevzuatı yenilenmektedir (2024/3110 sayılı yeni tüzük 2026’dan beri uygulamadadır); ürün aileleri yeni düzene, ilgili standartlar atıflandıkça geçecektir.
9, 12, 13, 14 ve 15. bölümler uyumlaştırılmış listede yoktur. Bu bölümlere dayanarak CE işareti yapılamaz; BYKHY Madde 96/1’in istediği TS EN 12259 uygunluğu bu parçalarda VdS ya da LPCB gibi bağımsız bir kuruluşun belgesiyle gösterilir, NFPA’ya göre tasarlanan projede FM onayı ya da UL listesi de aranır. Şartnameye “EN 12259-12’ye göre CE işaretli pompa” yazmak, bu yüzden karşılanması mümkün olmayan bir şart koymak olur.
Bileşen Bazında Standart ve Onay Eşleşmesi
NFPA 13 ve NFPA 20 “listeli” (listed) ya da “onaylı” (approved) bileşen ister; uygulamada bu, UL listesi ya da FM onayı demektir. Aynı parçanın iki dünyadaki karşılığı şöyledir:
| Bileşen | Avrupa | UL | FM Approvals (sınıf) |
|---|---|---|---|
| Sprinkler başlığı | EN 12259-1 | UL 199 | 2000 (ESFR 2008, konut 2030) |
| Islak alarm vanası | EN 12259-2 | UL 193 | 1041 |
| Kuru borulu vana | EN 12259-3 | UL 260 | 1021 |
| Deluge ve ön tepkili vana | EN 12259-9 (deluge) | UL 260 | 1020 (vana); sistem onayı 1011 / 1012 / 1013 |
| Su motorlu gong | EN 12259-4 | UL 753 | 1055 |
| Akış anahtarı (kanatlı) | EN 12259-5 | UL 346 | 1042 |
| Vana izleme anahtarı | — | — | 3135 |
| Yatay yangın pompası (bölünmüş gövde / uçtan emişli) | EN 12259-12 | UL 448 | 1311 / 1319 |
| Dikey türbin pompa | EN 12259-12 | UL 448 | 1312 |
| Dizel pompa motoru | — | UL 1247 | 1333 |
| Pompa kontrol panosu (elektrikli / dizel) | — | UL 62091 (eski UL 218) | 1321 / 1323 |
| Çek valf | — | UL 312 | 1210 |
| OS&Y sürgülü vana | — | UL 262 | 1120 / 1130 |
| Kelebek vana | — | UL 1091 | 1112 |
| Yivli kaplin ve fitting | — | UL 213 | 1920 |
| İtfaiye bağlantı ağzı | — | UL 405 | 1530 |
| Boru askısı / sismik askı | — | UL 203 / UL 203A | 1951–1953 / 1950 |
Tabloda boş bırakılan hücreler, o bileşen için ayrı bir Avrupa ya da UL ürün standardı doğrulanamadığı içindir. Pompa kontrol panolarında UL 218’in yerini 30.09.2020’de UL 62091 almıştır; eski numaraya atıf yapan şartnameler güncellenmelidir.
VdS ve LPCB Onayları
- VdS: VdS CEA 4001 sprinkler sisteminin planlama ve montaj kuralıdır, bileşen onay standardı değildir. Bileşen onayı VdS 2100 serisiyle yapılır; örneğin ıslak alarm vana istasyonu, EN 12259-2’nin gereklerine VdS’in ek şartları eklenerek denenir.
- LPCB: başlıkları EN 12259-1 ile birlikte kendi LPS 1039 şartnamesine göre, alarm vanalarını EN 12259-2 ve -3’e göre onaylar. Pompayı LPS 1131’e (EN 12259-12 ile uyumlu), pompa setini LPS 1240’a göre onaylar. Avrupa ürün standardı olmayan bileşenlerde kendi şartnamelerini kullanır: dizel motorlar LPS 1239, çek valfler LPS 1186, kaplinler LPS 1219, askılar LPS 1194.
Ortak ilke şudur: iki kuruluş da ilgili EN 12259 bölümü varsa ona dayanır ve üzerine kendi şartlarını ekler. Sigortacısı VdS ya da LPCB onayı şart koşan tesislerde bu belge, CE’ye ek olarak aranır.
Teklif Dosyasında Belge Nasıl Kontrol Edilir?
- Doğru bölüm: belge, bileşenin kendi bölümüne mi dayanıyor? Kuru vana için EN 12259-3 belgesi aranır; ıslak vananın EN 12259-2 belgesi onun yerine geçmez.
- Model kodu: teklif edilen model ve çap, belgenin kapsamında açıkça yazılı mı?
- Set bütünlüğü: EN 12259-2 ve -3 “vana seti” standardıdır; belge, vananın hangi trim ve donanımla denendiğini gösterir. Farklı kaynaktan toplanan parçalarla kurulan set, belgenin kapsamı dışına çıkabilir.
- Onaylanmış kuruluş: CE belgesinde dört haneli kuruluş numarası ve sertifika numarası vardır; AB’nin onaylanmış kuruluş veri tabanından (NANDO, bugün “Single Market Compliance Space” içinde) kuruluşun bu ürün ailesi için yetkili olduğu doğrulanır.
- Performans beyanı: üreticinin DoP belgesi teklif dosyasında bulunur ve beyan edilen değerler projedeki şartları karşılar.
- NFPA projesi: model, UL Product iQ ya da FM Approval Guide listesinde aranır; broşürdeki logo yetmez.
- VdS / LPCB: belge numarası kuruluşun kendi dizininde (VdS sertifika dizini, LPCB Red Book) doğrulanır.
Bu Sayfa Hangi Sayfalarla Birlikte Okunur?
Sistemin tasarım kurallarını TS EN 12845 sayfasında, ıslak ve kuru alarm vanasının seçim ölçütlerini alarm vanası sayfasında, başlık tiplerini sprinkler başlığı çeşitleri sayfasında anlattık. İhale dosyası için belge maddeleri hazır yazılmış marka-bağımsız metinler: sprinkler teknik şartnamesi ve yangın pompa grubu teknik şartnamesi.
Sık Sorulan Sorular
EN 12259 nedir?
Sprinkler ve su püskürtme sistemlerinde kullanılan bileşenlerin Avrupa ürün standartları serisidir. Sprinkler başlığı (-1), ıslak alarm vana seti (-2), kuru alarm vana seti (-3), su motorlu gong (-4), akış anahtarı (-5), deluge vanası (-9), pompa (-12), ESFR başlık (-13), konut tipi başlık (-14) ve özel uygulama başlıkları (-15) için ayrı bölümleri vardır.
EN 12259 ile TS EN 12845 arasındaki fark nedir?
TS EN 12845 sprinkler sisteminin tasarım, montaj ve bakım standardıdır; EN 12259 ise o sistemde kullanılan her bileşenin ürün standardıdır. TS EN 12845, bileşenlerin EN 12259’un ilgili bölümüne uygun olmasını ister.
Sprinkler başlığında CE işareti zorunlu mu?
Evet. EN 12259-1 uyumlaştırılmış standarttır; sprinkler başlıklarında 2005’ten beri CE işareti zorunludur; 2013’ten beri CE işareti, üreticinin performans beyanına (DoP) dayanır. Aynı durum ıslak ve kuru alarm vana setleri, su motorlu gong ve akış anahtarı için de geçerlidir.
Yangın pompası için EN 12259 belgesi istenebilir mi?
EN 12259-12 pompa standardı yayımlanmıştır ama uyumlaştırılmış değildir; bu yüzden ona dayanarak CE işareti yapılamaz, uygunluk gönüllü belgelerle gösterilir. NFPA’ya göre tasarlanan projelerde pompa UL 448 listesi ya da FM onayıyla (yatay pompada sınıf 1311 ya da 1319), LPCB’de pompa LPS 1131, pompa seti LPS 1240 ile aranır.
UL listesi ile FM onayı aynı şey mi?
Hayır. UL ve FM Approvals ayrı kuruluşlardır ve kendi standartlarına göre dener. NFPA listeli ya da onaylı bileşen ister ve ikisini de kabul eder; bazı sigortacılar ise özellikle FM onayı şart koşar. Şartnamede hangisinin arandığı açıkça yazılmalıdır.
Ürün belgesinin gerçek olduğunu nasıl kontrol ederim?
CE belgesindeki onaylanmış kuruluş numarası AB’nin veri tabanından (NANDO / Single Market Compliance Space), UL listesi UL Product iQ’dan, FM onayı FM Approval Guide’dan, LPCB belgesi Red Book’tan, VdS belgesi VdS’in sertifika dizininden doğrulanır. Model kodunun belgenin kapsamında yazılı olduğuna bakılır.