Otomatik Sprinkler (Yağmurlama) Sistemi Teknik Şartnamesi (2026)

1. Kapsam

1. 1.1. Bu şartname; binalarda ve endüstriyel tesislerde kurulacak otomatik sprinkler (yağmurlama) söndürme sisteminin tasarımı, malzeme ve bileşen temini, montajı, testi, devreye alınması, belgelendirilmesi ve periyodik bakımına ilişkin asgari teknik gerekleri kapsar.
2. 1.2. İş kapsamı; su deposu ve yangın pompa istasyonu bağlantısından en uç sprinkler başlığına kadar tüm boru tesisatını, vana istasyonlarını, izleme ve alarm ekipmanını, test-drenaj düzeneklerini ve itfaiye su verme bağlantısını içerir.
3. 1.3. Bu şartname marka bağımsızdır. Hiçbir maddesi tek bir üreticiyi veya modeli işaret edecek şekilde yorumlanamaz; istenen standart, belge ve performans şartlarını sağlayan bütün üreticilerin ürünleri teklif edilebilecektir.

2. Standartlar ve Yönetmelikler

1. 2.1. Sistemin tasarımı, montajı ve bakımı TS EN 12845 "Sabit Yangın Söndürme Sistemleri – Otomatik Sprinkler Sistemleri – Tasarım, Montaj ve Bakım" standardına uygun olacaktır.
2. 2.2. ESFR ve iri damlalı (CMSA) başlıklarla yapılan depolama korumasında EN 12845-2 (ESFR ve CMSA sprinkler sistemlerinin tasarımı ve kurulumu) esas alınacaktır. Avrupa standartlarında çözümü bulunmayan özel uygulamalarda NFPA 13 ya da sigortacının kabul ettiği tasarım kuralları kullanılabilir; kullanılan standart projede açıkça belirtilecek ve aynı koruma bölgesinde iki standardın hükümleri karıştırılmayacaktır.
3. 2.3. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) hükümlerine, özellikle yağmurlama sistemi zorunluluğunu ve kapsamını tanımlayan Madde 96'ya uyulacaktır.
4. 2.4. Sistem bileşenleri TS EN 12259 serisinin ilgili bölümüne (12259-1 sprinkler, 12259-2 ıslak alarm vanası, 12259-3 kuru alarm vanası, 12259-4 su motorlu alarm, 12259-5 su akış anahtarı) uygun ve CE işaretli olacaktır. NFPA 13'e göre tasarlanan bölümlerde kullanılan bileşenler UL listeli ve/veya FM onaylı olacaktır. BYKHY Madde 96 sistem elemanlarının TS EN 12259'a uygunluğunu şart koştuğundan, CE işaretinin dayanağı olmayan bileşenlerde (deluge vanası, ESFR ve konut tipi başlıklar gibi) EN 12259'un ilgili bölümüne uygunluk, bağımsız bir belgelendirme kuruluşunun (VdS, LPCB gibi) belgesiyle gösterilecektir.
5. 2.5. Standartların yürürlükteki en güncel baskıları esas alınacak; hükümler arasında çelişki hâlinde daha güvenli tarafta kalan hüküm uygulanacaktır.

3. Sistem Tanımı

1. 3.1. Sistem; güvenilir su beslemesi, yangın pompa grubu, ana dağıtım ve kolon boruları, alarm vana istasyonları, kat/zon kontrol grupları, sprinkler başlıkları, test-drenaj düzenekleri ve izleme/alarm ekipmanından oluşacaktır.
2. 3.2. Sistem otomatik çalışacaktır: yangın hâlinde yalnızca ısıdan etkilenen sprinkler başlıkları açılacak, boru içindeki basınç düşümü alarm vanasını açarak su akışını başlatacak ve mekanik/elektrik alarm verecektir. Islak, kuru ve alternatif sistemlerin çalışması için insan müdahalesine veya elektrik enerjisine bağımlı tetikleme gerekmeyecektir; algılama sistemine bağlı ön tepkili sistemler madde 4.2.8'e göre kurulacaktır.
3. 3.3. Donma riski bulunmayan mahaller ıslak borulu sistemle korunacaktır. Donma riski bulunan veya ortam sıcaklığı standart sınırlarını aşan mahallerde kuru borulu sistem veya ıslak sistemden beslenen antifrizli/ısı izlemeli çözümler TS EN 12845'e uygun olarak uygulanacaktır.
4. 3.4. Su akış anahtarları, vana izleme anahtarları ve basınç anahtarları bina yangın alarm santraline adresli veya bölgesel olarak bağlanacak; her zonun akış ve vana durumu santralden izlenebilecektir.
5. 3.5. Yüksek binalarda, oturma alanı 1000 m²'den büyük binalarda ya da cephe genişliği 75 m'yi aşan binalarda (BYKHY Madde 97), itfaiye araçlarının sisteme dışarıdan su basabilmesi için en az 100 mm anma çaplı, 2 adet 65 mm storz rakorlu ve çek valfli itfaiye su verme bağlantısı yapılacaktır. Çek valf ile bağlantı ağzı arasındaki boru kendiliğinden boşalacak, itfaiye aracının bağlantı ağzına uzaklığı 18 m'yi geçmeyecektir.

4. Malzeme ve Bileşen Gerekleri

4.1. Sprinkler Başlıkları

1. 4.1.1. Sprinkler başlıkları TS EN 12259-1'e uygun, cam tüplü veya eriyebilir lehim elemanlı, anma çalışma basıncı en az 12 bar olacaktır.
2. 4.1.2. Açma sıcaklığı, mahalde beklenen en yüksek ortam sıcaklığının en az 30 °C üzerinde seçilecektir (TS EN 12845).
3. 4.1.3. K faktörü, tehlike sınıfına ve hidrolik hesaba göre TS EN 12845:2015+A1 Tablo 37a'da verilen değerlerden seçilecektir: LH için K57; OH için K80 veya K115; HH tavan başlıklarında tasarım yoğunluğuna göre K80, K115 veya K160; raf içi başlıklarda K80 veya K115. ESFR ve iri damlalı (CMSA) depo başlıkları ilgili standardına göre seçilecektir.
4. 4.1.4. Montaj konumuna uygun tip (dik, sarkık, yatay duvar, gizli/dekoratif kapaklı) kullanılacaktır. Gizli tipte dekoratif kapağın ayrılma sıcaklığı sprinklerin açma sıcaklığından düşük olacaktır.
5. 4.1.5. Raf arası (in-rack) sprinklerlerde su kalkanı; mekanik hasar riski bulunan yerlerde koruma kafesi kullanılacaktır.

4.2. Alarm Vana İstasyonları

1. 4.2.1. Islak alarm vana setleri TS EN 12259-2'ye, kuru alarm vana setleri TS EN 12259-3'e uygun ve CE işaretli olacak, performans beyanı (DoP) ile teslim edilecektir. NFPA 13'e göre tasarlanan bölümlerde vana setleri UL listeli ve/veya FM onaylı olacaktır.
2. 4.2.2. Vana tipi ve çapı hidrolik hesapla belirlenecek; vana setinin basınç kaybı üreticinin verdiği eşdeğer boy ya da kayıp eğrisiyle hesaba katılacaktır. Vana setinin anma çalışma basıncı, sistemin göreceği en yüksek basınçtan (pompanın kapalı vana basıncı dahil) düşük olmayacaktır.
3. 4.2.3. Her vana seti; saat yönünde kapanan, konum göstergeli, açık konumda kilitlenen ve izleme anahtarıyla izlenen kesme vanası, alarm vanası, vana girişinde ve çıkışında birer manometre, su motorlu alarm gongu (TS EN 12259-4), uzaktan alarm için basınç anahtarı ya da akış anahtarı (TS EN 12259-5; akış anahtarı yalnız ıslak tesisatta kullanılır, TS EN 12845 madde 16.2.2), 15 mm alarm test vanası ve TS EN 12845 Tablo 39'a uygun çapta ana drenaj vanasıyla komple takım hâlinde teslim edilecektir. Şebeke gibi basıncı dalgalanan beslemelerde ıslak alarm vanası, üreticinin öngördüğü gecikme hücresiyle kurulacaktır.
4. 4.2.4. Alarm gongu, vana setine en yakın dış duvarın dış yüzüne, ekseni alarm vanasındaki bağlantı noktasından en fazla 6 m yukarıda olacak şekilde konacak; su motoru ile vana bağlantısı arasına kolay temizlenebilen bir süzgeç takılacaktır. Gong beslemesi 20 mm çapında galvanizli çelik ya da demir dışı bir metal borudan yapılacak, eşdeğer boyu 25 m'yi aşmayacak (her yön değişimi 2 m sayılır); bina içinde kesme vanası ve en fazla 3 mm delikli sürekli drenaj bulunacaktır.
5. 4.2.5. Vana setleri ve besleme boruları en az 4 °C'de tutulan, yangın sırasında da güvenle erişilebilen ve kurcalamaya karşı korunan bir yerde bulunacaktır. En yakın dış girişte kırmızı zemin üzerine beyaz yazılı "sprinkler kesme vanası içeride" plakası, vananın yanında "sprinkler kontrol vanası" levhası ve her vana setinde tesisat numarası bulunacak; tam hesaplı sistemlerde kolona tasarım bilgi levhası asılacaktır.
6. 4.2.6. Kuru vana setlerinde kalıcı basınçlı hava ya da azot beslemesi, vana üreticisinin verdiği aralıkta hava basıncı, sesli ve görsel düşük hava basıncı alarmı ve girişteki manometrede maksimum ibresi bulunacaktır. Tesisat hacmi düşük ve orta tehlikede 1,5 m³'ü aşıyorsa ya da tesis yüksek tehlike sınıfındaysa hızlandırıcı ya da egzozcu kullanılacaktır; madde 5.7'deki hacim sınırı bu durumda da aşılıyorsa 60 saniye koşulu gösterilecektir. Kuru ve ön tepkili tesisatta yalnız dik (upright) ya da kuru sarkık başlık kullanılacak; kuru ve Tip A ön tepkili tesisatta hızlı tepkili başlık kullanılmayacaktır (TS EN 12845 Tablo 38).
7. 4.2.7. Kompresör, tesisatı vana üreticisinin istediği hava basıncına projede belirtilen sürede (NFPA 13'e göre tasarlanan sistemlerde 30 dakika) getirebilecek serbest hava debisinde seçilecek; açılan bir başlıktan kaçan havayı telafi edip vananın açılmasını geciktirmeyecek biçimde, hava bakım ünitesi üzerinden bağlanacaktır.
8. 4.2.8. Ön tepkili sistemlerde vana seti TS EN 12845'te tanımlanan tipe (Tip A ya da Tip B) uygun olacaktır. Tip A'da borulardaki hava basıncı sürekli izlenecek ve en az bir elle hızlı açma vanası bulunacak; algılama sistemi EN 54 serisine uygun olacaktır.

4.3. Kat / Zon Kontrol Grupları

1. 4.3.1. Her kat veya zon; izleme anahtarlı kesme vanası, ayarlanabilir gecikmeli su akış anahtarı (TS EN 12259-5), manometre ve test-drenaj vanasından oluşan kontrol grubuyla donatılacaktır.
2. 4.3.2. Test hattı orifisi, zondaki en küçük K faktörlü sprinklere eşdeğer akışı sağlayacak; test suyu drenaja görünür akışlı olarak verilecektir.

4.4. Borular, Vanalar ve Askılar

1. 4.4.1. Borular TS EN 10255 veya eşdeğeri standartlara uygun çelik olacaktır; diş açılan ya da kesme yivli (cut groove) DN150'ye kadar çelik borular en az ISO 65 orta seri (M) et kalınlığında olacaktır (TS EN 12845). DN50 ve altı bağlantılar dişli; daha büyük çaplar yivli mekanik kaplinli, flanşlı veya sertifikalı kaynakçılar tarafından kaynaklı yapılacaktır.
2. 4.4.2. Sistemin su yolunu kesebilen bütün vanalar izleme anahtarlı olacak ve kilitli-açık konumda tutulacaktır.
3. 4.4.3. Boru askı ve destek aralıkları ile deprem koruması TS EN 12845'e (NFPA 13 kapsamındaki bölümlerde NFPA 13'e) uygun olacaktır.
4. 4.4.4. Sahada yedek sprinkler dolabı bulundurulacaktır: TS EN 12845 gereği en az LH için 6, OH için 24, HH için 36 adet yedek sprinkler ve her tip için özel montaj anahtarı.

5. Tasarım Esasları

1. 5.1. Korunan mahaller TS EN 12845'e göre tehlike sınıflarına ayrılacaktır: Düşük Tehlike (LH), Orta Tehlike (OH1–OH4), Yüksek Tehlike – Proses (HHP1–HHP4) ve Yüksek Tehlike – Depolama (HHS1–HHS4). Sınıflandırma raporu tasarımla birlikte sunulacaktır.
2. 5.2. Tasarım yoğunluğu ve etkin alan TS EN 12845 çizelgelerinden alınacaktır: LH 2,25 mm/dak – 84 m²; OH1 5,0 mm/dak – 72 m²; OH2 5,0 mm/dak – 144 m²; OH3 5,0 mm/dak – 216 m²; OH4 5,0 mm/dak – 360 m²; HHP1 7,5 mm/dak – 260 m²; HHP2 10,0 mm/dak – 260 m²; HHP3 12,5 mm/dak – 260 m². Kuru ve alternatif tesisatta etkin alan OH1'de 90, OH2'de 180, OH3'te 270, HHP'de 325 m²'dir; kuru düşük tehlike tesisatı OH1, kuru OH4 tesisatı HHP1 değerleriyle tasarlanacaktır. HHS sınıfında yoğunluk, depolama düzeni ve yüksekliğine göre ilgili standart çizelgelerinden belirlenecektir.
3. 5.3. Sistem tam hidrolik hesap yöntemiyle boyutlandırılacak; en elverişsiz ve en elverişli alan hesapları yapılacaktır. Tam hesaplı sistemlerde en elverişsiz başlıktaki asgari çalışma basıncı LH için 0,70 bar, OH için 0,35 bar, HH tavan başlıklarında 0,50 bar; raf içi başlıklarda K80 için 2,00 bar, K115 için 1,00 bar olacaktır (TS EN 12845+A1 madde 13.4.4).
4. 5.4. Sprinkler başına azami koruma alanı ve standart yerleşimde azami ara mesafe TS EN 12845 gereği aşılmayacaktır: LH 21 m² / 4,6 m; OH 12 m² / 4,0 m; HH 9 m² / 3,7 m. Tavan/engel mesafeleri ve engel altı ek sprinkler gerekleri standarda uygun olacaktır.
5. 5.5. Su beslemesi TS EN 12845'te tanımlanan güvenilir kaynak tiplerinden (şebeke, takviye pompalı şebeke, yalnız LH ve OH1'de basınçlı tank, gravite deposu, depo ve pompa, tükenmez kaynak ve pompa) seçilecek; besleme süresi en az LH için 30 dakika, OH için 60 dakika, HH için 90 dakika olacak ve yangın rezervi başka amaçla kullanılamayacak şekilde ayrılacaktır.
6. 5.6. Yangın pompa grubu TS EN 12845 Bölüm 10'a uygun olacaktır: pompalar yalnızca yangın sistemine hizmet edecek, basınç düşümünde otomatik yol alacak ve yalnızca elle durdurulabilecektir. Pompa sayısı ve kapasitesi TS EN 12845 madde 10.2 ile BYKHY Madde 93'e göre belirlenecektir (iki pompalı düzende her pompa tam kapasiteli, üç pompalı düzende her pompa en az %50 kapasiteli). Tam kapasiteli depo ve birden fazla pompayla kurulan üstün tekli beslemede ve çift beslemede elektrik motorlu pompa sayısı biri aşmayacak, diğerleri dizel motorlu olacaktır. Dizel yedek kullanılmayan tekli beslemede pompaların elektriği binanın genel elektrik sisteminden bağımsız, güvenilir bir kaynaktan alınacaktır. Basınç tamamlama için jokey pompa bulunacaktır. Dizel pompa ardışık altı otomatik yol verme denemesi yapabilecek, aküleri yedekli olacak ve yakıt deposu TS EN 12845 gereği LH için 3, OH için 4, HH için 6 saat tam yük çalışmaya yetecektir. Pompa istasyonunda debimetreli test hattı bulunacaktır. Pompa grubunun ayrıntılı gerekleri Yangın Pompa Grubu Teknik Şartnamesi'nde verilmiştir.
7. 5.7. Kuru borulu tesisatın hacmi TS EN 12845 Tablo 18 sınırlarını aşmayacaktır: LH ve OH'de hızlandırıcı ya da egzozcu yoksa 1,5 m³, varsa 4 m³; HH'de yalnız hızlandırıcı ya da egzozcuyla ve en fazla 3 m³. Bu sınırlar aşılıyorsa suyun en uzak başlığa 60 saniye içinde ulaştığı hesapla ve uzak test vanasından yapılan denemeyle gösterilecektir.
8. 5.8. Bir alarm vana istasyonunun koruduğu azami alan TS EN 12845 gereği LH'de 10.000 m², OH'de 12.000 m², HH'de 9.000 m² değerlerini aşmayacaktır.
9. 5.9. Hidrolik hesaplar bilgisayar programıyla yapılacak; hesap raporu, boru çapı listeleri ve izometrik şemalar onaya sunulacaktır. Her vana istasyonuna tasarım bilgilerini (tehlike sınıfı, yoğunluk, etkin alan, debi/basınç) gösteren kalıcı bilgi plakası asılacaktır.

6. Montaj

1. 6.1. Montaj, onaylı uygulama projelerine ve TS EN 12845 montaj hükümlerine uygun olarak, bu konuda deneyimli personel tarafından yapılacaktır.
2. 6.2. Borular montajdan önce içi temizlenmiş olarak tesis edilecek; kaynak sonrası cüruf ve çapaklar giderilecek, sprinkler takılmadan önce hatlar yıkanacaktır (flushing).
3. 6.3. Boru tesisatı korozyona karşı korunacak ve işveren tarafından onaylanan tanıtım rengiyle boyanacaktır; sprinkler başlıkları hiçbir şekilde boyanmayacaktır.
4. 6.4. Sprinkler yerleşimi tavan, aydınlatma, havalandırma ve diğer tesisat elemanlarıyla koordine edilecek; deflektör-tavan mesafeleri ve püskürtme önündeki engeller standart sınırları içinde kalacaktır.
5. 6.5. Drenaj noktaları, sistemin tamamının boşaltılabilmesine imkân verecek şekilde ve TS EN 12845'e uygun çaplarda düzenlenecektir.

7. Test ve Devreye Alma

1. 7.1. Boru tesisatı hidrostatik teste tabi tutulacaktır: TS EN 12845 kapsamındaki bölümlerde en az 15 bar veya azami çalışma basıncının 1,5 katı (büyük olanı) ile 2 saat boyunca; NFPA 13 kapsamındaki bölümlerde 13,8 bar (200 psi) ile, çalışma basıncı 10,3 barı (150 psi) aşan sistemlerde çalışma basıncının 3,4 bar (50 psi) fazlasıyla en az 2 saat. Test sırasında kaçak ve kalıcı deformasyon olmayacaktır.
2. 7.2. Kuru sistemlerde hidrostatik testten önce en az 2,5 bar hava basıncıyla 24 saatlik sızdırmazlık testi yapılacak, 24 saatte 0,15 bardan fazla basınç kaybı olmayacaktır (TS EN 12845). NFPA 13 kapsamındaki kuru sistemlerde ayrıca 2,8 bar (40 psi) hava basıncıyla 24 saatlik test yapılacak, kayıp 0,1 barı (1,5 psi) geçmeyecektir. Madde 5.7'deki hacim sınırlarını aşan kuru sistemlerde suyun en uzak başlığa ulaşma süresi ölçülerek tutanağa yazılacaktır.
3. 7.3. Pompa grubunun otomatik yol alma basınçları, debi-basınç eğrisi ve tam yük performansı sahada doğrulanacak; sonuçlar üretici eğrisiyle karşılaştırılarak tutanağa bağlanacaktır.
4. 7.4. Her zonda test-drenaj vanası açılarak su akış alarmının santrale ulaştığı, su motorlu gongun çaldığı ve vana izleme anahtarlarının arıza/ihbar verdiği ayrı ayrı doğrulanacaktır.
5. 7.5. Devreye alma; işveren temsilcisi huzurunda yapılacak, TS EN 12845'e uygun devreye alma ve teslim tutanağı düzenlenecektir.

8. Periyodik Bakım

1. 8.1. Kullanıcıya, TS EN 12845 Bölüm 20'ye uygun yazılı bakım programı teslim edilecektir. Program asgari şunları içerecektir: haftalık manometre/su seviyesi kontrolü, su motorlu gong alarm testi, pompaların otomatik yol alma denemesi ve hemen ardından dizel motorun 20 dakika (ya da üreticinin önerdiği süre) çalıştırılıp elle yeniden yol verme denemesi; aylık akü ve elektrolit kontrolü; üç aylık tehlike sınıfı değişikliği gözden geçirmesi ve besleme/alarm bağlantı kontrolleri; altı aylık kuru alarm vanası çalıştırma kontrolü; yıllık pompa tam yük performans testi; üç yıllık depoların boşaltılarak içten korozyon yönünden muayenesi ile kesme, alarm ve çek vanalarının muayenesi (gerekirse revizyonu ya da yenilenmesi); on yıllık depo iç temizliği ve ayrıntılı muayenesi.
2. 8.2. Hizmet süresi 25 yılı dolduran tesisatlarda sprinkler başlıklarından temsilî numuneler test ettirilecek veya başlıklar yenilenecektir (TS EN 12845).
3. 8.3. Yapılan her bakım ve test, tarih, bulgu ve müdahale bilgileriyle sistem işletme defterine kaydedilecektir.

9. Belgelendirme ve Teslim

1. 9.1. Teklifle birlikte bileşenlerin TS EN 12259 / CE ve (ilgisine göre) VdS, LPCB, UL ya da FM belgeleri; teslimde ise son durum (as-built) projeleri, hidrolik hesap raporu, test ve devreye alma tutanakları sunulacaktır.
2. 9.2. Türkçe işletme ve bakım el kitabı teslim edilecek; işletme personeline sistemin çalıştırılması, alarm senaryoları ve haftalık kontroller konusunda uygulamalı eğitim verilecek ve eğitim tutanakla belgelenecektir.
3. 9.3. Sistem, tüm bileşenleriyle birlikte en az iki yıl süreyle üretim ve montaj hatalarına karşı garanti kapsamında olacaktır.
4. 9.4. Vana istasyonlarında zon şeması (blok plan) ve tasarım bilgi plakası asılı hâlde teslim edilecektir.

Bu şartname 2026 yılında, köklü üretici şartnameleri ve ilgili standartlar taranarak marka-bağımsız hazırlanmıştır; yılda bir gözden geçirilir. Projeye uyarlama ve keşif için bize ulaşın — kurulum ve periyodik bakım hizmetlerini tek elden veriyoruz.