Bir yangında can kayıplarının çoğu alevden değil, dumandan kaynaklanır. Zehirli duman kaçış yollarını ve merdivenleri dakikalar içinde kullanılamaz hâle getirir. Duman tahliye ve basınçlandırma sistemleri; dumanı kontrol altına alarak insanların güvenle tahliye olmasını ve itfaiyenin çalışabilmesini sağlar. Bu rehberde bu sistemlerin ne zaman zorunlu olduğunu ve hangi teknik kriterlere tabi olduğunu resmî mevzuata dayanarak açıklıyoruz.
Basınçlandırma Sistemi Nedir?
Basınçlandırma; kaçış merdiveni yuvasına temiz hava basarak, merdiven içindeki basıncı bina kullanım alanlarından yüksek tutan sistemdir. Böylece kapı açıldığında hava içeriden dışarı akar ve zehirli dumanın kaçış merdivenine girmesi engellenir. Yüksek binalarda güvenli tahliyenin bel kemiğidir.
Basınçlandırma Ne Zaman Zorunlu?
- Konutlar hariç, merdiven kovası yüksekliği 30,50 m'den fazla olan bütün binalarda kaçış merdivenlerinin basınçlandırılması gerekir.
- Bodrum kat sayısı 4'ten fazla olan binalarda, bodruma hizmet veren kaçış merdivenleri basınçlandırılır.
Basınçlandırma Teknik Kriterleri
- Sistem çalışırken, tüm kapılar kapalıyken merdiven yuvası ile kullanım alanları arasındaki basınç farkı en az 50 Pa olmalıdır.
- Bir kapı tam açıkken eşikten geçen ortalama hava hızı en az 1 m/s olmalıdır.
Kapalı Otoparklarda Duman Tahliyesi
Kapalı otoparklar, egzoz gazı ve yangın dumanı açısından özel risk taşır. Mevzuata göre:
- Toplam alanı 2000 m²'yi aşan kapalı otoparklarda mekanik duman tahliye sistemi yapılması şarttır.
- Bu sistem, diğer bölümlere hizmet veren sistemlerden bağımsız olmalı ve saatte en az 10 hava değişimi sağlamalıdır.
- Alanı 600 m²'den büyük kapalı otoparklarda otomatik yağmurlama, yangın dolabı ve itfaiye su alma ağızları mecburidir.
Jet Fan (İmpuls) Sistemleri
Jet fan sistemleri; kanal gerektirmeden, itme kuvvetiyle havayı ve dumanı egzoz noktalarına yönlendirir. Normal kullanımda CO seviyesine göre modülasyonlu çalışır; yangında ise dumanı kaçış yollarından uzaklaştırır. Kullanılan fanların EN 12101-3 sertifikalı, yüksek sıcaklığa dayanıklı F300 (300°C / 60 dk) veya F400 (400°C / 120 dk) sınıfında olması gerekir.
| Kriter | Gereklilik |
|---|---|
| Basınçlandırma (kapılar kapalı) | En az 50 Pa fark |
| Basınçlandırma (kapı açık) | En az 1 m/s hava hızı |
| Basınçlandırma zorunluluğu | Merdiven kovası > 30,50 m |
| Otopark mekanik duman tahliye | > 2000 m², saatte ≥ 10 hava değişimi |
| Jet fan sınıfı | EN 12101-3, F300 / F400 |
Mühendis Notu: Duman kontrolü, tek bir cihazın değil; fan, damper, kanal, kontrol panosu ve yangın algılama sisteminin birlikte çalıştığı bir senaryonun sonucudur. Fanların doğru sıcaklık sınıfında seçilmesi ve algılama sistemiyle entegre otomatik devreye girmesi, sistemin gerçek yangında işe yaramasının ön koşuludur.
Sık Sorulan Sorular
Basınçlandırma ne zaman zorunlu?
Konutlar hariç merdiven kovası 30,50 m'den yüksek binalarda ve 4'ten fazla bodrumu olan binalarda.
Basınçlandırma kaç Pa olmalı?
Kapılar kapalıyken en az 50 Pa; bir kapı açıkken hava hızı en az 1 m/s.
Otoparkta duman tahliyesi ne zaman gerekir?
Toplam alanı 2000 m²'yi aşan kapalı otoparklarda mekanik duman tahliyesi şarttır.
Jet fan hangi sınıf olmalı?
EN 12101-3 sertifikalı F300 veya F400 sınıfı, yüksek sıcaklığa dayanıklı fanlar.
Duman Kontrol Sistemleri İçin ASPEK
ASPEK Mühendislik; kaçış merdiveni basınçlandırma ve kapalı otopark jet fan / duman tahliye sistemlerini BYKHY ve EN 12101 esaslarına uygun projelendirir, kurar ve yangın algılama sistemiyle entegre eder. Binanızın duman kontrol ihtiyacını değerlendirmek için bize ulaşın.
➡️ Ücretsiz keşif ve teklif için iletişime geçin — veya WhatsApp'tan yazın.
Kaynaklar: Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (2007/12937), TS EN 12101-3 (mevzuat.gov.tr / TSE).
Kaçış merdiveni basınçlandırma ve kapalı otopark duman tahliyesi ne zaman zorunlu? 50 Pa, 1 m/s ve jet fan kuralları ile BYKHY esaslı rehber.
